Auglýsing

Frá 21. nóv­em­ber hafa mörg hund­ruð konur stigið fram og greint frá áreiti, áreitni, ofbeldi, nið­ur­læg­ingu og kven­fyr­ir­litn­ingu sem þær hafa orðið fyr­ir. 

Stjórn­mála­konur riðu á vaðið og í kjöl­far þeirra fylgdi hver geir­inn á fætur öðr­um. Konur í sviðs­listum og kvik­mynda­gerð. Konur í tækni­geir­an­um. Í tón­list. Íþrótt­um. Konur sem starfa innan rétt­ar­vörslu­kerf­is­ins og vís­inda­sam­fé­lags­ins. 

Enn er von á fleir­um. Konur sem starfa í heil­brigð­is­kerf­inu, við kennslu og í fjöl­miðlum hafa allar boðað að þær ætli að stíga fram með sínar sög­ur.

Auglýsing

Umfangið er ótrú­legt. Það virð­ist varla vera kimi íslensks sam­fé­lags sem er ekki fullur af konum sem hafa verið nið­ur­lægð­ar, haldið niðri eða beittar ofbeldi. Og körlum sem annað hvort eru ger­endur í slíku eða eru of með­virkir til að gera nokkuð í því.

Alheims­bylt­ing

Sög­urnar sem hafa verið opin­ber­aðar eru hræði­leg­ar. Og lýsa karllægri menn­ingu drekk­hlað­inni af kyn­bund­inni afl­beit­ingu. Menn­ingu sem er til þess fallin að festa í sessi yfir­burða­stöðu karla þrátt fyrir aukna fyr­ir­ferð kvenna. Menn­ing sem hefur meira að segja leitt þolendur til dauða. Menn­ing þar sem skelfi­legt ofbeldi fær að þríf­ast og er látið óáreitt. Menn­ing sem vald­eflir karla en heldur niðri kon­um. Menn­ing sem byggir á þeirri fyr­ir­fram­gefnu stöðu að karlar séu dað­ur­gjarnir flag­arar en konur ódýrar drusl­ur.

#Metoo-­bylt­ingin er alheims­bylt­ing. Í Banda­ríkj­unum hefur hún haft gíf­ur­leg áhrif og afleið­ing­ar. Hún hefur galopnað þá sorp­tunnu sem banda­ríski afþrey­ing­ar­iðn­að­ur­inn er og þá ævin­týra­legu með­virkni sem ríkti gagn­vart rán­dýrum eins og Har­vey Wein­stein. Mönnum sem nýttu sér stöðu sína til að níð­ast á konum og körl­um. Í til­felli Wein­stein bjó hann til sinn eigin ýkta og ömur­lega kima innan kven­hatandi menn­ingar Hollywood. Öll hans til­vera virð­ist hafa snú­ist um að níð­ast á öðr­um.

Wein­stein fékk aðra stjórn­endur fyr­ir­tækis síns til að fela slóð sína. Fjöl­marga lög­fræð­inga til að semja við fórn­ar­lömb. Nýtti sam­bönd í fjöl­miðlum til að ekki kæm­ist upp um hann og gerði jafn­vel samn­inga við fjöl­miðla­menn um að skrifa ævi­sögur stjarna þegar þeir ætl­uðu að fjalla um hegðun hans. Innan fyr­ir­tækis hans, Wein­stein Company, var til sér­tök hand­bók, kölluð „biblí­an“, sem inni­hélt leið­bein­ingar um hvernig ætti að takast á við ýmsar aðstæður sem snertu Wein­stein. Á meðal þeirra aðstæðna var hvernig takast ætti á við sím­töl frá eig­in­konu hans þegar Wein­stein var sjálfur fjar­ver­andi við iðju sem hún mátti ekki vita af.

Aðstoð­ar­menn hans hafa sagt frá því að þeir hafi þurft að kaupa lyf til að hjálpa Wein­stein að fá hold­ris. Lyf sem sprautað var beint í getn­að­ar­lim hans. Á sama tíma og þessir aðstoð­ar­menn þurftu að kaupa Caverject og Alprosta­dil þá sáu þær um að bóka fundi fyrir Wein­stein með hinum ýmsu kon­um. Konum sem hann mis­beitti valdi sínu gagn­vart í kjöl­far­ið. Það vissu allir í kringum Wein­stein hvað hann var að gera. Það gerði bara eng­inn neitt í því ára­tugum sam­an.

Bylt­ingin hefur líka haft afdrifa­rík áhrif á banda­rísk stjórn­mál. John Conyers, sem setið hefur í full­trúa­deild Banda­ríkja­þings frá 1964, sagði af sér emb­ætti eftir að fyrr­ver­andi starfs­menn hans ásök­uðu hann um kyn­ferð­is­legt ofbeldi. Í gær til­kynnti svo Al Franken, öld­unga­deild­ar­þing­maður Demókrata, að hann myndi segja af sér emb­ætti líka vegna sam­bæri­legra ásak­ana.

Konur í fyrsta sæti, rán­dýr rétt á eftir þeim

Tíma­ritið Time valdi í vik­unni kon­urnar sem greindu frá reynslu sinni og rufu þagn­ar­múr­inn sem per­sónu árs­ins. Í öðru sæti, rétt á eftir kon­unum sem bera ábyrgð á menn­ing­ar­bylt­ingu, var Don­ald Trump, for­seti Banda­ríkj­anna. Maður sem hefur sjálfur ítrekað lít­il­lækkað og ráð­ist gegn kon­um. Það er meira að segja til upp­taka af Trump þar sem hann montar sig af því að kyssa, káfa á og reyna að sænga hjá kon­um, og sagði meðal ann­­ars að þegar menn væru frægir eins og hann kæmust þeir upp með það. Hann tal­aði um að hann lað­ist sjálf­krafa að fal­­legum konum og byrji bara að kyssa þær. „Og þegar þú ert stjarna, þá leyfa þær þér það. Þú getur gert hvað sem er...­­gripið í pík­­una á þeim. Þú getur gert hvað sem er.“

Á meðan #Metoo-­bylt­ingin fer yfir heim­inn hefur Trump ákveðið að styðja Roy Moore, sem sæk­ist eftir því að verða kjör­inn öld­unga­deild­ar­þing­maður Ala­bama í næstu viku. Moore hefur verið ásak­aður um að hafa brotið gegn fjöl­mörgum stúlkum og konum fyrir nokkrum ára­tugum síð­an. Ein þeirra sem segir að Moore hafi ráð­ist á sig var 14 ára þegar atburð­ur­inn átti sér stað. Hinar eru á aldr­inum 16 til 28 ára.

Það er eitt­hvað mjög lýsandi fyrir þá brenglun sem á sér stað í heim­inum að konur sem stíga fram séu valdar per­sónur árs­ins, og kven­hatandi kyn­ferð­is­legt rán­dýr sé sett í annað sæt­ið. Hann er rétt á eftir þeim.

Allra að opin­bera

Fyrir sex árum skrif­aði ég pistil um litla karla. Þeim var þar m.a. lýst svona: „Litlu karl­arnir eru þeir sem vilja halda öðrum niðri til að stað­festa, og múra fasta, eigin stöðu í sam­fé­lag­inu. Þeir umbera illa skoð­anir sem eru ekki eins og þeirra, frum­kvæði sem er ekki frá þeim komið og metnað sem skilar þeim ekki per­sónu­lega áfram í líf­inu.

Í hugum litlu karl­anna eru aðrir sem eru efni­legir ógn við þeirra til­veru, ekki eft­ir­sókn­ar­verð við­bót við flór­una. Þessa aðra verður helst að kæfa í fæð­ingu, eða alla­vega halda kyrfi­lega niðri. Heild­ar­hags­munir verða alltaf að víkja fyrir sér­hags­mun­um. Ann­ars gæti kom­ist upp um litlu karl­anna. Það gæti ein­hver upp­götvað að þrátt fyrir glans­andi fægt yfir­borðið þá er gumsið innan í þeim rýrt.“

Til­efnið var annað en lýs­ingin á ekki síður við þá ger­endur sem við stöndum nú frammi fyr­ir. Þeir sem nota vald til að níð­ast á öðrum, hvort sem um sé að ræða karlar eða kon­ur, hvort sem það er kyn­ferð­is­legs eðlis eða ann­ars kon­ar, eru lítið annað en hræddir litlir karlar sem ótt­ast að það kom­ist upp um þá. Að aðr­ir, sér­stak­lega kon­ur, séu mögu­lega hæf­ari og betur til þess fallnar að fara með valdið sem þeir mis­nota. Þessa karla er að finna í öllum kimum sam­fé­lags­ins, líkt og hug­aðar opin­ber­anir kvenna und­an­farnar vikur hafa sýnt.

Það þarf algjöra við­horfs- og ábyrgð­ar­breyt­ingu til að #Metoo-­bylt­ingin hafi nauð­syn­leg áhrif. Þess vegna er hún menn­ing­ar­bylt­ing og hún krefst þess af körlum fyrst og síð­ast að takast á við óþægi­leg hlut­verk þeirra í að við­halda því ástandi sem hún sprettur upp úr. Ger­end­urnir eru bara lít­ill hluti af þeim sem skapa það ástand. Við hinir sem erum með­virkir og látum óásætt­an­lega hegðun við­gang­ast vegna þess að það er of óþægi­legt að takast á við hana erum ekki síður hluti af vanda­mál­inu. Réttur karla til að haga sér eins og þeim sýn­ist er nefni­lega ekki sterk­ari en réttur kvenna til að halda sjálfs­virð­ingu og lifa sínu lífi án nið­ur­læg­ing­ar, ofbeldis eða smætt­unar.

Það er okkar allra að opin­bera þá sem þannig láta. Og eyða þess­ari menn­ingu sem á engan rétt á sér.

CRIPSRi notað til að skoða erfðamengi baktería
Hvaða gen eru það sem bakteríur nýta sér til að verjast sýklalyfjum?
Kjarninn 19. janúar 2019
Viðar Freyr Guðmundsson
Máttlaus áhrif lækkunar hámarkshraða
Leslistinn 19. janúar 2019
Jóhann Bogason
Skömm sé Háskóla Íslands
Kjarninn 19. janúar 2019
Þolendur eiga ekki að þurfa að sitja undir Klausturmönnum
Helga Vala Helgadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, segir að Ágúst Ólafur Ágústsson muni ekki koma aftur til starfa í næstu viku. Hún veit ekkert um hvort Bergþór Ólason eða Gunnar Bragi Sveinsson ætli að gera það.
Kjarninn 19. janúar 2019
Koma svo!
Koma svo!
Koma svo - Fyrirgefðu en má ég vera til?
Kjarninn 19. janúar 2019
Tæknispá 2019
Þroskaðra sprotaumhverfi, Elon Musk í kringum tunglið, mannlegar hliðar tækni, hæpheiðar og -dalir og frú Sirrý á íslensku. Þetta er meðal þess sem fram kemur í árlegri tæknispá Hjálmars Gíslasonar.
Kjarninn 19. janúar 2019
Jón Baldvin: Ásakanir „hreinn uppspuni“ eða „skrumskæling á veruleikanum“
Jón Baldvin hefur verið sakaður um kynferðislega áreitni af fjölda kvenna að undanförnu.
Kjarninn 19. janúar 2019
Andlát og skilnaður valda titringi í Seattle-hagkerfinu
Ævintýraleg auðsöfnun stofnenda verðmætustu fyrirtækja heimsins, Microsoft og Amazon, hefur haft mikil áhrif á Seattle svæðið. Skyndilegt andlát Paul Allen og skilnaður Jeff Bezos, hafa valdið titringi í hagkerfi borgarinnar.
Kjarninn 18. janúar 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari