Látið íslensku pylsuna í friði!

Atli Fannar Bjarkason

Þegar ég var barn voru pylsur soðnar á heim­il­inu á föstu­dög­um. Það var mikil hátíð­ar­stund því þá fékk ég líka ískalt glas af Pepsi úr flösku sem var keypt á föstu­degi og dugði yfir helg­ina. Önnur flaska var ekki keypt fyrr en næsta föstu­dag en gos var ekki í boði á virkum dögum frekar en kara­mellu­kex eða ömmupizzur með Pizza Pronto.

Þetta voru ein­faldir tímar; þegar fólk hélt að öll fita væri fit­andi og lýð­heilsu­stofn­anir hvöttu fólk til að borða bara ógeðs­lega mikið af brauði. Fólk pældi minna í nær­ingu. Pylsa var bara pylsa. Matur til að borða á föstu­dögum og þegar pabbi nennti alls ekki að elda. 

Í dag er pylsan alveg jafn vin­sæl og hún var, ef ekki vin­sælli, en vel­gengni á óvini. Ráð­ist hefur verið á pyls­una úr ýmsum áttum und­an­far­ið, nú síð­ast í dramat­ískri grein á Stund­inni undir fyr­ir­sögn­inni: „Leynd­ar­dómar þjóð­ar­réttar Íslend­inga“. Þar kemur meðal ann­ars fram að kjötið væri grátt ef ekki væri fyrir lit­ar­efni og að hún sé búin til úr afurðum þriggja dýra­teg­unda, sem kemur reyndar einnig fram á umbúð­un­um.

Auglýsing

Nær­ing­ar­fræð­ingar hafa líka keppst við að spræna yfir skrúð­göngu pyls­unnar og Alþjóða­heil­brigð­is­stofn­unin (WHO) hefur lýst yfir að fólk geti alveg eins drepið sig ef það ætlar að háma í sig pylsur og aðrar unnar kjöt­vör­ur. Miðað við upp­lýs­ingar sem koma fram í umfjöllun Stund­ar­innar er ég hepp­inn að vera á lífi eftir pylsupartí for­tíð­ar­innar og ég verð að við­ur­kenna að ég átt­aði mig ekki á því að ég hafi verið svona áhættu­sækið barn. 

Allir sem hafa séð röð­ina fyrir utan Bæj­ar­ins bezt­u á venju­legum þriðju­degi vita að vin­sældir pyls­unnar eru lygi­leg­ar. Röðin lið­ast oft niður Póst­hús­stræti, nán­ast út á Aust­ur­stræti og inni­heldur oftar en ekki spennta ferða­menn sem eru enn þá með kís­il­inn úr Bláa lón­inu framan í sér, svo spenntir eru þeir að bragða á einni með öllu. Pylsan er fram­andi af því leyti að hún er böðuð í þremur teg­undum af sósu sem sam­ein­ast bæði steiktum og hráum lauk í ein­hvers konar fjöl­þjóð­legri orgíu sem hefur slegið í gegn um allan heim í krafti orð­spors. Á sama tíma erum við búin að vera með fólk í vinnu við að koma lamba­kjöti á erlenda mark­aði í ára­tugi en erum samt enn þá að borga með því.

Samt fær pylsan ekki þá virð­ingu sem hún á skil­ið. Í grein sem nær­ing­ar­fræð­ing­ur­inn Geir Gunnar Mark­ús­son birti í fyrra og fór víða dró hann börnin inn í aðför­ina að pyls­unni og sagði sorg­legt að sjá for­eldra fæða börnin sín á mat­máls­tímum á pylsu­vögnum bæj­ar­ins. Stundin er líka að hugsa um börnin og tekur fram í afhjúpun sinni að varað hafi verið við því að gefa börnum of mikið salt. Ég vil nota tæki­færið og vara for­eldra við að hafa hnakk­inn á hjólum barna sinna ekki of hátt stillt­an. Það getur verið alveg stór­hættu­leg­t. 

Í grein Stund­ar­innar er einnig gert mikið úr því að pylsur sé fram­leiddar úr alls­konar afgöngum sem falla til við slátrun á kind­um, svínum og naut­um. Á meðal þess notað er í fram­leiðsl­una sam­kvæmt grein­inni eru afklippur í lágum gæð­um, fitu­af­gang­ar, kjöt af höfði, fætur dýra, húð dýra, blóð, lifur og aðrir ætir afgangar slátr­un­ar­inn­ar. Þetta er auð­vitað tals­verður skellur fyrir okkur sem töldum að pylsur væru fram­leiddar úr svína­lund, nauta-ri­beye og kinda­fil­le en lífið heldur víst áfram.

En pælum aðeins í þessu. Mat­ar­sóun er risa­stórt vanda­mál — svo stórt að vef­ur­inn Mat­ar­só­un.is hefur verið settur í loftið gagn­gert til að fræða og miðla upp­lýs­ingum um hvernig megi minnka hana. Þriðj­ungur þess matar sem keyptur er inn á heim­ili fer í ruslið sam­kvæmt Mat­væla­stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna. Mat­væla­fram­leið­endur eru alls ekki sak­lausir en fram­leiðslan hefur í mörgum til­vikum slæm áhrif á umhverf­ið. 

Ef aðeins bestu bit­arnir af skepn­unum væru nýttir værum við eflaust í enn verri málum í dag. Ef það er hægt að full­nýta skepn­urnar sem er þegar verið að slátra til að búa til full­kom­lega æta vöru er þá ekki best að gera það? Er skárra að henda þessu eða er kannski betra að urða þessa góm­sætu blöndu í mögum svangra túrista og sak­lausra barna? Eða þykj­umst við vera eitt­hvað betri en Kúbverjar sem borða svína­lappir með bestu lyst? Eða Mexík­óar sem borða höf­uðið af kúnni?

Meira úr Kjarnanum