Ísland í geimvísindastofnun: Klikkuð hugmynd eða snilldarútspil?

Þátttaka Íslands í Geimvísindastofnun Evrópu er ekki bara raunsær möguleiki heldur einnig spennandi tækifæri.

ESA - Geimvísindastofnun Evrópu
Auglýsing

Eflaust ráku ein­hverjir upp stór augu þegar fréttir bár­ust af þings­á­lykt­un­ar­til­lögu þess efnis að Ísland skyldi sækja um aðild að Geim­vís­inda­stofnun Evr­ópu (ESA). Helgi Hrafn Gunn­ars­son Pírati er fyrsti flutn­ings­maður til­lög­unnar en  auk hans standa að baki henni þing­menn úr öllum flokk­um: Ásta Guð­rún Helga­dóttir og Birgitta Jóns­dóttir úr Píra­töt­um; Katrín Jak­obs­dótt­ir og Svan­dís Svav­ars­dóttir frá VG; Ótt­arr Proppé, Páll Valur Björns­son og Róbert Mars­hall úr Bjartri Fram­tíð; Helgi Hjörvar og Katrín Júl­í­us­dóttir úr Sam­fylk­ingu; Vil­hjálmur Árna­son úr Sjálf­stæð­is­flokknum og Líneik Anna Sæv­ars­dóttir úr Fram­sókn­ar­flokkn­um.

Er þetta klikkuð hug­mynd? Þegar orðin Ísland og geim­vís­indi birt­ast í sömu setn­ingu kemur ef til vill upp í hug­ann útrásaræv­in­týri Íslands í geim­ferða­brans­ann með til­heyr­andi kostn­aði fyrir skatt­greið­end­ur. En lesi fólk grein­ar­gerð til­lög­unnar kemur í ljós að loka­mark­miðið er ekki að taka vík­inga­klappið í alþjóð­legu geim­stöð­inni heldur er til­gang­ur­inn ein­stak­lega jarð­bund­inn: Að stuðla að fjöl­breytt­ari atvinnu­mögu­leikum heima fyrir og efla vís­inda­sam­starf við aðrar þjóð­ir.

Að und­an­förnu hefur nokkuð verið rætt um speki­leka frá Íslandi. Brott­fluttir Íslend­ingar eru að stórum hluta háskóla­menntað fólk í leit að fjöl­breytt­ari atvinnu­tæki­færum erlend­is. Aðfluttir sinna fremur störfum sem krefj­ast síður háskóla­mennt­un­ar, svo sem í ferða­mennsku, með fullri virð­ingu fyrir þeim mik­il­vægu störf­um. Grein­ing­ar­að­ilar hafa bent á að lífs­kjara­sókn á Íslandi sé háð því að verð­mæta­sköpun byggð á hug­viti aukist, þar sem menntað vinnu­afl er nýtt til hins ítrasta. Hvers kyns mót­vægi við atvinnu­vegi byggða á nýt­ingu nátt­úru­auð­linda hefur oft verið kallað „eitt­hvað ann­að”. Þátt­taka Íslands í iðn­aði tengdum geim­vís­indum er dæmi um eitt­hvað allt, allt ann­að.

Auglýsing

Öll Norð­ur­löndin með — nema Ísland

ESA var stofnað árið 1975 með það að leið­ar­ljósi að vera sam­starfs­vett­vangur Evr­ópu­ríkja í geim­rann­sókn­um. Aðild­ar­ríki þess eru nú 22 tals­ins og skiptir engu máli hvort þjóð er aðili að Evr­ópu­sam­band­inu eða ekki. Öll Norð­ur­löndin að Íslandi frá­töldu eru aðilar að ESA og sjá mikla hags­muni fólgna í þátt­töku sinni. Það er ekki síður áhuga­vert að smá­þjóðir á borð við Kýpur og Möltu eru í umsókn­ar­ferli. Hvers vegna eru smá­þjóðir með tak­mark­aða inn­viði fyrir geim­iðnað að sækj­ast eftir aðild?

Svarið má að mestu rekja til reglu­gerðar stofn­un­ar­innar sem segir að ESA þurfi að fjár­festa í aðild­ar­þjóðum í hlut­falli við fjár­fram­lag þeirra. Þar stendur skýrum stöfum að eigi minna en 96% af fram­lagi hverrar aðild­ar­þjóðar renni til baka í formi verk­efna. Smærri ríki fá iðu­lega ríf­lega sinn skerf af sinni fjár­fest­ingu, þ.e. meira en 100% af fram­lagi sínu. Með aðild gætu íslenskir háskól­ar, hug­bún­að­ar- og hátækni­fyr­ir­tæki gerst verk­takar fyrir ESA og staðið til boða verk­efni sem Ísland gæti aldrei ráð­ist í upp á sitt eins­dæmi.

Verkefni ESA.

Rann­sóknir og vöktun á umhverfi Íslands

Þó svo ESA beri heitið geim­vís­inda­stofnun snýst starf­semi hennar ekki síður um rann­sóknir á jörð­inni, auk þess sem hún gegnir mik­il­vægu hlut­verki í fjar­skiptum og stað­setn­ing­ar­tækni. Mest fjár­magn rennur í rann­sóknir á jörð­inni eða um 20-30% en aðeins 10-15% í geim­vís­indi. Aðild­ar­löndum er skylt að standa undir þriðj­ungi af grunn­starf­semi ESA en er síðan frjálst að velja um þátt­töku í öðrum verk­efn­um.

Ætla má að Ísland ein­blíni á þátt­töku í rann­sóknum tengdum jörð­inni þar sem við eigum mik­illa hags­muna að gæta bæði á sjó og á landi. Gervi­tungl ESA eru leið­andi rann­sókn­ar­tæki fyrir hlýnun sjáv­ar, þróun jökla, jarð­hrær­ing­ar, útbreiðslu haf­íss og bráðnun íshell­unnar í Norð­ur­-Ís­hafi.

Aðgerðir gegn lofts­lags­breyt­ingum og mál­efni norð­ur­slóða eru að verða mik­il­vægur þáttur í utan­rík­is­stefnu Íslands. Besta leiðin til að gera Ísland að trú­verð­ugum þátt­tak­anda í þessum mála­flokkum er að virkja vís­inda­rann­sóknir og alþjóð­legt sam­starf.

Fram­lag Íslands skilar sér til baka á formi verk­efna

Hvað kostar að vera með? Fjár­fram­lög aðild­ar­ríkja eru háð þjóð­ar­fram­leiðslu og umfangi þátt­töku þeirra í val­frjálsum verk­efn­um. Sé fram­lag núver­andi aðild­ar­ríkja ESA skoðað sem hlut­fall af þjóð­ar­fram­leiðslu fæst hug­mynd um mögu­legt fram­lag Íslands. Eist­land er dæmi um nýtt aðild­ar­ríki og fara fram­lög þeirra öll í val­frjáls verk­efni. Sé Eist­land notað sem við­mið­un­ar­land yrði árlegt fram­lag Íslands um 83 millj­ónir króna. Ef miðað er við Dan­mörku yrðu heild­ar­fram­lög Íslands um 220 millj­ónir á ári. Þessar upp­hæðir mið­ast við Ísland sem full­gilt aðild­ar­ríki en búast má við að fram­lög Íslands yrðu mun lægri fyrst um sinn.



Það er aug­ljóst að ekki er um him­in­háar upp­hæðir að ræða. Til að mynda er hinn sígildi sam­an­burður við Ices­a­ve, Hörpu og Hval­fjarð­ar­göng algjör­lega frá­leit­ur. Upp­hæðin er er af sömu stærð­argráðu og árlegur rekstur Íslenska dans­flokks­ins eða Dval­ar­heim­ili aldr­aðra í Borg­ar­nesi, Land­mæl­inga Íslands, Húsa­frið­un­ar­sjóðs, Emb­ætti sýslu­manns Vest­fjarða eða árlegt fram­lag Íslands til NATO.

Hver ein­asta króna sem Ísland legði til í ESA myndi skila sér til baka til atvinnu­lífs­ins í formi úthlut­aðra verk­efna. Þá eru ekki með­talin þau óbeinu áhrif á hag­kerfið sem tengd nýsköp­un­ar­starf­semi hefði í för með sér. Í ítar­legum úttektum sem gerðar voru á þátt­töku hinna Norð­ur­land­anna í ESA var kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu, að fyrir hverja milljón króna sem varið er í sam­starf við ESA urðu til 4 til 5 millj­ónir í veltu fyrir þar­lend fyr­ir­tæki.

Að öllu ofan­töldu er ljóst að þátt­taka Íslands er ekki bara raun­sær mögu­leiki heldur einnig spenn­andi tæki­færi. Þess vegna ættu stjórn­völd að kanna málið af fullri alvöru. Inn­ganga í ESA er liður í því að skapa rétta umgjörð fyrir nýsköpun og iðnað byggðan á hug­viti. Og í leið­inni verður hægt að segja íslenskum skóla­börnum í fyrsta skipti, „Krakk­ar, ÞIÐ getið orðið geim­far­ar“.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kórónuveirufaraldurinn leiddi af sér gríðarlega aukningu á atvinnuleysi.
Um ellefu þúsund manns hafa verið atvinnulaus í hálft ár eða lengur
26.437 manns eru atvinnulaus að öllu leyti eða hluta. Langtímaatvinnuleysi hefur stóraukist og þeir sem hafa verið án atvinnu í eitt ár eða lengur eru nú 156 prósent fleiri en fyrir ári.
Kjarninn 17. janúar 2021
Kjartan Sveinn Guðmundsson
Nýtt ár, ný hugmyndafræði: kynning á veisluhyggju
Kjarninn 17. janúar 2021
Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra.
„Þverpólitísk sátt“ um fjölmiðlafrumvarp í kortunum eftir að Stöð 2 boðaði læstar fréttir
Eftir að Sýn boðaði að fréttum Stöðvar 2 yrði læst virðist hreyfing að komast á frumvarp um styrki til einkarekinna fjölmiðla. Mennta- og menningarmálaráðherra telur að „þverpólitísk sátt“ sé að nást um styrkjakerfi, sem sjálfstæðismenn hafa lagst gegn.
Kjarninn 17. janúar 2021
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson formaður Miðflokksins.
Óttast að „tveggja flokka kerfi“ myndist ef flokkar útiloki samstarf við aðra
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Logi Einarsson eru sammála um að kjósendur eigi að hafa skýra sýn á hverskonar ríkisstjórnir flokkar vilji mynda eftir kosningar. Sigmundur vill þó ekki útiloka samvinnu með neinum og kallar Samfylkingu „útilokunarflokk.“
Kjarninn 17. janúar 2021
Frá dómssalnum á miðvikudaginn
Réttað yfir 355 manns í gömlu símaveri
Nokkuð óvenjuleg réttarhöld hófust á Ítalíu síðastliðinn miðvikudag, en í þeim er stór hluti 'Ndrangheta-mafíunnar, valdamestu glæpasamtaka landsins. Sökum mikils fjölda ákærðra og nýrra sóttvarnarreglna þurfti að sérútbúa dómssal í gömlu símaveri.
Kjarninn 17. janúar 2021
Söngflokkurinn Boney M naut mikilla vinsælda víða um heim undir lok áttunda áratugarins.
Boney M og stolnu lögin
Þegar sönghópurinn Boney M sló í gegn seint á áttunda áratug síðustu aldar með lögunum „Brown Girl in the Ring“ og „Rivers of Babylon“ grunaði engan að í kjölfarið fylgdu málaferli sem stæðu í áratugi.
Kjarninn 17. janúar 2021
Armin Laschet er nýr leiðtogi flokks Kristilegra demókrata, sem hefur tögl og haldir í þýskum stjórnmálum. Kannski tekur hann við af Merkel sem kanslari í haust.
Stormasöm vika í evrópskum stjórnmálum
Mögulegt áframhald „Merkelisma“ í Þýskalandi, barnabótaskandall hjá „teflon Mark“ í Hollandi og stjórnarkreppa af völdum smáflokks á Ítalíu er á meðal þess sem var efst á baugi í evrópskum stjórnmálum í vikunni.
Kjarninn 16. janúar 2021
Birgir Birgisson
Að finna upp hjólið
Kjarninn 16. janúar 2021
Meira úr sama flokkiFólk
None