Skuldir heimilanna lækkað um fimmtung

Fjár­hag­ur íslenskra heim­ila hefur lík­lega aldrei ver­ið heil­brigð­ari, samkvæmt greiningu Íslandsbanka. Skuldir heimila hafa lækkað um fimmtung frá árslokum 2007 og kaupmáttur launa aukist um fjórðung.

1. maí 2019 - Hópur af fólki
Auglýsing

Heim­ili lands­ins skulda um þessar mundir um 2.050 millj­arða króna og hafa skuldir þeirra lækkað um 500 millj­arða, eða 20 pró­sent frá árs­lokum 2007. Á sama tíma­bili hefur kaup­máttur launa auk­ist um 24 pró­sent en auk þess hefur hækk­andi íbúða­verð und­an­farin ára­tug aukið eigið fé þeirra heim­ila sem eiga fast­eign­ir. Þetta kemur fram í grein­ingu Ís­lands­banka á stöðu heim­il­anna en sam­kvæmt henni hefur fjár­hagur heim­ila lík­lega sjaldan eða aldrei staðið á eins styrkum stoðum og nú.

Ráð­stöf­un­ar­tekj­ur hækkað og vextir lækkað

Eft­ir að íslenskt hag­kerfi tók mikla dýfu í efna­hags­líf­inu árið 2009 og fram á árið 2010, þá má segja að við­stöðu­laust hag­vaxt­ar­skeið hafi verið hér á landi. Skuld­ir heim­ila hafa minnkað veru­lega, skuldir hins opin­bera, ríkis og sveit­ar­fé­laga , sömu­leið­is, og almennt hefur hagur fyr­ir­tækja vænkast. 

Atvinnu­leysi hefur verið lítið sem ekk­ert, lengst af á bil­inu 2 til 3 pró­sent, og mikil vöntun verið á starfs­fólki í mörgum atvinnu­grein­um. Í grein­ingu Íslands­banka segir að á síð­ustu árum hafi laun einnig hækkað umtals­vert og hefur því hlut­i ráð­stöf­un­ar­tekna lands­manna sem varið er í vaxta­gjöld og af­borg­an­ir skuldað lækkað tals­vert. Sam­hliða því hef­ur ­vaxtaum­hverf­i ­þró­ast í átt að lægri vöxtum og hefur því skapast  svig­rúm hjá fleiri aðilum til að verja auknum hlut ráð­stöf­un­ar­tekna til neyslu og/eða sparn­að­ar.

Auglýsing

7 pró­sent lands­manna glíma við íþyngj­andi greiðslu­byrði

Mynd: ÍslandsbankiÍ grein­ing­unni segir að þrátt fyrir að fjár­hagur heim­il­anna hafi almennt þró­ast með jákvæðum hætti séu enn aðilar sem glíma við íþyngj­andi greiðslu­byrði vegna skulda. Greiðslu­byrði skulda sem hlut­fall af ráð­stöf­un­ar­tekjum segir til um hve auð­velt eða erfitt er fyrir lán­tak­endur að ráða við skuld­setn­ingu sína. Því lægra sem hlut­fallið er, því minni hluti ráð­stöf­un­ar­tekna ætti að öðru óbreyttu að fara í greiðslu­byrði lána. 

Talað er um að greiðslu­byrði sé íþyngj­andi þegar 40 pró­sent eða hærra hlut­fall útborg­aðra launa fer í að þjón­usta skuld­ir. Í þann flokk falla um 7 pró­sent lands­manna um þessar mundir en hlut­fallið var 11 pró­sent  árið 2015. Þannig hefur fækkað í hópi þeirra sem glíma við íþyngj­andi greiðslu­byrð­i. 

Mynd: ÍslandsbankiÞegar litið er til greiðslu­byrði skulda sem hlut­fall af ráð­stöf­un­ar­tekjum eftir fjöl­skyldu­gerð árið 2018 má sjá að ein­stæðir karl­menn séu sá hópur sem í hvað flestum til­vikum býr við íþyngj­andi greiðslu­byrði. Jafn­framt er algeng­ast að byrðin sé íþyngj­andi á meðal fólks á aldr­inum 35 til 64 ára.

Brýnt að bæta lífs­­kjör ein­­stæðra for­eldra

Í nýrri rann­sókn­ar­skýrslu um lífs­­kjör barna á Íslandi frá árinu 2004 til árs­ins 2016 er greint frá því að  lífs­kjör barna versnuðu hlut­­falls­­lega meira hér á landi en lífs­­kjör eft­ir­­launa­þega og öryrkja í kjöl­far hruns­ins. Ís­land var á meðal þeirra þjóða þar sem tíðn­i fjár­hags­­þreng­inga á heim­ilum barna jókst hvað mest í kjölfar hruns­ins en þó einnig á með­­al­ þeirra landa þar sem dró einna mest úr fjár­hags­­þreng­ingum eftir að krepp­unni lauk. 

Nið­­ur­­stöður skýrsl­unnar benda enn­fremur til þess að við­brögð stjórn­­­valda við krepp­unni hafi ekki náð að hlífa börnum við afleið­ingum krepp­unnar sem skyldi. Árið 2016 stóð Ísland hinum Norð­­ur­lönd­unum að baki hvað varðar útgjöld til barna­­bóta, fæð­ing­­ar- og for­eldra­or­lofs og til dag­­gæslu. Í skýrsl­unni kemur fram að börn sem búa á heim­ilum sem eru í við­­kvæmri stöðu, svo sem börn ein­­stæðra for­eldra, öryrkja og atvinn­u­­lausra, voru mun lík­­­legri til að búa við fjár­­hags­­þreng­ingar en börn á heim­ilum sem ekk­ert ofan­­greint á við um. 

Sam­­kvæmt skýrsl­unni er því  brýn­­ast að bæta lífs­­kjör ein­­stæðra for­eldra og barna þeirra en nærri fjögur af hverjum tíu börnum undir lág­­tekju­­mörkum eru börn ein­­stæðra for­eldra. Auk þess þarf einnig að huga að börnum öryrkja. Þá sé ljóst að staðan á húsnæð­is­­mark­aði hefur áhrif á líf­skjör barna. Mun­­ur­inn á lág­­tekju­hlut­­föllum barna fyrir og eftir húsnæð­is­­kostnað er með meira móti hér í sam­an­­burð­i við önnur Evr­­ópu­lönd. Það að búa í leig­u­húsnæði hér á landi felur í sér auknar líkur á því að búa við fjár­hags­­þreng­ing­­ar.

Fjórar til­­lögur til draga úr barna­fá­tækt

Vel­­ferð­­ar­vakt­in stóð að vinnu skýrsl­unnar en höf­undur skýrsl­unnar var Kol­beinn Stef­áns­­son, félags­­fræð­ing­ur. Hann leggur fram í lok skýrsl­unnar fjórar til­­lögur til draga úr barna­­fá­tækt­.­Fyrsta til­­lagan snýr að því að brúa ummön­unn­­ar­­tíma­bilið með því að lengja fæð­ing­­ar­or­lofið eða auka fram­­boð af dag­heim­ila­­plássum svo hægt sé að lækka inn­­­töku­ald­­ur­inn. Í öðru lagi auka til­­­færslur til ein­­stæðra for­eldra en sam­­kvæmt skýrslu­höf­undi er skil­­virkasta og hag­­kvæmn­asta leiðin til að draga úr barna­­fá­tækt að beina auknum stuðn­­ingi að ein­­stæðum for­eldrum og börnum þeirra. Það megi til dæmis gera með því að end­­ur­­skoða tekju­teng­ingu barna­­bóta ein­­stæðra for­elda. 

Í þriðja lagi að bjóða upp ókeypis skóla­­mál­­tíðir fyrir börn sem búa við fjár­­hags­­þreng­ingar en ófull­nægj­andi nær­ing er ein af megin orsökum margra lang­­tíma­fleið­inga barna­­fá­tækt­­­ar. Í fjóðra lagi leggur höf­undur til auk­inn­­ar  nið­­ur­greiðsla tóm­­stunda­­starfs barna sem búa við fjár­­hags­­þreng­inga en rann­­sóknir hafa sýnt fram á að íþrótta- og tóm­­stunda­­starfi sé mik­il­vægur félags­­­legur vett­vangur fyrir börn.

Meira úr sama flokkiInnlent