Telur að menningararfur kristni eigi að vera grundvöllur kennslu á öðrum trúarbrögðum

Biskupsstofa telur að frumvarp þingmanna um að hefja kristinfræðikennslu í grunnskólum að nýju vera vitnisburð um nauðsyn „nálgun og þekking á okkar sameiginlegu kristnu rótum sé ennþá mikilvægari nú en nokkru sinni fyrr.“

Agnes M. Sigurðardóttir er biskup Íslands.
Agnes M. Sigurðardóttir er biskup Íslands.
Auglýsing

Biskupsstofa telur að framlagning frumvarps um að auka veg kristinfræði í grunnskólum landsins sé „ekki vitnisburður um einhverskonar kröfu um afturhvarf til fortíðar, heldur þvert á móti vitnisburður um þá nauðsyn að auðmjúk nálgun og þekking á okkar sameiginlegu kristnu rótum sé ennþá mikilvægari nú en nokkru sinni fyrr.“ 

Þetta kemur fram í umsögn sem Biskupsstofa hefur skilað inn til allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarpið. 

Þar segir Biskupsstofa að með breytingum á grunnskólalögum í gegnum árin hafi hugtakið kristinfræði fengið að víkja fyrir hugtakinu trúarbragðafræði. Það sé fagnaðarefni að trúarbragðafræði sé gert hátt undir höfði en Biskupsstofa spyr hvort það þurfi að vera á kostnað kristinfræði. „Á sama máta og íslenska tungan er grundvallandi í kennslu og miðlun í grunnskólum landsins, ætti hinn kristni menningararfur og iðkun að vera grundvallandi fyrir kennslu og skilning okkar á öðrum trúarbrögðum, vegna áhrifa hennar í sögu og menningu landsins. Góður skilningur á þeim kristna jarðvegi sem samfélag okkar byggist á, skiptir sköpum fyrir skilning okkar á öðrum trúarbrögðum og merkingu þeirra fyrir mann og heim. Slíkt er grundvallandi fyrir aukið menningarlæsi.“

Vilja brjóta niður múra milli menningarheilda

Umrætt frum­varp var lagt fram af öllum þing­mönnum Mið­flokks­ins, ásamt Sjálf­­stæð­is­­mönn­unum Brynj­­ari Níels­­syni og Ásmundi Frið­­riks­­syni. Fyrsti flutn­ings­maður þess er Birgir Þór­ar­ins­son og var því útbýtt 9. októ­ber í fyrra. Birgir mælti svo fyrir því 18. febr­úar síð­ast­lið­inn og málið er nú til með­ferðar hjá alls­herj­ar- og mennta­mála­nefnd.  

Birgir Þórarinsson, þingmaður Miðflokksins, er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins. Mynd: Bára Huld Beck

Verði frum­varpið að lögum yrði kennslan eins og var fyrir gild­is­­töku grunn­­skóla­laga frá árinu 2008, sem felldu hana nið­­ur. Þing­­menn­irnir vilja að heiti náms­­grein­­ar­innar trú­­ar­bragða­fræði verði breytt í krist­in­fræði og trú­­ar­bragða­fræði og telja að nám á því sviði sé mik­il­vægt til skiln­ings, umburð­­ar­­lyndis og víð­­sýni. „Nem­endur verða að vera búnir undir að lifa í fjöl­breyttu lýð­ræð­is­­legu sam­­fé­lagi og takast á við marg­vís­­leg úrlausn­­ar­efni sem þeirra bíða í breyttum heim­i,“ segir í grein­­ar­­gerð sem fylgir frum­varp­in­u.

Á meðal þeirra raka sem þing­­menn­irnir nota til að rök­­styðja þörf­ina fyrir aukna áherslu á krist­in­fræð­i­­kennslu í skólum er að hér á landi fari inn­­flytj­endum sem komi frá ólíkum menn­ing­­ar­heimum fjölg­andi. Það auki að mati þing­­mann­anna kröfur um umburð­­ar­­lyndi og gagn­­kvæma virð­ingu. „Með vax­andi fjölgun íslenskra rík­­is­­borg­­ara sem eru af erlendu bergi brotnir eykst nauð­­syn þess að brjóta niður múra á milli menn­ing­­ar­heilda og trú­­ar­hópa og auka þar með umburð­­ar­­lyndi. Slíkt er best gert með sér­­stakri fræðslu um ríkj­andi trú lands­ins, kristni, og almennri fræðslu um trú­­ar­brögð heims­ins og þar með menn­ingu og siði þjóða og þjóð­­ar­brota. Til að slík fræðsla verði að gagni og nái að stuðla að alhliða þroska nem­enda og virkri þátt­­töku þeirra í lýð­ræð­is­­þjóð­­fé­lagi þarf hún að ná til allra.”

Reykjavíkurborg leggst alfarið á móti frumvarpinu

Reykjavíkurborg, stærsta sveitarfélag landsins, skilaði umsögn um málið í byrjun mars. Þar voru gerðar margháttaðar athugasemdir við frumvarpið.

Auglýsing
Þar segir meðal ann­ars að mik­il­vægt sé að „fjalla almennt um trú­ar­brögð og lífs­skoð­anir án þess að kennslan gefi einni trú eða ákveðnum lífs­skoð­unum meira vægi en öðrum trú­ar­brögðum eða lífs­skoð­un­um. Slík nálgun getur ýtt undir þröng­sýni og for­dóma. Með því að leggja sér­staka áherslu á fræðslu um kristna trú er óbeint verið að senda nem­endum og kenn­urum þau skila­boð að kristni sé mik­il­væg­ari eða á ein­hvern hátt betri en önnur trú­ar­brögð eða aðrar lífs­skoð­an­ir. Í frum­varpi þessu felst því gíf­ur­leg mót­sögn, enda frá­leitt að halda því fram að nem­endur öðlist aukið umburð­ar­lyndi og virð­ingu fyrir öðrum með „sér­stakri fræðslu um ríkj­andi trú lands­ins, kristn­i“, umfram önnur trú­ar­brögð eða lífs­skoð­an­ir. Reykja­vík­ur­borg er því alfarið á móti þeirri nálgun að heiti náms­grein­ar­innar trú­ar­bragða­fræði verði breytt í krist­in­fræði og trú­ar­bragða­fræði og telur þá aðferð ekki til þess fallna að styðja við víð­sýni og efla mann­skiln­ing.“

Í umsögn­inni, sem skrifuð er af lög­fræð­ingi á Mann­rétt­inda- og lýð­ræð­is­skrif­stofu Reykja­vík­ur­borg­ar, segir að borgin telji mik­il­vægt að kennsla um trú­ar­brögð fari fram á hlut­lausan hátt og að náms­greinin taki mið af þeirri þróun sem orðið hefur í sam­fé­lag­inu. „Námið þarf að þjóna fjöl­menn­ing­ar­legu sam­fé­lagi og kenna nem­endum að bera virð­ingu fyrir fólki óháð trú, trú­leysi eða öðrum skoð­un­um. Mark­mið kennsl­unnar þarf að vera að auka skiln­ing nem­enda á ólíkum hefðum og lífs­gildum og hvetja til for­dóma­lausra umræðna sem ein­kenn­ast af umburð­ar­lyndi og virð­ingu. Þessum mark­miðum verður aðeins náð með kennslu sem tekur jafnt til­lit til ólíkra trú­ar­bragða og trú­leys­is.“

Í sam­an­tekt umsagn­ar­innar segir að Reykja­vík­ur­borg telji að hlut­lægni verði að ein­kenna alla kennslu um trú­ar­brögð og lífs­skoð­anir í grunn­skólum ef nem­endur eiga að öðl­ast umburð­ar­lyndi og gagn­kvæma virð­ingu fyrir skoð­unum ann­ara. Að öðrum kosti getur kennsla um trú­ar­brögð orðið þess vald­andi að ýta undir þröng­sýni og for­dóma. „Reykja­vík­ur­borg leggst því alfarið gegn þeim breyt­ingum sem lagðar eru til með frum­varpi þessu.“

Telja að krist­in­fræði fái minna vægi en önnur trú­­ar­brögð

Krist­in­fræði hefur ekki verið til sem sér­­stakt fag í grunn­­skólum lands­ins frá árinu 2008. Tölu­verðar breyt­ingar voru svo gerðar á almenna hluta aðal­­­námskrár grunn­­skóla 2011. Þá var Katrín Jak­obs­dóttir mennta­­mála­ráð­herra en hún er í dag for­­sæt­is­ráð­herra. 

Auglýsing
Í breyt­ing­unum fólst meðal ann­­ars að trú­­ar­bragða­fræði er ein af níu náms­­greinum sem falla undir það sem er skil­­greint sem sam­­fé­lags­­grein­­ar. Kenn­­arar frá frelsi til þess að skipta þeim tíma sem gefin er á milli þeirra greina.

Flutn­ings­­menn frum­varps­ins segj­­ast hafa rætt við fólk við vinnslu þess sem segi að sá tími sé og naumt skammt­að­­ur. „Ekk­ert opin­bert sam­ræmi er milli skóla lands­ins um hversu mik­inn tíma þeir nýta í hvert fag innan sam­­fé­lags­fræð­inn­­ar. Kom það fram af hálfu við­­mæl­enda að dæmi eru þess að krist­in­fræði fái minna vægi í trú­­ar­bragða­fræði heldur en önnur trú­­ar­brögð.“

Frumvarpið virðist snúast um heiti á kennslustundum

Samtökin Vantrú hafa einnig skilað inn umsögn um frumvarpið. Í henni segir að öll þau markmið sem ná eigi fram í frumvarpinu sé nú þegar að finna í aðalnámskrá grunnskóla. „Bæði hvað varðar umburðarlyndi, gagnkvæman skilning, siðferði og siðfræði en líka hvað varðar þekkingu á kristinni trú. Það er í raun erfitt að sjá nákvæmlega hvaða breytingar á efnislegu innihaldi aðalnámskrár verið er að leggja til. Frumvarpið og greinargerðin virðast fyrst og fremst snúast um annars vegar heiti á kennslustundum og hins vegar tíma sem varið er í kristinfræði, en hvorugt ætti í raun að vera hlutverk alþingis að ákveða.“

Vantrú leggst gegn frumvarpinu, telur það illa rökstutt og að það feli í sér yfirgripsmiklar breytingar á skólastarfi án þess að hægt sé að sjá neinn ágóða af því umfram þann sem nú þegar lagður er fram í núgildandi aðalnámskrá.

For­­senda skiln­ings á vest­rænu sam­­fé­lagi

Mið­­flokks­­menn­irn­ir, og Sjálf­­stæð­is­­menn­irnir tveir, telja að áhersla á kristna trú umfram önnur trú­­ar­brögð sé nauð­­syn­­leg vegna þess að menn­ing Íslands teng­ist sögu henn­­ar. 

Í grein­­ar­­gerð­inni segir að eðli­­legt hljóti að telj­­ast að fjallað sé ítar­­leg­­ast um þau trú­­ar­brögð sem ríkj­andi séu í sam­­fé­lag­inu. „Þekk­ing á kristni og Bibl­í­unni er for­­senda skiln­ings á vest­rænni menn­ingu og sam­­fé­lagi. Þekk­ing á eigin trú er for­­senda til skiln­ings á trú ann­­arra og leið til umburð­­ar­­lynd­­is. Skól­­anum er ætlað að miðla grund­vall­­ar­­gildum þjóð­­fé­lags­ins, sem hér á landi eru byggð á kristnum rót­­um. Fræðsla í kristnum fræð­um, sið­fræði og trú­­ar­bragða­fræði miðlar nem­endum þekk­ingu á eigin rót­u­m.“

Þing­­menn­irnir telja að kennslan muni hjálpi nem­endum að setja krist­in­fræð­i­­námið í stærra þekk­ing­­ar­­legt sam­hengi. Þeir muni þannig öðl­­ast sið­fræð­i­­legan, sið­­ferð­i­­legan og félags­­­legan þroska. „Öðlist getu til að skilja við­horf trú­­ar­bragða gagn­vart ein­stak­l­ingi, sam­­fé­lagi og umhverfi. Læri að bera virð­ingu fyrir fólki af annarri menn­ingu og trú. Geti tekið upp­­lýstar ákvarð­­anir og rök­­stutt þær.“

Flutn­ings­menn­irnir segja að tengja þurfi kennsl­una við sam­­fé­lag­ið, menn­ing­una og nútím­ann. „Fræða þarf um góðar og slæmar afleið­ingar trú­­ar­bragða á víðum grund­velli. Nem­endur læri að bera virð­ingu fyrir trú og skoð­unum ann­­arra. Lögð verði áhersla á að hlut­verk kenn­­ara felist í fræðslu en ekki trú­­boði. Mik­il­vægt er að nem­endur fræð­ist um þá trú sem mótað hefur sam­­fé­lagið óháð kirkju­­sókn. Kirkju­­sókn eða sveiflur í henni frá einum tíma til ann­­ars haggar ekki menn­ing­­ar­­arfi þjóð­­ar­inn­­ar. Ver­ald­­ar­væð­ing og einka­­trú ætti ekki að hafa áhrif á það hvað við lærum um sögu okkar og sam­­fé­lag.“

Fækkað í þjóð­­kirkj­unni

Þeim lands­­mönnum sem eru í þjóð­­kirkj­unni hefur fækkað hratt síð­­ast­liðin mis­s­eri. Í byrjun árs 2009 náði fjöldi þeirra met­­­­tölu, en þá voru 253.069 lands­­­­menn í henni. Frá þeim tíma hefur þeim fækkað jafnt og þétt og eru nú 229.653. Hlut­­fall íbúa lands­ins sem er skráð í þjóð­­kirkj­una var 62,2 pró­­sent í byrjun febr­úar síð­ast­lið­ins­.  

Það þýðir að fjöldi þeirra sem skráðir eru í þjóð­­­­kirkj­una hefur dreg­ist saman um 23.416 frá árs­­­­byrjun 2009. Það eru fleiri en allir núver­andi íbúar Garða­bæjar og Sel­tjarn­­ar­­ness sam­an­lagt.

Íbúar lands­ins voru 368.590 um síð­ustu ára­mót. Íbúum lands­ins hefur fjölgað um 49.222 frá byrjun árs 2009. Frá þeim tíma, á rúmum tólf árum, hafa því 72.638 íbúar lands­ins valið að ganga úr, eða ekki í, þjóð­kirkj­una. 

Sam­kvæmt könnun sem Mask­ína gerði fyrir Sið­mennt í byrjun árs 2020 eru rúm­lega 54 pró­sent lands­manna hlynnt aðskiln­aði ríkis og kirkju og 25,7 pró­sent í með­al­lagi hlynnt hon­um. Rúm­lega 20 pró­sent eru and­víg aðskiln­að­i. 

Í könn­un­inni var einnig spurt hvort að fólk teldi sig eiga sam­­leið með þjóð­­kirkj­unni. Alls sögð­ust 48,7 pró­­sent að þeir ættu litla eða enga sam­­leið með henni en 25,7 pró­­sent sögðu að þeir ættu nokkra sam­­leið. Alls sögðu 25,5 pró­­sent aðspurðra að sú sam­­leið væri fremur eða mjög mik­il.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mótmælandi steytir hnefa í borginni Cali en þar hafa átök milli mótmælenda og lögreglu orðið hve hörðust í mótmælunum sem staðið hafa yfir frá því 28. apríl í Kólumbíu.
Mótmæla harðræði lögreglu í Kólumbíu
Mótmæli hafa staðið yfir í Kólumbíu í á aðra viku. Upphaflega voru það breytingar á sköttum sem fólk mótmælti en síðar varð það harðræði lögreglu sem dró fólk af stað. Félagasamtök segja að hátt á fjórða tug mótmælanda hafi látist vegna aðgerða lögreglu.
Kjarninn 9. maí 2021
Odd Emil Ingebrigtsen, sjávarútvegsráðherra Noregs.
Norski sjávarútvegsráðherrann segir að Samherji sé með „laskað mannorð“
Sjávarútvegsráðherra Noregs segist gruna að Samherji sé að reyna að komast í kringum reglur um eignarhald erlendra aðila á norskum fiskveiðikvóta og hefur gripið til aðgerða. Hann felur ekki neikvæðni sína í garð Samherja.
Kjarninn 9. maí 2021
Jón Gnarr
Af þrælmennum
Kjarninn 9. maí 2021
Borgarstjórar skyldaðir til handabanda
Umræður um handabönd hafa, og það ekki í fyrsta sinn, ratað inn í danska þingið. Þingmenn vilja skylda borgarstjóra landsins til að taka í höndina á nýjum ríkisborgurum, en handabandið er skilyrði ríkisborgararéttar.
Kjarninn 9. maí 2021
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Nichole Leigh Mosty
Ég vil tala um innflytjendur
Leslistinn 8. maí 2021
Jón Sigurðsson
Ein uppsprettulind mennskunnar
Kjarninn 8. maí 2021
Meira úr sama flokkiInnlent