Höfðu meiri áhuga á að kaupa riffla fyrir sérsveit en að rannsaka efnahagsbrot

Menn sem lærðu allt sem þeir vita um löggæslu með því að horfa á ameríska lögregluþætti hafa skilning á því að sérsveitir þurfa riffla en skilja ekki að það þurfi vitsmunalega þekkingu til að takast á við efnahagsbrot, segir saksóknari.

Helgi Magnús Gunnarsson
Auglýsing

„Stjórn­mála­menn réðu þessu eins og oft­ast með ákvörð­unum sínum um fjár­veit­ing­ar. Það hafði eng­inn áhuga á að leggja manni lið í þessu þegar eftir því var leit­að. Menn sem læra allt sem þeir vita um lög­gæslu af því að horfa á amer­íska löggu­þætti, hafa fullan skiln­ing ef það þarf að kaupa riffla eða annan búnað fyrir sér­sveit, en engan þegar skiln­ing­ur­inn kallar á vits­muna­lega þekk­ingu og þeir þurfa að lesa sér til. Þetta átti við um rann­sóknir efna­hags­brota yfir það heila. Svo allt í einu vökn­uðu menn við hrunið og fóru að skilja að kannski gætu refsilaga­brot í atvinnu­líf­inu haft afleið­ingar jafn vel fyrir þá sjálfa. En að ein­hver hafi haft áhuga á að hlusta á okkur sem höfðum á þessu þekk­ingu, það var ekki. Við gerðum það sem við gátum með það sem við höfð­u­m.“

Þetta segir Helgi Magnús Gunn­ars­son, vara­rík­is­sak­sókn­ari, í ummælum við deil­ingu á frétt Kjarn­ans um að Ísland hafi verið verið sett á gráan lista hjá Fin­ancial Act­ion Task Force (FATF) vegna ónógra varna gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka. Til­kynnt var um það síð­ast­lið­inn föstu­dag.

Auglýsing
Helgi Magnús var um ára­bil sak­sókn­ari efna­hags­brota hjá emb­ætti rík­is­lög­reglu­stjóra, eða frá árinu 2007 og fram á haustið 2010. Hann stund­aði á sínum tíma fram­halds­nám í rann­sókn og sak­sókn efna­hags­brota við Polit­høg­skolen. 

Hann segir í sam­tali við Kjarn­ann að „menn­irn­ir“ sem hann minnt­ist á í ummæl­unum væru í raun allt kerf­ið. Stjórn­mála­menn, ráðu­neyti dóms­mála og emb­ætti rík­is­lög­reglu­stjóra. 

Ísland reyndi að bregð­ast við en það var of seint

Kjarn­inn hefur fjallað ítar­­­lega um þá stöðu sem hefur verið uppi í vörnum Íslands gagn­vart pen­inga­þvætti á und­an­­­förnum árum. FATF skil­aði skýrslu um varnir Íslands gegn pen­inga­þvætti og fjár­­­­­­­mögnun hryðju­verka í apríl í fyrra. Nið­­­­ur­­­­staða hennar var að Ísland fékk fall­ein­kunn. Lagaum­hverfi, virkni eft­ir­lits og fram­­­­fylgd var í lama­­­­sessi að mati FAT­F. 

Íslandi var gefið fram á mitt ár 2019 til að bregð­­­­ast við. Ef úrbætur yrðu ekki nægj­an­­­­leg­­­­ar, og Ísland færi á lista FATF yfir ósam­vinn­u­þýð ríki myndi það, að mati inn­­­­­­­lendra hags­muna­að­ila, leiða til þess að orðstír og trú­verð­ug­­­­leiki Íslands á alþjóða­vett­vangi biði veru­­­­legan hnekki. Lík­­­­­urnar á auk­inni erlendri fjár­­­­­fest­ingu myndu drag­­­ast saman og áhrif á láns­hæf­is­­­mat íslenskra fyr­ir­tækja, meðal ann­­­ars fjár­­­­­mála­­­stofn­ana, yrðu óum­flýj­an­­­leg.

Kjarn­inn greindi frá því í lok ágúst að Ísland hefði skilað FATF eft­ir­­­­­fylgn­is­­­­­skýrslu vegna aðgerða sem Ísland hefur gripið til til að bæta varnir sínar gegn pen­inga­þvætti og fjár­­­­­­­­­mögnun hryðju­verka, snemma í sum­­­­­­­­­ar. 

Í eft­ir­­­fylgn­is­­­skýrslu sem birt var snemma í sept­­­em­ber kom fram að Ísland hefði upp­­­­­­­fyllt 28 af 40 til­­­­­­­mælum sem FATF gerði kröfu um að lög­­­­­­­gjöf ríkja þurfi að upp­­­­­­­fylla. Ísland upp­­­­­­­fyllir ell­efu til­­­­­­­mæli að hluta en ein til­­­­­­­mæli, sem lúta að starf­­­­semi almanna­heilla­­­­fé­laga, töld­ust enn óupp­­­­­­­fyllt. Ráð­ist var í að keyra í gegn lög um þau fyrr í þessum mán­uði, og virt­ist þing­heimur þá vera að vakna til vit­undar um alvar­­­leika máls­ins. Það dugði þó ekki til þess að koma í veg fyrir að Ísland end­aði á list­an­um.

Ísland ætti bara að senda borð­fána á fund FATF

Sá sem deildi frétt­inni sem Helgi Magnús tjáði sig um var lög­fræð­ing­ur­inn Eyjólfur Ármanns­son, sem starf­aði á árum áður sem aðstoð­ar­sak­sókn­ari hjá efna­hags­brota­deild rík­is­lög­reglu­stjóra og þar áður hjá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu á árunum 2006 til 2011. 

Auglýsing
Í stöð­upp­færslu sinni sagði hann: „Núna tókst ekki að redda sér í kapp­hlaupi við tím­ann (veit ekki um síð­asta frest, en við erum í raun að tala um fjölda ára), nokkuð sem okkur tókst við matið 2006 en engin var eft­ir­fylgn­in. Nið­ur­staðan er að koma í ljós í dag, árið 2019.

Ekki var nokkur skiln­ingur á mik­il­vægi þessa mála­flokks á æðstu stöðum í stjórn­kerf­inu og áhugi og stuðn­ingur við hann eftir því. Við­horfið var að hér væri mála­flokkur úr öðrum heimi sem kæmi Íslandi í raun lítið við. Þetta væri eitt­hvað útlenskt, við­horf sem er áhuga­vert menn­ing­ar­legt fyr­ir­bæri innan íslenskrar stjórn­sýslu. Við yrðum samt að vera með sjóv og taka þátt. Fyrir Hrun sýndu bank­arnir áhuga. Aðal­at­riðið var að Ísland redd­aði sér með laga­breyt­ing­um. Svipað við­horf virð­ist vera í gangi í dag, sbr. grein­in.“

Eyjólfur segir í stöðu­upp­færsl­unni að hann hafi einu sinni sagt við sam­starfs­mann sinn í ráðu­neyti, þegar hann starf­aði þar, sem hafði mála­flokk­inn á sinni könnu að Ísland ætti bara senda íslenskan borð­fána á fund FATF. „Þátt­takan á fund­unum eftir FATF matið 2006 var ekki mikið meira en það, mið­að­ist við að hafa ein­hvern í sæti Íslands. Þessi nið­ur­staða hefur ekk­ert með fámenni að gera, heldur skiln­ings­leysi, heim­ótt­ar­skap og hreinan aula­skap. Klárt mál hvar ábyrgðin ligg­ur, en sam­kvæmt venju skiptir það auð­vitað ekki nokkru máli.“

Búið að styrkja skrif­stof­una

Efna­hags­brota­deild rík­is­lög­reglu­stjóra var sam­einuð emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara haustið 2011, en pen­inga­þvætt­is­skrif­stofan var skilin eftir hjá emb­ætti rík­is­lög­reglu­stjóra. Hún færð­ist svo til sér­staks sak­sókn­ara, sem nú heitir hér­aðs­sak­sókn­ari, sum­arið 2015. Þá starf­aði einn maður á skrif­stof­unn­i. 

Skrif­stofan heitir nú skrif­stofa fjár­mála­grein­inga lög­reglu og hefur verið fjölgað til muna á henni und­an­farin miss­eri. Fjár­munir hafa verið settir í að kaupa upp­lýs­inga­kerfi til að taka á móti og halda utan um til­kynn­ingar um pen­inga­þvætti og eft­ir­lit með starf­semi innan bank­anna sjálfra hefur verið eflt. Inn­leið­ing þess kerfis er þó ekki að fullu til­bú­in.

Gagn­rýndi and­vara­leysi harka­lega fyrir rúmum ára­tug

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem Helgi Magnús hefur sett fram gagn­rýni á þessi mál. Þann 20. júní 2007 var birt við­tal við Helga Magnús í frí­blað­inu Blað­inu. Deildin hans stýrði þá öllum rann­sóknum á efna­hags­brotum sem falið gátu í sér sak­næmt athæfi, þar með talið rann­sóknum á pen­inga­þvætt­i. 

Í við­tal­inu sagði Helgi Magn­ús: „Í alþjóða­væð­ingu við­skipta­lífs­ins og útrás fyr­ir­tækja felst að þau brot sem við erum að rann­saka eru að teygja sig mikið víðar um heim­inn. Það er fjöldi ríkja sem lifir á því að hjálpa mönnum að fela pen­ing­ana sína og við þurfum að fara þangað eftir upp­lýs­ing­um[...]Ann­að­hvort rann­sökum við brotin og höfum þau úrræði sem til þarf eða afbrota­menn geta ákveðið að fara með fjár­svikin sín yfir nokkur landa­mæri til að koma í veg fyrir að rann­sóknin nái til­gangi sín­um. Mér þykir það ekki ásætt­an­legt."

Ári síð­ar, 21. júní 2008, var birt annað við­tal við Helga Magnús í sama fjöl­miðli, sem hafði þá skipt um nafn og hét 24 stund­ir.

Þar sagði hann: „Efna­hags­brot hafa mörg hver alþjóð­legt eðli og teygja sig yfir fjölda landa. Við þurfum sér­hæft fólk sem hefur menntað sig í við­skipta­fræðum og góða lög­reglu­menn. En það kost­ar. Frá síð­asta sumri höfum við tapað fjórum full­mennt­uðum við­skipta­fræð­ing­um, eða öllum slíkum sem við höfð­um, til einka­geirans.“

Tæpum fjórum mán­uðum síðar hrundi íslenskt banka­kerfi á innan við viku. 



Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, og Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri í Reykjavík.
Efling ásakar Reykjavíkurborg um að hafa dreift villandi upplýsingum
„Borgin er í okkar höndum!“ Þetta segir Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar í opnu bréfi til borgarstjóra, þar sem honum er tilkynnt um algjör viðræðuslit vegna kjarasamningagerðar. Efling segir borgina hafa brotið bæði trúnað og lög.
Kjarninn 20. janúar 2020
Heimavellir voru skráðir í Kauphöll Íslands vorið 2018.
Norskt félag kaupir rúmlega sjö prósent í Heimavöllum fyrir tæpan milljarð
Virði bréfa í Heimavöllum, sem hefur vart haggast mánuðum saman, tók kipp í morgun þegar greint var frá því að norskt leigufélag hefði keypt stóran hlut í félaginu. Kaupverðið var í kringum milljarð króna.
Kjarninn 20. janúar 2020
Bilið á milli ríkra og fátækra heldur áfram að aukast samkvæmt Oxfam-samtökunum.
Rúmlega tvö þúsund manns eiga meiri auð en 60 prósent íbúa jarðar
Í árlegri skýrslu Oxfam-samtakanna kemur fram að 22 ríkustu karlar í heimi eigi meira af auði en allar konur sem búa í Afríku samanlagt. Ef tveir ríkustu karlar heims myndu stafla öllum fé sínu upp í bunka, og setjast á hann, þá sætu þeir í geimnum.
Kjarninn 20. janúar 2020
Fimm tæknifyrirtæki í einstakri yfirburðastöðu sem efi er um að sé sjálfbær
Apple, Microsoft, Alphabet (móðurfélag Google), Amazon og Facebook eru verðmætustu fyrirtæki Bandaríkjanna. Það er einsdæmi að fimm fyrirtæki úr tengdum geira séu í fimm efstu sætunum á slíkum lista. Í raun eru þau markaðssvæði, ekki eiginleg fyrirtæki.
Kjarninn 20. janúar 2020
Vilja að þú fáir þér ís með Netflix áhorfinu
Netflix og ísframleiðandinn Ben & Jerry's hafa tekið höndum saman. Þau vilja að fólk fá sér ís með Netflix áhorfinu.
Kjarninn 19. janúar 2020
Íslendingar, náttúra, hálendi og hreindýr
Jakob S. Jónsson fjallar um Öræfahjörðina, sögu hreindýra á Íslandi.
Kjarninn 19. janúar 2020
Arnheiður Jóhannsdóttir
Sjálfbær uppbygging ferðaþjónustu á landinu öllu
Kjarninn 19. janúar 2020
Seðlabankinn greip tólf sinnum inn í gjaldeyrismarkaðinn í fyrra
Gjaldeyrisvaraforði Seðlabanka Íslands var orðinn 822 milljarðar króna í lok árs 2019. Alls lækkaði gengi krónunnar um 3,1 prósent og Seðlabankinn greip nokkrum sinnum inn í til að stilla af kúrs hennar í fyrra.
Kjarninn 19. janúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent