Kínverski boltinn: Sveitapiltsins draumur

Kína
Auglýsing

Það er ekki hægt að segja annað en að fyr­ir­sagn­ir morg­un­blað­anna hér í Pek­ing hafi verið nokkuð brú­tal föstu­dag­inn 13. nóv­em­ber.

„Bhut­an lagt 12:0“

Svo­lítið í anda Ind­riða G. í 79  af stöð­inni „Annað hvort ert þú skyttan eða þú ert fugl­inn.“ Knappt, hnit­mið­að, grimmt.

Auglýsing

Já eða Hem­ingwa­ys.

Flestir tengja Ernest Hem­ingway senni­lega við bóhemlíf í París og stríðs­brölt á Ítalíu og Spáni. Sam­band hans við hinn kín­verska heim er síður þekkt, a.m.k. á Vest­ur­lönd­um.

Reyndar mun hann aldrei hafa verið sér­lega spennt­ur ­fyrir Kína. Segja má að hann hafi verið dreg­inn þangað hálf­nauð­ugur í upp­hafi árs 1941.

Kína 1941

Í upp­hafi árs 1941 hélt hinn fræg­i ­stríðs­frétta­rit­ari Marta Gell­horn í rann­sókn­ar­leið­angur til Aust­ur­landa fjær. Hún skrif­aði fyr­ir  banda­ríska tíma­ritið Coll­ier og átti nú að fjalla um ­stríðs­rekstur Jap­ana í Asíu. Marta var þá nýlega tekin saman við Hem­ingway og nauð­að­i í honum að koma með sér þar til hann lét það eftir henni.

Jap­an­ir  höfð­u ráð­ist inn í Masjúríu árið 1931. Á þeim tíma geis­aði borg­ara­stríð á meg­in­land­i Kína milli þjóð­ern­is­sinna (sem hrifsuðu til sín völdin árið 1927) og komm­ún­ista. Til­raunir þeirra til að sam­ein­ast í and­spyrnu gegn erlendri íhlutun fóru út um ­þúf­ur.

Tókst Japönum því að sölsa undir sig stór svæði í Norð­aust­ur-Kína og -- eftir alls­herj­ar­inn­rás árið 1937 -- einnig með­fram aust­ur­strönd­inni. Hrökt­ist ­þjóð­ern­is­sinnar þá með höf­uð­borg sína frá Nanj­ing til Chongqing langt inni í miðju landi. Þangað var för Hem­ingwa­y-hjón­anna heit­ið.

Í bresku kon­ungs­ný­lend­unni Hong Kong fékk skáldið að njóta lífs­ins lystisemda um stund. Skaut hann fas­hana, drakk frá sér ráð og rænu, sprengdi kín­verja o.s.frv. Loks stigu þau á skips­fjöl. Lá leiðin upp­ stór­fljót og mold­ar­skurði um fátækar sveit­ir, inn í hinstu myrkur Kína.

Ljóst er að Mörtu var tals­vert brugðið á þessu ­ferða­lagi. Ekki aðeins yfir algeru getu­leysi stjórn­valda að eiga við jap­anska inn­rás­ar­liðið heldur ekki hvað síst yfir land­lægri spill­ingu, sam­fé­lags­upp­lausn og „mið­ald­ar­daun­i“.

Í Chongqing færðu hún ástand lands og þjóðar í tal við leið­toga þjóð­ern­is­sinna Chi­ang Kai-s­hek og konu hans Soong Mei-l­ing. Væri ekki a.m.k. hægt að gera eitt­hvað fyrir hina holds­veiku -- þeir ganga um með­al­ al­menn­ings og betla?

En aðfinnsl­urnar fóru þvert ofan í gest­gjaf­ana. Mun and­rúms­loftið ekki hafa verið gott á fund­in­um. Það bætti heldur ekki úr skák að ­gen­aril­issimo Chi­ang mætti án gervi­tanna sinna og leit hræði­lega út.

Hem­ingway, sem ólíkt Mörtu hafði ekki gert sér nein­ar ­sér­stakar grillur um ástandið í land­inu, kímdi: „Nú veistu hvernig það er að ­móðga kín­versku keisa­drottn­ing­una.“

Amer­ík­a 2015

Sú bók Hem­ingways  sem mestrar hylli nýtur í Kína er senni­lega Gamli mað­ur­inn og hafið. Hún kom út 10 árum eftir Asíu­reisu þeirra hjóna og var þýdd á kín­versku árið 1952. Jap­anir voru þá sigr­aðar fyrir all nokkru og komm­ún­istar höfðu steypt Chi­ang Kai-s­hek af stalli.

Í anda öreiga­bylt­ing­ar­innar var sov­éskum raun­sæ­is­bók­menntum mjög haldið að þjóð­inni. Framan af átti Gamli mað­ur­inn og hafið því erfitt upp­dráttar í Kína. Á 7. ára­tugnum voru svo bækur Hem­ingways og margra ann­arra höf­uð­skálda bann­aðar og ­kerf­is­bundið hreins­aðar úr hill­um.

Leið­togi komm­ún­ista Maó Zedong sagði að bylt­ing­in ­þyrfti að „halda áfram“ en ekki stoppa og verða „skrif­finn­um“ að bráð. Bægja þurfti frá aft­ur­halds­sömum borg­ara­legum hug­myndum og ýta þess í stað undir stétta­á­tök.

Þeir sem fengu stimp­il­inn „stétta­ó­vin­ur“ voru nið­ur­lægð­ir, barðir og lim­lest­ir. Sumir máttu dúsa í stein­inum árum sam­an. Aðrir voru send­ir í end­ur­hæf­ingu. Fólst hún yfir­leitt í erf­ið­is­vinnu á afskekktum stað upp til­ fjalla eða inn til dala.

Nokkrir þeirra sem til­raun var gerð til að end­ur­hæf­a voru reyndar svo „óheppn­ir“ að kom­ast yfir upp­tæk söfn for­boð­inna bók­mennta er ­gerði þeim fært að næra í fylgsni hug­ans „hægri hentu­stefnu“ svo og ýmsa aðra „villu­trú“.

Xi litli var einn af þeim. Þegar hann var 10 ára féll fað­ir hans í ónáð. Eftir það sætti fjöl­skyldan ofsókn­um. Flúði strákur þá upp í sveit og sett­ist að í þorpi fjarri skarkala stétta­átak­anna. Stund­aði hann land­bún­að­ar­störf að deg­inum en stalst í Tol­stoy, Jack London og Hem­ingway á kvöld­in.

Hann sagði einmitt frá þessu í kvöld­verð­ar­boði á Westin hót­el­inu í mið­borg Seattle nú ­fyrir skemmstu. Meðal boðs­gesta voru Henry Kiss­in­ger, Bill Gates og Dennis Mui­len­burg for­stjóri Boeg­ing svo ein­hverjir séu nefnd­ir.

„Þetta var erfitt líf,“ við­ur­kenndi Xi, sem fullu ­nafni heitir Xi Jin­p­ing og er í dag for­seti Kína. En reynslan í sveit­inni fyllt­i hann eld­móði. Hann ól með sér draum: Kín­verska draum­inn, sem hann hefur sagt að ­feli í sér end­ur­nýjun þjóð­lífs, bætt kjör alþýðu, hag­sæld og öfl­ugri her.

Meðan elítan í banda­rískum stjórn­málum og við­skipta­lífi gæddi sér á safa­ríkri Was­hington steik og líf­rænu græn­meti  kom  Xi inn á kynni sín af Gamla mann­inum og haf­inu.

Sagð­ist hann hafa verið sem berg­num­inn af glímu Santi­agos við sverð­fisk­inn, leiftr­andi lýs­ing­unum á veð­urofsa, skopp­and­i ­fiski­bát­inum og hákörlun­um.

Í fyrstu ferð sinni til Havana gat hann víst ekki stillt sig um að skoða Cojimar, fyr­ir­mynd Hem­ingways að sögu­svið­inu. Í ann­ari ­ferð­inni skellti hann í sig mojito skáld­inu til heið­urs.

Rúss­land 2018

Já, hann Santi­ago. Hann hafði ekki dregið bein úr ­sjó í 84 daga. Sjálfs­traustið var ekki gott. Fólkið í þorp­inu snið­gekk hann. Eins og lán­leysið væri hættu­legur smit­sjúk­dóm­ur.

Hann þurfti eitt­hvað „stórt“ til að stimpla sig aftur inn. Svo hann mætti rísa undan helköldum hrammi elli og stirð­leika. Öðlast við­ur­kenn­ingu sam­borgar­anna. Lifa í goð­sögnum kom­andi kyn­slóða.

Hem­ingway á víst að hafa sagt að það sé eng­inn ­sym­bol­ismi í Gamla mann­inum og haf­inu. Hafið er bara hafið og gamli mað­ur­inn bara gamli mað­ur­inn.

En það er auð­velt að skilja afhverju Xi Jin­p­ing varð snort­inn af lestri sög­unnar í æsku. Ég býst við að í huga margra sam­landa hans ­gæti hún allt eins heitið Gamla Kína og hafið.

Og kannski er það svo, eftir þær hörm­ungar sem þjóð­in hefur gengið í gegn um síð­ustu 200 árin, að hún þarf á ein­hverju stóru að halda til að glata ekki sjálfs­virð­ingu sinni.

Ein­hverju til að vega á móti sárri minn­ing­unni um ­yf­ir­gang Vest­ur­veld­anna á 19. öld, fólsku­verk Jap­ana í seinni heim­styrj­öld­ini, öfga­stefn­ur Maós og sitt­hvað fleira.

Stór­sig­ur ­fót­boltalands­liðs­ins á Bhutan í und­ankeppn­inni fyr­ir­ HM í Rúss­landi 2018 er að sjálf­sögðu ekki það sem Kín­verjar hafa verið að bíða eftir árum sam­an.

Þeir hafa lagt færi sitt á ólgu­hafi „hins sós­íal­íska ­mark­aðs­hag­kerf­is“ (kap­ít­al­ismi án vest­ræns lýð­ræð­is). Þar er þeirra sverð­fisk­ur. Getur hann fætt þjóð­ina? Hve mikið verður upp­étið af hákörlum?

Eigi að síður er ljóst af stríðs­fyr­ir­sögn­un­inni Bútan lagt 12:0 að þetta var sæt­ur ­sig­ur. Marka­laust ­jafn­tefli gegn Hong Kong („litla bróð­ur“) fimm dög­um ­seinna  var hins vegar skelfi­legt áfall og hefur að mér virð­ist nán­ast gert út um Rúss­lands­æv­in­týr­ið.

Meira úr sama flokkiFólk
None