Eini Íslendingurinn hjá herdeild NATO vinnur að betri heimi fyrir konur í stríði

Eini Íslendingurinn innan hermáladeildar NATO vinnur að kynjajafnrétti innan aðildarríkjanna. Hún var ráðin í starfsþjálfun fyrir ári en varð fljótt sérfræðingur á jafnréttisstofu NATO. Fimm ára dóttir hennar talar fjögur tungumál eftir flakk um heiminn.

Mynd: Aníta Eldjárn
Mynd: Aníta Eldjárn
Auglýsing

Guð­rún Ósk Þor­björns­dóttir hefur starfað sem sér­fræð­ingur á skrif­stofu jafn­rétt­is­mála hjá hern­að­ar­yf­ir­völdum NATO í tæpt ár. Hún lærði stjórn­mála­fræði og kynja­fræði við Háskóla Íslands og tók í kjöl­farið masters­nám við Háskól­ann í Árósum í Dan­mörku í umhverf­is- og átaka­fræði (e. Human Security). Hún vann masters­rann­sókn sína á Fiji eyj­um.

Guðrún er ein fárra starfsmanna sem mætir ekki í herbúningi í vinnuna. (Mynd: NATO)

„Ég fór sem skiptinemi til Nýja Sjá­lands þegar ég var í mennta­skóla og ákvað að fara þangað aftur þegar ég var komin með fjöl­skyldu til að sýna þeim land­ið. Við nýttum tæki­færið og fórum í raun hring­inn í kring um hnött­inn og vörðum tölu­verðum tíma á Fiji-eyj­um. Þar kynnt­ist Guð­rún sam­tökum sem unnu að vald­efl­ingu kvenna í dreif­býli í land­inu, sem varð síðar kveikjan að masters­rann­sókn henn­ar. Hún gerði eig­ind­lega rann­sókn með við­tölum við 20 konur þar sem hún reyndi að kom­ast að því hvernig vinnan með sam­tök­unum hefði haft áhrif á þeirra líf.

Auglýsing

Fimm ára dóttirin talar fjögur tungu­mál

„Þetta var ynd­is­legur tími. Vinnan með kon­unum gaf mér mjög mik­ið, enda er ég enn þann dag í dag að vinna að þessum mál­efn­um. Á Kyrra­hafs­svæð­inu er póli­tísk þátt­taka kvenna sú minnsta í heim­inum og heim­il­is­of­beldi gagn­vart konum er gríð­ar­lega stórt og mikið vanda­mál. Það var frá­bært að sjá þann árangur sem varð með starfi þess­ara sam­taka og fá að vera þátt­tak­andi í því,” segir Guð­rún. „Svo var þetta líka dýr­mætur tími fyrir fjöl­skyld­una mína og að fá að vera með þeim þarna var afskap­lega gott og mikið ævin­týri.”

Guðrún með dóttur sinni á Fiji eyjum. Sú litla er fimm ára í dag og talar fjögur tungumál.

Guð­rún var á Fiji-eyjum með manni sín­um, Hólmari Sig­munds­syni, og Ylfu, þriggja ára dóttur þeirra, í fjóra mán­uði árið 2014.

„Dóttir mín fór fljót­lega að tala ensku, sem er eitt þriggja tungu­mála talað á Fiji-eyj­um. En sem betur fer var hún ekki alveg búin að gleyma dönsk­unn­i.”

Dóttir Guð­rúnar er fimm ára í dag og talar fjögur tungu­mál: íslensku, dönsku, ensku og frönsku eftir að fjöl­skyldan flutti til Brus­sel. „Ég verð að við­ur­kenna að danskan fékk aðeins að víkja fyrir frönskunn­i,” segir Guð­rún.

Úr UN Women í NATO

Eftir dvöl­ina á Fiji-eyjum flutt­ist Guð­rún aftur til Dan­merk­ur, í þetta sinn til Kaup­manna­hafn­ar, hvar hún hóf störf hjá UN Women í starfs­þjálf­un. Guð­rún segir þann tíma hafa verið skemmti­legan og gef­andi.



Guðrún með Phumzile Mlambo-Ngcuka, framkvæmdastýru UN Women„En mig lang­aði að vinna meira að þessum mál­efnum sem ég hafði kynnst hjá UN Women, sér­stak­lega þegar kemur að hern­að­ar­málum í stofnun eins og NATO þar sem umhverfið er mjög karllægt,” segir hún. „Ég vissi í raun lítið um þann heim og mig lang­aði til að fræð­ast meira um hann. Og það er svo sann­ar­lega áhuga­vert að vinna að þessum mál­efnum innan her­mála­sviðs­ins.”

Guð­rún sótti um starfs­þjálfun hjá NATO og hóf þar störf í byrjun síð­asta árs. Stuttu síðar var hún ráðin sem sér­fræð­ingur á jafn­rétt­is­skrif­stofu her­mála­yf­ir­valda stofn­un­ar­inn­ar. Maður Guð­rúnar vinnur sem for­rit­ari hjá íslensku fyr­ir­tæki og vinnur frá Brus­sel og dóttir þeirra gengur í skóla þar.

„Við erum rosa­lega heppin og það eru auð­vitað mikil for­rétt­indi fyrir mig að hann sé í þannig vinnu að hann geti fylgt mér í þetta,” segir Guð­rún.

Hún segir starfið afar fjöl­breytt og snúa fyrst og fremst að stöðu kynj­anna innan her­liða aðild­ar­ríkja NATO. Afar mis­jafnt getur verið eftir löndum hvort lagð­ar séu áherslur á slíkt innan her­liða ríkj­anna.

„Auk þess leggjum við mikla áherslu á almenn kynja­sjón­ar­mið í aðgerðum banda­lags­ins. Sam­starf og sam­skipti við aðild­ar­ríkin og fasta­nefndir þeirra er líka mik­il­vægur hluti af starf­inu, þar sem vinna okkar byggir á sam­stöðu þeirra,” segir hún.

Reglur sam­þykktar um kyn­bundið ofbeldi í stríði 

Í byrjun síð­asta árs, þegar Guð­rún hóf störf, lagði skrif­stofa jafn­rétt­is­mála NATO fram drög að hern­að­ar­legum við­mið­un­ar­reglum um hvernig megi fyr­ir­byggja og bregð­ast við kyn­bundnu ofbeldi í stríðs­á­tök­um. Þær reglur voru í kjöl­farið sam­þykktar af aðild­ar­ríkj­unum í sum­ar, sem var gríð­ar­lega jákvætt skref, að mati Guð­rún­ar.

Jafn­rétt­is­skrifs­stofa her­mála­sviðs NATO var stofnuð árið 1997 og starfar fyrir nefnd NATO um kynja­sjón­ar­mið, sem verður 40 ára á þessu ári. Sú nefnd byrj­aði sem sam­tök kvenna innan her­liða NATO og var síðar breytt í nefnd um kynja­sjón­ar­mið.

Skrif­stofan sam­anstendur af þremur starfs­mönn­um, allt kon­um; Guð­rúnu, yfir­manni henn­ar, sem er liðs­for­ingi úr tékk­neska flug­hern­um, og aðstoð­ar­konu liðs­for­ingj­ans sem kemur úr ítalska hern­um.

Mik­ill meiri­hluti starfs­manna her­mála­deildar NATO kemur úr her­liðum aðild­ar­ríkj­anna, en þó eru þar líka óbreyttir borg­ar­ar, eins og Guð­rún.

Safna gögnum um kyn­ferð­is­brot

„Við vinnum fyrst og fremst fyrir nefnd NATO um kynja­sjón­ar­mið. Við skipu­leggjum viku­laga ráð­stefnu á ári hverju fyrir nefnd­ina þar sem full­trúar frá aðild­ar- og sam­starfs­ríkjum NATO koma saman og og þróa til­lögur sem lagðar eru fram fyrir Her­mála­nefnd NATO. Á síð­asta ári fengum við Astrid Prinsessu af Belgíu sem sér­stakan gest á ráð­stefn­una," segir hún.  

Skrif­stofa Jafn­rétt­is­mála safnar einnig árlegum skýrslum aðilld­ar­ríkj­anna um stöðu kvenna innan hers­ins. 

„Núna er ég að taka saman þau gögn. Þá fáum við til dæmis yfir­sýn yfir verk­ferla í til­kynn­ingum um kyn­ferð­is­brot, sam­ræm­ingu vinnu og fjöl­skyldu­lífs, áherslur á kynja­sjón­ar­mið innan hers­ins og í aðgerð­um, og fleira," segir Guð­rún. „Það getur verið mjög mis­jafnt eftir ríkjum hvort lagðar séu áherslur á slíkt. En með því að safna þessum gögnum getum við að ein­hverju leyti séð hvar hindr­an­irnar liggja og hvað megi betur fara. Nú erum við aftur komin á fullt við að und­ir­búa næstu árlegu ráð­stefn­u." 

Her­bún­ingar í vinn­unni og mik­ill agi

„Það er mjög sér­stök upp­lifun að vinna í þessu umhverfi. Nær allir vinnu­fé­lagar mínir mæta til dæmis í her­bún­ingum í vinn­una á meðan ég er bara í venju­legum föt­u­m,” segir Guð­rún og bætir við að vinnu­brögðin séu sum­part ólík því sem hún átti að venj­ast. „Þau nota aðrar aðferðir en maður er van­ur, sem ég hef lært mjög mikið af. Þau eru praktísk í hugsun og vinna á mjög skil­virkan hátt. Þetta er afskap­lega agað umhverfi og það eru engar afsak­anir ef þú skilar ekki af þér verk­efnum á réttum tíma,” segir hún. „En stundum vantar líka að hugsa aðeins út fyrir kass­ann. Þess vegna held ég að það sé mjög gott að her­menn og óbreyttir borg­arar vinni saman til að við­halda jafn­væg­i.”

Guðrún í vinnunni með kollegum sínum og Astrid, prinsessu í Belgíu (fremst fyrir miðju)

Vinnu­dag­ur­inn er oft­ast nær frá 8:30 til 17:30 og skrif­stofan er í höf­uð­stöðvum NATO í Brus­sel. Guð­rúnu finnst gaman í vinn­unni og seg­ist læra eitt­hvað nýtt á hverjum degi.

„Þetta er mjög krefj­andi vinna og það eru ótrú­leg for­rétt­indi að fá að vinna að ein­hverju sem ég trúi á og hef brenn­andi áhuga fyr­ir,” segir hún. „Svo lengi sem ég fæ að gera það er ég ánægð.”

Guð­rún er eini Íslend­ing­ur­inn innan her­mála­deildar NATO, þar sem starfa rúm­lega 400 manns. Svo er hún kona, en mik­ill meiri­hluti starfs­manna eru karl­menn.

Vantar kraft í inn­leið­ingu jafn­rétt­is­mála  

Fólk rekur upp svo­lítið stór augu þegar það heyrir hvaðan ég er,” segir hún. „Og svo er ég oft eina konan á fund­um, sem var svo­lítið skrýtið fyrst. En hlut­fall kvenna í her­liðum aðild­ar­ríkj­anna er 10,3 pró­sent og það end­ur­spegl­ast að ein­hverju leyti hér. Þetta er mjög karllægt umhverf­i.”

Hún segir áherslur NATO í jafn­rétt­is­málum hafa auk­ist á und­an­förnum árum og finnur mik­inn stuðn­ing við mála­flokk­inn innan stofn­un­ar­inn­ar. Í raun er meiri áhersla á jafn­rétti kynj­anna heldur en hana grun­aði í fyrstu.

„En það er enn langt í land þó að áherslur hafi verið aukn­ar. Helsta áskor­unin í mál­flokknum er að þrátt fyrir margar mjög fínar stefnur og álykt­an­ir, þá hefur inn­leið­ing verið rosa­lega hæg og oft vantað mik­inn kraft í fram­kvæmd­irn­ar,” segir hún. „Í grunn­inn er þetta spurn­ing um for­gangs­röðun og það á við um allar alþjóða­stofn­anir sem vinna að þessum mál­um. Fólk þarf að átta sig á að þetta skipti máli og þá fyrst kemur vilji og fjár­magn til að hrinda hlutum í fram­kvæmd.”

Meira úr sama flokkiViðtal
None