Áforma vindorkugarð á flatlendu fuglasvæði í Meðallandi

Vindorkuvirkjun í Meðallandi var meðal þeirra kosta sem verkefnisstjórn rammaáætlunar ákvað að taka ekki til umfjöllunar. Skipulagsferlið er þó komið af stað í hinni flatlendu sveit sem er skilgreind sem alþjóðlega mikilvægt fuglasvæði.

Í Meðallandi er m.a. að finna votlendi sem nýtur sérstakrar verndar í náttúruverndarlögum.
Í Meðallandi er m.a. að finna votlendi sem nýtur sérstakrar verndar í náttúruverndarlögum.
Auglýsing

Vind­orku­virkjun sem fyr­ir­tækið Qair Iceland er með á prjón­unum í Með­al­landi í Skaft­ár­hreppi, sem telja myndi á bil­inu 20-40 vind­myll­ur, var ekki tekin til með­ferðar hjá verk­efn­is­stjórn 4. áfanga ramma­á­ætl­unar sem lauk störfum í vor. Aðeins virkj­ana­kostir sem nægj­an­leg gögn fylgdu að mati stjórn­ar­innar voru teknir til umfjöll­un­ar. Ferli ramma­á­ætl­unar hefur setið fast í að verða fimm ár.

Þá liggur ekki fyrir stefnu­mörkun um nýt­ingu vind­orku í sveit­ar­fé­lag­inu Skaft­ár­hreppi en stefnt er mótun slíkrar stefnu við end­ur­skoðun aðal­skipu­lags sem á að vera lokið um mitt næsta ár. Umhverf­is­mats­ferli verk­efn­is­ins er komið af stað og Skipu­lags­stofnun aug­lýsti til­lögu fyr­ir­tæk­is­ins að mats­á­ætlun í vor, eitt skrefið í umhverf­is­mats­ferl­inu, og bíður nú við­bragða fram­kvæmda­að­ila við umsögnum og athuga­semdum sem bár­ust. Í kjöl­farið tekur stofn­unin ákvörðun um mats­á­ætl­un.

Á kynn­inga­fundi sem for­svars­menn verk­efn­is­ins héldu á Kirkju­bæj­ar­klaustri í vik­unni kom fram að þrátt fyrir stöðu máls­ins innan ramma­á­ætl­unar hefði verið ákveðið að halda áfram með verk­efnið og að von­ast sé til að frum­ats­skýrsla liggi fyrir í byrjun næsta árs og að álit Skipu­lags­stofn­unar verði svo gefið út um mitt það ár. Sögðu þeir að vandað yrði til allra rann­sókna og væru þær þegar hafn­ar. Nið­ur­staða þeirra muni svo ráða því hvort haldið verði áfram með verk­efnið með mót­væg­is­að­gerðum sem eft­ir­lits­stofn­anir sam­þykki.

Auglýsing

Land­vernd minnti í sínum athuga­semdum við drög að mats­á­ætlun á að virkj­anir sem eru 10 MW eða stærri eigi að fara inn í ferli ramma­á­ætl­un­ar. Virkj­unin í Með­al­landi yrði yfir 130 MW. Stjórn sam­tak­anna telur því „al­gjör­lega ótíma­bært“ að hefja und­ir­bún­ing að mati á umhverf­is­á­hrifum á grund­velli fram­lagðrar tíma­á­ætl­unar og „hvetur alla við­kom­andi aðila til að halda að sér höndum þar til hug­myndin hefur verið lögð fram, metin og raðað á grund­velli laga nr. 48/2011 um vernd­ar- og orku­nýt­ing­ar­á­ætl­un“.

Qair svarar þeirri gagn­rýni á þá leið að nú þegar séu nokkur vind­orku­verk­efni í vinnslu mats á umhverf­is­á­hrifum þar sem Skipu­lags­stofnun hefur veitt sam­þykki sitt á til­lögu að mats­á­ætlun þrátt fyrir að hafa ekki enn verið tekin til með­ferðar hjá verk­efn­is­stjórn ramma­á­ætl­unar eða lent í bið­flokki til­lagna henn­ar. „Þessu verk­efni er hrundið af stað á þessum for­send­um.“

Qair áformar að reisa vind­orku­virkjun á Gríms­stöðum í Með­al­landi í Skaft­ár­hreppi, með heild­ar­afl í kringum 144 MW. Fyr­ir­huguð áform gera ráð fyrir 24-30 vind­myllum og að afl hverrar þeirra verði 6 MW. Gera má ráð fyrir að myll­urnar verði um 150-200 metrar á hæð miðað við spaða í hæstu stöðu. Til sam­an­burðar er Hall­gríms­kirkju­turn 74,5 metra hár.

Á kynn­ing­ar­fund­inum á Kirkju­bæj­ar­klaustri kom fram að ríkið ætti stærsta hluta, eða um 90 pró­sent, jarð­ar­innar Gríms­staða og að samn­inga­við­ræður við full­trúa þess stæðu enn yfir.

Víð­áttu­miklir sandar og nóg af vindi

Með­al­land nær vestan frá Kúða­fljóti og austur að Land­broti og Skaftá, suður af Eld­hrauni. Ein­kenni sveit­ar­innar eru víð­áttu­miklir sandar næst sjó og mikil mela­lönd. Fyr­ir­hugað fram­kvæmda­svæði er flatt og víð­feðmt. Langt er í næstu fjöll og lítið sem skyggir á sýn til svæð­is­ins frá næstu bæjum og veg­um. Þetta gerir svæðið til­valið fyrir vind­orku­ver að sögn fram­kvæmda­að­ila en að sama skapi munu myll­urn­ar, verði þær reist­ar, sjást víða að.

Qair Iceland ehf (áður Quadran Iceland Develop­ment ehf.) er dótt­ur­fé­lag franska fyr­ir­tæk­is­ins Qair SA. Fram­kvæmda­stjóri þess er Frið­jón Þórð­ar­son. Vind­orku­verið á jörð­inni Gríms­stöðum í Með­al­landi var einn af þeim 34 virkj­ana­kostum í vind­orku sem bár­ust verk­efn­is­stjórn fjórða áfanga ramma­á­ætl­un­ar. Af þeim voru níu á vegum Qair en sam­an­lagt afl þeirra hug­mynda er um 800 MW. Hins vegar mat stjórnin það svo að nægj­an­leg gögn hefðu aðeins fylgt fimm kost­anna. Vind­orku­virkjun í Með­al­landi var ekki þeirra á með­al.

Staðsending hins fyrirhugaða vindorkuvers í Meðallandi Mynd: Tillaga að matsáætlun

Qair Iceland er nú þegar með tvö önnur verk­efni á sviði vind­orku í gangi á Íslandi. Annað er vind­orku­garður á Sól­heimum á Lax­ár­dals­heiði sem verk­efn­is­stjórn ramma­á­ætl­unar leggur til að fari í bið­flokk. Hitt er vind­orku­garður á Hnota­steini á Mel­rakka­sléttu sem stjórnin tók ekki til efn­is­legrar með­ferð­ar. Hins vegar er í gangi vinna að mati á umhverf­is­á­hrifum fyrir bæði verk­efn­in.

Land Gríms­staða í Með­al­landi nær yfir 1.622 hekt­ara svæði í Skaft­ár­hreppi. Frá vega­mótum við þjóð­veg 1 eru um 44 kíló­metrar til vest­urs að Vík í Mýr­dal. Nokkrir bæir eru í Með­al­landi. Stysta fjar­lægð frá landa­mörkum Gríms­staða í næsta bæ í vestur er um 2 kíló­metr­ar. Norðan við land Gríms­staða eru tveir bæir og eru um 350 metrar í bæinn sem er nær landi Gríms­staða.

Varp­svæði álfta og mik­il­væg far­leið fugla

Land­svæðið sem hin fyr­ir­hug­aða virkjun myndi rísa á er skil­greint sem mik­il­vægt fugla­svæði (e. Import­ant Birds Area) (IBA) og er talið alþjóð­lega mik­il­vægt varp­svæði álftar og vetr­ar­dval­ar­staður guland­ar. Sam­kvæmt flokkun Nátt­úru­fræði­stofn­unar Íslands fara auk þess margir vatna- og sjó­fuglar um svæðið bæði vor og haust. Fugla­lífið er einmitt meðal þess sem gagn­rýni á vind­orku­virkj­un­ina gengur einna helst út á.

Haukur Ein­ars­son, sér­fræð­ingur hjá verk­fræði­stof­unni Mann­viti sem gerði til­lögu að mats­á­ætlun fyrir Qair Iceland, sagði á kynn­ing­ar­fund­inum á Klaustri að sér­stök áhersla yrði lögð á fugla­rann­sóknir þar sem fuglar væru „sá umhverf­is­þáttur sem rann­saka þarf hvað ítar­leg­ast þegar vind­myllur eiga í hlut. Sér í lagi hér, þar sem fram­kvæmda­svæðið er á svæði sem er skil­greint sem mik­il­vægt fugla­svæð­i.“ Segir hann rann­sókn­irnar ítar­leg­ar, tíma­frekar og í þeim yrði „engu til spar­að“.

„Það er gríð­ar­lega mikið af gæs þarna í Með­al­land­in­u,“ sagði Frið­jón fram­kvæmda­stjóri Qair Iceland á fund­in­um. „Það er eig­in­lega ótrú­legt að sjá þetta.“ Hann sagði ýmsan búnað til sem ætlað væri að fæla fugla frá, sem sendi m.a. hljóð­bylgjur þegar fuglar nálg­ast. Þá hefði sums­staðar verið gripið til þess ráðs að mála einn spaða hverrar myllu svartan til að vekja athygli fugla á þeim. Í Marokkó hafi svo ítr­ustu mót­væg­is­að­gerðir jafn­vel falist í því að stöðva vind­myllur á þeim tíma­bilum sem far­flug fugla er hvað mest. „Þetta er eitt­hvað sem við þurfum að skoða út í hörgul enda er alveg ótrú­lega mikið af gæs þarna. Þetta er í mjög nákvæmri skoðun hjá okk­ur.“

Á hinu fyrirhugaða framkvæmdasvæði er að finna mikilvægt fuglasvæði.  Mynd: Eldvötn

Í til­lögu að mats­á­ætlun kemur fram að ýmsar rann­sóknir séu fyr­ir­hug­aðar af hálfu fram­kvæmda­að­ila á fugla­lífi á svæð­inu, m.a. í formi vett­vangs­rann­sókna. Þá stendur yfir rat­sjár­rann­sókn til að skrá­setja komu- og brott­far­ar­tíma far­fugla og leiðir varp­fugla dags og nætur og munu þær standa fram í nóv­em­ber, þ.e. í sam­fellt átta mán­uði sam­kvæmt ráð­legg­ingum Nátt­úru­fræði­stofn­un­ar. Stofn­unin bendir í sinni umsögn m.a. á að mögu­leg lega teng­ingar við flutn­ings­kerfi raf­orku myndi fara yfir eld­hraun sem njóti sér­stakrar verndar sam­kvæmt nátt­úru­vernd­ar­lög­um. Að mati stofn­un­ar­innar ætti heild­ar­fram­kvæmd­in, þ.m.t. nauð­syn­leg teng­ing við flutn­ings­kerf­ið, að vera hluti af heild­ar­mati hinnar fyr­ir­hug­uðu fram­kvæmd­ar.

Ekki reist nema að kaup­andi sé tryggður

Qair segir í til­lögu sinni að með vind­orku­ver­inu á Gríms­stöðum yrði brugð­ist við auk­inni raf­orku­þörf á Íslandi og um leið bæta aðgengi á svæð­inu að raf­orku. Skiptar skoð­anir eru á því hvort að raf­orku­þörf muni aukast næstu árin þar sem ýmis teikn hafa verið á lofti í þeim efn­um. Í athuga­semdum bæði Land­verndar og Eld­vatna, er m.a. vakin athygli á því og svarar fram­kvæmda­að­ili með því að leggja áherslu á að „vind­orku­verið á Gríms­stöðum verði aðeins byggt ef búið er að tryggja kaup á raf­orku“. Á fund­inum sagði Frið­jón að Qair væri að íhuga „mjög alvar­lega“ upp­setn­ingu verk­smiðju til að fram­leiða vetni á Íslandi „en eins og staðan er núna er eig­in­lega engin orka til í land­in­u“.

Auglýsing

Ingi­björg Eiríks­dótt­ir, for­maður Eld­vatna – sam­taka um nátt­úru­vernd í Skaft­ár­hreppi, sagð­ist vera ósátt við svar for­svars­manna verk­efn­is­ins við athuga­semd sam­tak­anna við til­lögu að mats­á­ætl­un, er varðar nátt­úru­vernd­ar­lög­in, en í þeim komi skýrt fram að ákveðin svæði og nátt­úru­fyr­ir­bæri njóti sér­stakrar verndar og að þeim beri ekki að raska nema að brýna nauð­syn beri til. Benti hún sér­stak­lega á vot­lendið í Með­al­land­inu sem væri ein­stakt og stórt búsvæði margra fugla­teg­unda. Frið­jón svar­aði því til að á Íslandi væri vissu­lega mjög mikið af mik­il­vægum fugla­svæðum sem þýddi í hans huga að fara bæri í mjög ítar­legar rann­sóknir á við­kom­andi svæði og ef þær sýndu lítil áhrif af fram­kvæmd feng­ist leyfi. Í því rann­sókn­ar­ferli væri verk­efnið núna. Þegar nið­ur­staða rann­sókna lægi fyrir kæmi í ljós hvort að hægt væri að fara í fram­kvæmd­ina og hvort að mót­væg­is­að­gerðir dygðu til. Ef ekki yrði eng­inn vind­myllu­garður reistur í Með­al­landi. Ingi­björg seg­ist í sam­tali við Kjarn­ann fagna orðum þeirra um að nið­ur­staða rann­sókna á t.d. fugla­lífi verði látin ráða úrslit­um.

Ingi­björg bendir þó á að þrátt fyrir það sem hún kallar „fall­ein­kunn“ Skipu­lags­stofn­unar í áliti á annarri virkj­un­ar­fram­kvæmd, Hnútu­virkjun í Hverf­is­fljóti, hafi sveit­ar­stjórn ákveðið greiða götu hennar áfram og aug­lýsa skipu­lags­til­lög­ur, sem sé afger­andi stefnu­mót­andi ákvörð­un. Hún segir að ábyrgð sveit­ar­stjórna í skipu­lags­málum sé rík, og gagn­rýnir harð­lega slíka stjórn­sýslu í fámennu en land­miklu sveit­ar­fé­lagi líkt og hér um ræð­ir. Þriggja manna meiri­hluti Sjálf­stæð­is­manna í Skaft­ár­hreppi, með 141 atkvæði á bak við sig, beri skipu­lags­á­byrgð á um 7 pró­sentum Íslands; svæði sem sé „stút­fullt“ af fyr­ir­bærum sem njóti sér­stakrar verndar í nátt­úru­vernd­ar­lög­um. Slíkt fyr­ir­komu­lag hljóti að vera umhugs­un­ar­vert.

Á þetta benti hún á fund­inum og Frið­jón svar­aði því m.a. til að allir gerðu sér grein fyrir því að risa­stórir turnar í Með­al­landi myndu hafa ein­hver áhrif á umhverfið en að reynt yrði að hafa þau sem minnst og í sem mestri sátt við nær­sam­fé­lag­ið.

Yfirlitsmynd sem sýnir mögulega staðsetningu vindmylla og hugsanlegar leiðir jarðstrengs. Mynd: Tillaga að matsáætlun

Ramma­á­ætlun í algjörum hnút

Í haust verða fimm ár liðin síðan að verk­efn­is­stjórn 3. áfanga ramma­á­ætl­unar skil­aði sínum loka­til­lögum um flokkun virkj­ana­kosta til umhverf­is­ráð­herra. Þær voru teknar óbreyttar upp í þings­á­lykt­un­ar­til­lögu sem lögð var fram þá um haust­ið. Sá áfangi hefur hins vegar enn ekki verið afgreiddur á Alþingi en til­lagan var enn á ný lögð fram, óbreytt, í des­em­ber. Verk­efn­is­stjórn fjórða áfanga áætl­un­ar­innar lauk svo störfum í vor og vegna allrar þeirrar óvissu sem skap­ast hefur um ramma­á­ætl­un, m.a. vegna tafa á fyrri áfanga, náði hún ekki að ljúka vinnu sinni að fullu. Þess í stað skil­aði hún af sér drögum að til­lögu um flokkun aðeins þrettán virkj­ana­kosta og svæða. Á fjórða tug hug­mynda að vind­orku­virkj­unum bár­ust verk­efn­is­stjórn­inni. „Verk­efn­is­stjórn telur brýnt að sett verði heild­ar­stefna um virkjun vind­orku hér á landi og tekin ígrunduð ákvörðun um hvort afmarka eigi fá vel skil­greind svæði fyrir vind­myllur eða setja því litlar skorður hvar vind­orku­ver fá að rísa. Nú er ein­stakt tæki­færi að setja slíka stefnu áður en fram­kvæmdir hefj­ast víða um land,“ skrif­aði Guð­rún Pét­urs­dótt­ir, for­maður verk­efn­is­stjórn­ar­inn­ar, í til­lögu­drög­unum sem skilað var 1. apr­íl.

Nú er í und­ir­bún­ingi breyt­ing á lögum um ramma­á­ætlun hvað snertir máls­með­ferð vind­orku. Til­gangur þeirra er að taka af allan vafa um hvort slíkar virkj­anir eigi að fara til með­ferðar í áætl­un­inni. „Þótt vind­ur­inn sé óþrjót­andi er land undir vind­orku­ver það ekki. Landið er hin tak­mark­aða auð­lind í þessu til­felli,“ skrif­aði Guð­rún.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Djúpu sporin hennar Merkel
Heil kynslóð hefur alist upp með Angelu Merkel á valdastóli. Á sextán ára valdatíma hefur hún fengist við risavaxin vandamál og leyst þau flest en ein krísan stendur eftir og það er einmitt sú sem Merkel-kynslóðin hefur mestar áhyggjur af.
Kjarninn 26. september 2021
Fyrstu tölur á landsvísu, eins og þær voru settar fram í kosningasjónvarpi Stöðvar 2 árið 1991, sýndu mikla yfirburði fjórflokksins. Rótgrónu flokkarnir hafa síðan gefið eftir.
„Fjórflokkurinn“ hefur aðeins einu sinni fengið minna fylgi í alþingiskosningum
Samanlagt fylgi rótgrónustu stjórnmálaafla landsins, fjórflokksins, var 64,2 prósent í kosningunum í gær. Það er ögn lægra hlutfall greiddra atkvæða en í kosningunum 2017, en hærra en árið 2016.
Kjarninn 26. september 2021
Sigurður Ingi Jóhannsson formaður Framsóknar og Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokks ræða saman aður en kappræður hefjast á RÚV. Mögulega um jafnt vægi atkvæða á milli flokka, en þó ólíklega.
Framsókn græddi þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokks vegna atkvæðamisvægis
Vegna misvægis atkvæða á milli flokka fékk Framsóknarflokkurinn einn auka þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokksins, ef horft er til fylgis flokkanna á landsvísu. Þetta er í þriðja sinn frá árinu 2013 sem þessi skekkja kemur Framsókn til góða.
Kjarninn 26. september 2021
Formenn flokka sem náðu manni inn á þing, fyrir utan formann Miðflokksins, ræddust við í Silfrinu í morgun.
Bjarni: Ekki mitt fyrsta útspil að gera kröfu um stól forsætisráðherra
Formenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja ætla að ræða saman strax í dag enda eðlilegt að hefja samtalið þar, við fólkið „sem við höfum vaðið skafla með og farið í gegnum ólgusjó,“ líkt og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það.
Kjarninn 26. september 2021
Lenya Rún Tha Karim, frambjóðandi Pírata, er yngsti þingmaður sögunnar sem nær kjöri. Hún verður 22 ára í desember
26 nýliðar taka sæti á þingi
Um þriðjungur þingmanna sem taka sæti á Alþingi eru nýliðar. Stór hluti þeirra býr hins vegar yfir talsverðri þingreynslu en yngsti þingmaður Íslandssögunnar tekur einnig sæti á þingi.
Kjarninn 26. september 2021
Þær voru víst 30 en ekki 33, konurnar sem náðu kjöri. Píratar missa eina konu, Samfylking eina og Vinstri græn eina.
Konur enn færri en karlar á Alþingi
Í morgun leit út fyrir að Alþingi Íslendinga yrði í fyrsta skipti í sögunni skipað fleiri konum en körlum á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Eftir endurtalningu er staðan allt önnur: 30 konur náðu kjöri en 33 karlar.
Kjarninn 26. september 2021
Kosningum lokið: Sigurður Ingi í lykilstöðu til að mynda ríkisstjórn og á nokkra möguleika
Ríkisstjórnin ríghélt í kosningunum í gær og fjölgaði þingmönnum sínum, þrátt fyrir að samanlagt heildarfylgi hennar hafi ekki vaxið mikið. Framsókn og Flokkur fólksins unnu stórsigra en frjálslynda miðjan beið skipbrot.
Kjarninn 26. september 2021
Friðrik Jónsson
Níu áskoranir á nýju kjörtímabili
Kjarninn 26. september 2021
Meira úr sama flokkiInnlent