#stjórnmál

Nótt hinna löngu hrífa

Hrafn Jónsson

Myndin af Sig­mundi Davíð þar sem hann sökk ofan sæti sitt í Háskóla­bíó eins og þjóð­há­tíð­ar­blaðra sem allt gasið var að leka úr á meðan allur sal­ur­inn stóð og klapp­aði í kringum hann mun lík­lega skil­greina hans póli­tíska feril - jafn­vel meira en and­ar­takið þar sem orðin „What can you tell me about a company called Wintris, Wintris, Wintris, Wintris…“ berg­mál­uðu í höfð­inu á honum fyrir framan Sven Berg­man og hálfa íslensku þjóð­ina.

Ég finn samt til með Sig­mundi; það er nefni­lega ömur­legt að tapa. Ég hef tapað í kosn­ingum sem ég vissi að ég mundi tapa og það var samt sárt – ég get því ekki ímyndað mér hvernig það er að tapa kosn­ingum sem þú ert svo full­viss um að þú sért að fara að vinna að þú ert far­inn að ímynda sjálfan þig í kon­fet­tíregni undir öskr­andi lófataki á meðan Gunnar Bragi spr­eyjar kampa­víni yfir þig og Lilja Alfreðs­dóttir setur á þig kór­ón­u. 

Þetta var sami svipur og fest­ist framan í Kate Winslet eitt and­ar­tak þegar hún upp­götv­aði að hún hafði ekki unnið Óskar­inn fyrir besta leik í Titan­ic. Hvernig gat það ger­st? Hún hafði gert allt; þóst vera á skipi í marga mán­uði, troðið sér í níð­þröngt kor­sel­ett á hverjum degi og svo að lokum eytt mörgum klukku­stundum í ísköldum vatns­tanki ofan á spít­na­braki að puðra í ein­hverja flautu. Hvað meira gat hún eig­in­lega gert?

Auglýsing

Líkt og Kate Winslet þá hafði Sig­mundur gert allt til þess að tryggja sér sig­ur­inn. Fyrst hafði hann komið því í kring að aðeins hann mundi halda ræðu á flokks­þing­inu, þegar því var mót­mælt á fundi fram­kvæmda­stjórnar þings­ins þá öskr­aði Sig­mundur og skellti nokkrum vel völdum hurð­um. Að lokum fékk Sig­urður Ingi bara nokkrar mín­útur á eftir klukku­stund­ar­ræðu Sig­mund­ar. Machi­a­velli­as­kasta snilld­ar­bragðið var svo að plata tækni­menn Háskóla­bíós í að klippa á beinu útsend­ing­una rétt áður en að Sig­urður kæm­ist sjálfur upp í pontu svo að orð Sig­mundar um eigið óbeisl­aða ágæti væru þau einu sem ómuðu í eyrum þjóð­ar­inn­ar. Múa­hahaha. Hvað meira gat hann eig­in­lega gert?

Kate Winslet hafði þó rænu á því að setja að lokum upp falska brosið og klappa fyrir Helen Hunt. Sig­mundur ætl­aði ekki að klappa fyrir Sig­urði Inga, mann­inum sem hafði faðmað hann að sér og hvíslað með heit­um, þvölum anda­drætti í eyra hans að hann mundi aldrei svíkja hann. Svo þegar Sig­urður bað alla Fram­sókn­ar­menn að takast í hendur og senda jákvæða fram­sókn­ar­strauma í gegnum hvorn annan eins og þetta væru hinstu and­ar­tökin í ein­hverju sjálfs­morð­skölti fékk Sig­mundur að lokum nóg og storm­aði út. Og það er þetta and­ar­tak sem mun skil­greina Sig­mund; mennskan, tap­særið, for­herð­ing­in.

Trú­f­astir áhan­gendur Sig­mundar trúðu ekki að þetta væri að ger­ast, ekki frekar en Sig­mundur sjálf­ur. Eng­inn spegl­aði þá van­stilltu geðs­hrær­ingu á þessu and­ar­taki eins og mað­ur­inn sem fór stjarfur í gegnum fyrstu 6 stig sorg­ar­innar í einni andrá áður en hann missti tíma­bundið vitið og baulaði „Þú ert ömur­leg!“ á Eygló Harð­ar­dóttur eins og holda­naut sem hafði fest haus­inn á sér í girð­ingu. Rofið hefur svo bara haldið áfram; svindl, smöl­un, óvið­kunn­an­leg ný og ókunnug and­lit, rútur fullar af Kín­verj­um! Guð­finna Jóhanna gaf meira að segja í skyn að feigð­ar­koss Sig­mundar hafi verið kysstur af Don Cor­le­one Fram­sókn­ar­flokks­ins sjálf­um, Þórólfi kaup­fé­lagas­stjóra, sem ég ímynda mér alltaf inni í skúr ein­hvers staðar í Skaga­firð­inum að gefa skip­anir sem ákvarða líf og dauða fram­sókn­ar­manna á meðan hann verkar hrein­dýrs­hræ með berum hönd­un­um.

Sig­mundur hefur eitt­hvað náð­ar­vald sem ég hef aldrei almenni­lega skil­ið. Orð hans eru eins og töluð í gegnum hunda­flautu á tíðni sem ég heyri ekki, en þeir sem heyra hana elska hann og standa með honum með ástríðu sem þekk­ist varla í íslenskum stjórn­mál­um. Það er samt eitt­hvað óein­lægt við stór­karla­leg­heit­in, eitt­hvað falskt við djúpu rödd­ina, eitt­hvað þjálf­að. Það er eins og hann hafi lært póli­tík með því að horfa á gamlar spólur af Davíð Odds­syni að horfa á gamlar spólur af Lyndon B. Johns­son, og svo farið á gríð­ar­lega óþægi­legt Dale Carneg­ie-­nám­skeið þar sem allir lærðu að tala hátt, grípa fram í og setja sig í ógn­andi gór­illu­stöðu þegar fjöl­miðla­fólk ger­ist of nær­göngult.

Þrátt fyrir það er hann kraft­mik­ill stjórn­mála­maður sem gerði bara örfá taktísk mis­tök. Eins og að klæða sig bara í einn striga­skó þegar hann hefði getað farið í tvo. Eins og að grafa fullt af drasli undir fjöl­unum í útvarps­hús­inu. Eins og að gefa í skyn að erlent kjöt mundi gefa þér per­sónu­leik­arask­andi Bog­frymil. Eins og að geyma hund­ruði millj­óna í aflands­fé­lagi og ljúga mjög illa um það í sjón­varps­þætti sem um það bil allir Íslend­ingar horfðu á. Eins og að vera fjar­ver­andi á Alþingi til að vera lukku­dýr hjá kanadísku íshokkíliði. Nei ok, það var snilld.

Í log­andi rúst­inni sem er Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn stendur eftir sem áður sú stað­reynd að þetta er nú flokkur Sig­urðar Inga. Sami Sig­urður Ingi og varð allt í einu þessi mjúki, föð­ur­legi maður um leið og hann varð for­sæt­is­ráð­herra.

Og auð­vitað eru menn mjúkir og þíðir þegar þeir vilja eitt­hvað, og Sig­urður Ingi vill ekk­ert heitar en að fara niður á eitt hné og draga þum­al­hring á fingur hvers þess stjórn­mála­flokks sem verður stærstur eftir kosn­ingar – tryggja sér fjögur ár í við­bót af því að vera lit­li, krútt­legi með­stjórn­ar­flokk­ur­inn.

Það er hið sanna eðli Fram­sókn­ar­flokks­ins – hinn póli­tíski hrúð­ur­karl sem þrífst best þegar honum hefur tek­ist að sjúga sig fastan utan á aðra, vin­sælli líf­veru.

Sig­urður er strax byrj­aður að hita upp nýtt, sexí kosn­inga­lof­orð: 25% flatur skattur á alla. Ef það er eitt­hvað sem Sig­mundur Davíð skilur eftir sig í stjórn­málum þá er það sú reynsla að lof­orð um ókeypis pen­inga kaupir alltaf atkvæði. Aðrir stjórn­mála­flokkar hafa líka verið að hlusta: Sam­fylk­ingin ætlar að gefa okkur 3 millj­ónir í fyr­ir­fram­greiddar vaxta­bætur fyrir fyrstu íbúð, Píratar vilja setja okkur á borg­ara­laun og Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn ætlar ein­hvern veg­inn að gefa okkur bank­ana sem við eigum nú þegar – ekki einka­væð­ing heldur „al­menn­ings­væð­ing“.

Kannski var helsti veik­leiki Sig­mundar að hann gat ekki leikið sig auð­mjúk­an; það var alltaf hann gegn kerf­inu, gegn kröfu­höf­un­um, gegn fjöl­miðl­un­um. Hann sá svo margar flísar í augum ann­arra að bjálk­inn í hans eigin varð að lokum svo stór að hann hengdi sig í hon­um. Hvernig gerð­ist það ann­ars að Bjarni Bene­dikts­son og Ólöf Nor­dal eru for­maður og vara­for­mað­ur, og odd­vitar í tveimur stærstu kjör­dæm­unum hjá stjórn­mála­flokki sem stækkar nú og stækkar með hverri skoð­ana­könn­un­inni á meðan Sig­mundur var hengdur fyrir svip­aða glæpi?

Við skulum ekki gleyma því að fimmt­ungur þjóð­ar­innar á um 90% af eigin fé lands­manna. Þetta fólk hefur ekki sömu for­gangs­röðun og þú, það sér ekki sama sam­fé­lag og þú. Á end­anum eru kosn­ingar alltaf ein­hvers­konar bar­átta um hug­mynda­fræði. Hvað trúir þú að sé besta, mann­úð­leg­asta leiðin til þess að stýra sam­fé­lagi? Viljum við stór­iðju­stefnu sem skilar nán­ast engu til baka? Viljum við inn­an­rík­is­stefnu sem í besta falli treður 50 karl­mönnum inn í skemmu ofan á græna her­manna­bedda? Viljum við heil­brigð­is­kerfi þar sem Ásdís Halla Braga­dóttir dælir mat upp úr offitu­sjúk­lingum og greiðir sjálfri sér út 100 millj­ónir í arð? Er það almenn­ings­væð­ing heil­brigð­is­kerf­is­ins? Kannski er ég bara afbrýði­sam­ur. Kannski er sann­ar­lega erfitt að eiga pen­inga á Íslandi.

Ég á eftir að sakna Sig­mundar – alls ekki sem stjórn­mála­manns, heldur sem skáld­sagna­per­sónu. Það eru ekki margir jafn flókn­ir, skrítnir og óhugn­an­lega metn­að­ar­fullir í þessum stjarf­klofa sem íslensk stjórn­mál eru oft­ast. Nú þegar Sig­mundur er búinn að opna Mary Popp­ins-regn­hlíf­ina sína og svífur upp í átt að ónefndu plánet­unni sem hann kom frá, getum við horft upp og sagt: „takk fyrir grín­ið, takk fyrir tár­in, takk fyrir að vera far­inn“. Menn eins og Sig­mundur eru svo sjald­gæfir – koma inn í líf okkar eins og hvirf­il­vindar og áður en við vitum af eru þeir horfnir á braut aft­ur, glat­aðir í sand­breiðu tím­ans – eins og tár í regni.

Þangað til næst.

Kjarn­inn og Hrafn Jóns­son ætla að gefa út bók með pistlum Hrafns í vet­ur. Safnað er fyrir útgáf­unni á Karol­ina Fund – tryggðu þér ein­tak hér.

Meira úr Kjarnanum