Kórónuveiran – ekki ósigrandi óvinur

Ritstjóri Hvatans, sem sérhæfir sig í vísindafréttum, fer yfir helstu atriði varðandi útbreiðslu veirunnar sem veldur COVID-19 sjúkdómnum.

coronavirus-4833754_1920.jpg
Auglýsing

Það þarf varla að kynna sögu SARS - CoV - 2, veirunnar sem veldur COVID-19 sjúk­dómnum og hræðir nú jarð­ar­búa með útbreiðslu sinni. Þó flestir þekki veiruna eru þó örfá atriði sem geta vaf­ist fyrir fólki.

Hvers vegna allur þessi við­bún­að­ur? Veiran greind­ist fyrst á Íslandi 28. febr­úar síð­ast­lið­inn og síðan þá hefur stíf aðgerð­ar­á­ætlun verið í gangi til að hindra útbreiðslu henn­ar. Ónæm­is­kerfi okkar hefur aldrei hitt þessa veiru áður og þess vegna eru miklar líkur á því að við veikj­umst þegar við hittum veiruna.

Þegar við veikj­umst er alls ekki víst að það verði alvar­legt - raunar er það ólík­legt þar sem nær 80 - 90% þeirra sem sýkj­ast fá væg ein­kenni. Ein­hverjir fá þó alvar­legri ein­kenni og þess vegna er mik­il­vægt að heil­brigð­is­kerfið hafi getu til að taka á móti þeim sem á þurfa að halda.

Er veiran hættu­leg? Dán­ar­tíðni af völdum veirunn­ar, í heim­in­um, eins og staðar er í dag er um 4%. Af þeim sem veikj­ast alvar­lega eða deyja eru lang­flestir aldr­aðir eða með und­ir­liggj­andi sjúk­dóma. Það er þess vegna mik­il­vægt að við sem sam­fé­lag verndum þessa ein­stak­linga sem eru lík­legri til að veikj­ast alvar­lega.

Auglýsing
Venjulega verndum við þessa ein­stak­linga með bólu­setn­ing­um. Það er að segja með því að gefa þessum við­kvæmu hópum bólu­setn­ingu, svo þau séu ónæm fyrir veirunni. Líka með því að bólu­setja stóran hluta sam­fé­lags­ins, þannig búum við til hjarð­ó­næmi, sem skilar sér í því að svona sjúk­dómar ná sér aldrei á strik.

Er bólu­setn­ing á leið­inni? Því miður er staðan þannig núna að við eigum enga bólu­setn­ingu við SARS - CoV - 2, veirunni sem veldur COVID-19. Strax um ára­mót, þegar veiran upp­götv­að­ist, fóru af stað aðgerðir til að búa til bólu­efni gegn veirunn­i. 

Starfs­hópur innan NIH (National Institute of Health í Banda­ríkj­un­um) var svo bjart­sýnn að lofa bólu­setn­ingu strax í vor. Bólu­efn­ið, sem er reyndar verið að þróa m.a. í Ástr­alíu, er þá búið til útfrá DNA röð veirunn­ar. Venju­lega eru bólu­efni búin til með prótínum úr veirum en að nota DNA röð­ina, upp­skrift­ina af prótín­unum gæti flýtt fyrir ferl­inu.

Þrátt fyrir það er enn langt í land með bólu­efni og til að draga enn frekar úr vonum okkar þá hefur ekki enn tek­ist að þróa bólu­efni gegn SARS - CoV, kór­óna veirunni sem olli Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) árin 2002-2003.

Hvað með lyf? Veirur eru ekki sér­lega með­færi­leg­ar, þegar kemur að lyfj­um. Sýk­ingar sem orsakast af veirum er ekki hægt að með­höndla með sýkla­lyfj­um, vegna þess að virkni þeirra felst í að drepa bakt­er­í­ur, veirur eru bara allt annar flokk­ur. 

Rann­sóknir á virkni SARS - CoV - 2 benda til þess að veiran sýkir lungna­frumur okkar með því að bind­ast við við­taka á yfir­borði frumn­anna sem heitir Ang­iot­ensin Con­vert­ing Ensyme 2 (ACE2). Eftir að bind­ing hefur orðið kemur til sög­unnar ensím sem heitir TMPRS­S2, og hjálpar veirunni inní frum­urn­ar. 

Mögu­lega væri hægt að nota hindra á ens­ímið TMPRS­S2, sem lyf gegn COVID-19. Rann­sókn sem birt var í Cell í byrjun mars sýnir að lyfið virkar vel gegn veirunni sem olli SARS árið 2002-2003 og að lyfið hefur einnig ákveðna virkni gegn veirunni sem veldur COVID-19. Enn sem komið er hafa rann­sókn­irnar þó ein­ungis farið fram í frumu­rækt­un.

Þang­að til... Við munum því þurfa að bíða eitt­hvað eftir bólu­setn­ingum og mögu­legum lyfjum sem virka gegn veirunni sem veldur COVID-19. Veiran fer hratt yfir en við getum öll lagt okkar af mörkum til að hægja á henni.

  1. Þvo hendur vel með sápu og forð­ast að snerta and­lit­ið. Þetta er mik­il­vægt vegna þess að helsta leið veirunnar í lík­ama okkar er gegnum þessa leið. Við snertum eitt­hvað sem smit­aður ein­stak­lingur hefur hnerrað eða hóstað á, þannig kemst veiran á hend­urnar á okk­ur. Þegar við síðan snertum and­litið er lík­legt að veiran kom­ist af hönd­unum yfir í munn, nef eða augu, þar sem veiran finnur sér inn­gang inní frum­urn­ar.
  2. Ekki hósta eða hnerra útí loft­ið, hvort sem þú telur þig smit­aðan eða ekki. Best er að beina hóst­u­m/hnerrum í oln­boga­bót til að koma í veg fyrir að agnir með veirum ber­ist útí and­rúms­loft­ið.
  3. Ef við finnum fyrir ein­kennum er mik­il­vægt að halda sig heima og halda fjar­lægt frá öðru fólki. Reynum að smita ekki aðra meðan við leyfum ónæm­is­kerf­inu að takast á við veiruna.

Hugsum vel um ónæm­is­kerf­ið! Það eru líka nokkrar leiðir til að stuðla að auð­veld­ari bata og halda ónæm­is­kerf­inu sterku. Það er algengur mis­skiln­ingur að þessar leiðir felist í því að borða bragðvondar jurtir eða sleppa fæðu sem gæti verið erfða­breytt. Slíkar aðgerðir hafa að öllum lík­indum engin áhrif á ónæm­is­kerf­ið.

Það sem hins vegar hefur áhrif á ónæm­is­kerfið er hvíld, góður næt­ur­svefn er nefni­lega gulls ígildi. Holl­ur, góður og fjöl­breyttur matur stuðlar líka að því að lík­am­inn hafi öll þau vítamín og stein­efni sem ónæm­is­kerfið þarf til að berj­ast við sýk­ing­ar. 

Hreyf­ing stuðlar einnig að heil­brigðum lík­ama og þar með heil­brigðu ónæm­is­kerfi. Auk þess dregur hreyf­ing úr streitu sem er lík­lega einn stærsti þátt­ur­inn í að styrkja ónæm­is­kerfið - þ.e. reyna að draga úr streitu.

Tök­um öll þátt! Næstu vikur eða mán­uðir munu senni­lega vera strembn­ir, meðan við náum tökum á þessum far­aldri. Verum góð hvert við annað (með lág­marks­snert­ingu þó) og sinnum okkar hlut­verki sem almanna­varn­ir.

Fréttin birt­ist fyrst á Hvat­an­um.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Djúpu sporin hennar Merkel
Heil kynslóð hefur alist upp með Angelu Merkel á valdastóli. Á sextán ára valdatíma hefur hún fengist við risavaxin vandamál og leyst þau flest en ein krísan stendur eftir og það er einmitt sú sem Merkel-kynslóðin hefur mestar áhyggjur af.
Kjarninn 26. september 2021
Fyrstu tölur á landsvísu, eins og þær voru settar fram í kosningasjónvarpi Stöðvar 2 árið 1991, sýndu mikla yfirburði fjórflokksins. Rótgrónu flokkarnir hafa síðan gefið eftir.
„Fjórflokkurinn“ hefur aðeins einu sinni fengið minna fylgi í alþingiskosningum
Samanlagt fylgi rótgrónustu stjórnmálaafla landsins, fjórflokksins, var 64,2 prósent í kosningunum í gær. Það er ögn lægra hlutfall greiddra atkvæða en í kosningunum 2017, en hærra en árið 2016.
Kjarninn 26. september 2021
Sigurður Ingi Jóhannsson formaður Framsóknar og Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokks ræða saman aður en kappræður hefjast á RÚV. Mögulega um jafnt vægi atkvæða á milli flokka, en þó ólíklega.
Framsókn græddi þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokks vegna atkvæðamisvægis
Vegna misvægis atkvæða á milli flokka fékk Framsóknarflokkurinn einn auka þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokksins, ef horft er til fylgis flokkanna á landsvísu. Þetta er í þriðja sinn frá árinu 2013 sem þessi skekkja kemur Framsókn til góða.
Kjarninn 26. september 2021
Formenn flokka sem náðu manni inn á þing, fyrir utan formann Miðflokksins, ræddust við í Silfrinu í morgun.
Bjarni: Ekki mitt fyrsta útspil að gera kröfu um stól forsætisráðherra
Formenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja ætla að ræða saman strax í dag enda eðlilegt að hefja samtalið þar, við fólkið „sem við höfum vaðið skafla með og farið í gegnum ólgusjó,“ líkt og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það.
Kjarninn 26. september 2021
Lenya Rún Tha Karim, frambjóðandi Pírata, er yngsti þingmaður sögunnar sem nær kjöri. Hún verður 22 ára í desember
26 nýliðar taka sæti á þingi
Um þriðjungur þingmanna sem taka sæti á Alþingi eru nýliðar. Stór hluti þeirra býr hins vegar yfir talsverðri þingreynslu en yngsti þingmaður Íslandssögunnar tekur einnig sæti á þingi.
Kjarninn 26. september 2021
Þær voru víst 30 en ekki 33, konurnar sem náðu kjöri. Píratar missa eina konu, Samfylking eina og Vinstri græn eina.
Konur enn færri en karlar á Alþingi
Í morgun leit út fyrir að Alþingi Íslendinga yrði í fyrsta skipti í sögunni skipað fleiri konum en körlum á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Eftir endurtalningu er staðan allt önnur: 30 konur náðu kjöri en 33 karlar.
Kjarninn 26. september 2021
Kosningum lokið: Sigurður Ingi í lykilstöðu til að mynda ríkisstjórn og á nokkra möguleika
Ríkisstjórnin ríghélt í kosningunum í gær og fjölgaði þingmönnum sínum, þrátt fyrir að samanlagt heildarfylgi hennar hafi ekki vaxið mikið. Framsókn og Flokkur fólksins unnu stórsigra en frjálslynda miðjan beið skipbrot.
Kjarninn 26. september 2021
Friðrik Jónsson
Níu áskoranir á nýju kjörtímabili
Kjarninn 26. september 2021
Meira úr sama flokkiFólk