Auglýsing

Frá 21. nóv­em­ber hafa mörg hund­ruð konur stigið fram og greint frá áreiti, áreitni, ofbeldi, nið­ur­læg­ingu og kven­fyr­ir­litn­ingu sem þær hafa orðið fyr­ir. 

Stjórn­mála­konur riðu á vaðið og í kjöl­far þeirra fylgdi hver geir­inn á fætur öðr­um. Konur í sviðs­listum og kvik­mynda­gerð. Konur í tækni­geir­an­um. Í tón­list. Íþrótt­um. Konur sem starfa innan rétt­ar­vörslu­kerf­is­ins og vís­inda­sam­fé­lags­ins. 

Enn er von á fleir­um. Konur sem starfa í heil­brigð­is­kerf­inu, við kennslu og í fjöl­miðlum hafa allar boðað að þær ætli að stíga fram með sínar sög­ur.

Auglýsing

Umfangið er ótrú­legt. Það virð­ist varla vera kimi íslensks sam­fé­lags sem er ekki fullur af konum sem hafa verið nið­ur­lægð­ar, haldið niðri eða beittar ofbeldi. Og körlum sem annað hvort eru ger­endur í slíku eða eru of með­virkir til að gera nokkuð í því.

Alheims­bylt­ing

Sög­urnar sem hafa verið opin­ber­aðar eru hræði­leg­ar. Og lýsa karllægri menn­ingu drekk­hlað­inni af kyn­bund­inni afl­beit­ingu. Menn­ingu sem er til þess fallin að festa í sessi yfir­burða­stöðu karla þrátt fyrir aukna fyr­ir­ferð kvenna. Menn­ing sem hefur meira að segja leitt þolendur til dauða. Menn­ing þar sem skelfi­legt ofbeldi fær að þríf­ast og er látið óáreitt. Menn­ing sem vald­eflir karla en heldur niðri kon­um. Menn­ing sem byggir á þeirri fyr­ir­fram­gefnu stöðu að karlar séu dað­ur­gjarnir flag­arar en konur ódýrar drusl­ur.

#Metoo-­bylt­ingin er alheims­bylt­ing. Í Banda­ríkj­unum hefur hún haft gíf­ur­leg áhrif og afleið­ing­ar. Hún hefur galopnað þá sorp­tunnu sem banda­ríski afþrey­ing­ar­iðn­að­ur­inn er og þá ævin­týra­legu með­virkni sem ríkti gagn­vart rán­dýrum eins og Har­vey Wein­stein. Mönnum sem nýttu sér stöðu sína til að níð­ast á konum og körl­um. Í til­felli Wein­stein bjó hann til sinn eigin ýkta og ömur­lega kima innan kven­hatandi menn­ingar Hollywood. Öll hans til­vera virð­ist hafa snú­ist um að níð­ast á öðr­um.

Wein­stein fékk aðra stjórn­endur fyr­ir­tækis síns til að fela slóð sína. Fjöl­marga lög­fræð­inga til að semja við fórn­ar­lömb. Nýtti sam­bönd í fjöl­miðlum til að ekki kæm­ist upp um hann og gerði jafn­vel samn­inga við fjöl­miðla­menn um að skrifa ævi­sögur stjarna þegar þeir ætl­uðu að fjalla um hegðun hans. Innan fyr­ir­tækis hans, Wein­stein Company, var til sér­tök hand­bók, kölluð „biblí­an“, sem inni­hélt leið­bein­ingar um hvernig ætti að takast á við ýmsar aðstæður sem snertu Wein­stein. Á meðal þeirra aðstæðna var hvernig takast ætti á við sím­töl frá eig­in­konu hans þegar Wein­stein var sjálfur fjar­ver­andi við iðju sem hún mátti ekki vita af.

Aðstoð­ar­menn hans hafa sagt frá því að þeir hafi þurft að kaupa lyf til að hjálpa Wein­stein að fá hold­ris. Lyf sem sprautað var beint í getn­að­ar­lim hans. Á sama tíma og þessir aðstoð­ar­menn þurftu að kaupa Caverject og Alprosta­dil þá sáu þær um að bóka fundi fyrir Wein­stein með hinum ýmsu kon­um. Konum sem hann mis­beitti valdi sínu gagn­vart í kjöl­far­ið. Það vissu allir í kringum Wein­stein hvað hann var að gera. Það gerði bara eng­inn neitt í því ára­tugum sam­an.

Bylt­ingin hefur líka haft afdrifa­rík áhrif á banda­rísk stjórn­mál. John Conyers, sem setið hefur í full­trúa­deild Banda­ríkja­þings frá 1964, sagði af sér emb­ætti eftir að fyrr­ver­andi starfs­menn hans ásök­uðu hann um kyn­ferð­is­legt ofbeldi. Í gær til­kynnti svo Al Franken, öld­unga­deild­ar­þing­maður Demókrata, að hann myndi segja af sér emb­ætti líka vegna sam­bæri­legra ásak­ana.

Konur í fyrsta sæti, rán­dýr rétt á eftir þeim

Tíma­ritið Time valdi í vik­unni kon­urnar sem greindu frá reynslu sinni og rufu þagn­ar­múr­inn sem per­sónu árs­ins. Í öðru sæti, rétt á eftir kon­unum sem bera ábyrgð á menn­ing­ar­bylt­ingu, var Don­ald Trump, for­seti Banda­ríkj­anna. Maður sem hefur sjálfur ítrekað lít­il­lækkað og ráð­ist gegn kon­um. Það er meira að segja til upp­taka af Trump þar sem hann montar sig af því að kyssa, káfa á og reyna að sænga hjá kon­um, og sagði meðal ann­­ars að þegar menn væru frægir eins og hann kæmust þeir upp með það. Hann tal­aði um að hann lað­ist sjálf­krafa að fal­­legum konum og byrji bara að kyssa þær. „Og þegar þú ert stjarna, þá leyfa þær þér það. Þú getur gert hvað sem er...­­gripið í pík­­una á þeim. Þú getur gert hvað sem er.“

Á meðan #Metoo-­bylt­ingin fer yfir heim­inn hefur Trump ákveðið að styðja Roy Moore, sem sæk­ist eftir því að verða kjör­inn öld­unga­deild­ar­þing­maður Ala­bama í næstu viku. Moore hefur verið ásak­aður um að hafa brotið gegn fjöl­mörgum stúlkum og konum fyrir nokkrum ára­tugum síð­an. Ein þeirra sem segir að Moore hafi ráð­ist á sig var 14 ára þegar atburð­ur­inn átti sér stað. Hinar eru á aldr­inum 16 til 28 ára.

Það er eitt­hvað mjög lýsandi fyrir þá brenglun sem á sér stað í heim­inum að konur sem stíga fram séu valdar per­sónur árs­ins, og kven­hatandi kyn­ferð­is­legt rán­dýr sé sett í annað sæt­ið. Hann er rétt á eftir þeim.

Allra að opin­bera

Fyrir sex árum skrif­aði ég pistil um litla karla. Þeim var þar m.a. lýst svona: „Litlu karl­arnir eru þeir sem vilja halda öðrum niðri til að stað­festa, og múra fasta, eigin stöðu í sam­fé­lag­inu. Þeir umbera illa skoð­anir sem eru ekki eins og þeirra, frum­kvæði sem er ekki frá þeim komið og metnað sem skilar þeim ekki per­sónu­lega áfram í líf­inu.

Í hugum litlu karl­anna eru aðrir sem eru efni­legir ógn við þeirra til­veru, ekki eft­ir­sókn­ar­verð við­bót við flór­una. Þessa aðra verður helst að kæfa í fæð­ingu, eða alla­vega halda kyrfi­lega niðri. Heild­ar­hags­munir verða alltaf að víkja fyrir sér­hags­mun­um. Ann­ars gæti kom­ist upp um litlu karl­anna. Það gæti ein­hver upp­götvað að þrátt fyrir glans­andi fægt yfir­borðið þá er gumsið innan í þeim rýrt.“

Til­efnið var annað en lýs­ingin á ekki síður við þá ger­endur sem við stöndum nú frammi fyr­ir. Þeir sem nota vald til að níð­ast á öðrum, hvort sem um sé að ræða karlar eða kon­ur, hvort sem það er kyn­ferð­is­legs eðlis eða ann­ars kon­ar, eru lítið annað en hræddir litlir karlar sem ótt­ast að það kom­ist upp um þá. Að aðr­ir, sér­stak­lega kon­ur, séu mögu­lega hæf­ari og betur til þess fallnar að fara með valdið sem þeir mis­nota. Þessa karla er að finna í öllum kimum sam­fé­lags­ins, líkt og hug­aðar opin­ber­anir kvenna und­an­farnar vikur hafa sýnt.

Það þarf algjöra við­horfs- og ábyrgð­ar­breyt­ingu til að #Metoo-­bylt­ingin hafi nauð­syn­leg áhrif. Þess vegna er hún menn­ing­ar­bylt­ing og hún krefst þess af körlum fyrst og síð­ast að takast á við óþægi­leg hlut­verk þeirra í að við­halda því ástandi sem hún sprettur upp úr. Ger­end­urnir eru bara lít­ill hluti af þeim sem skapa það ástand. Við hinir sem erum með­virkir og látum óásætt­an­lega hegðun við­gang­ast vegna þess að það er of óþægi­legt að takast á við hana erum ekki síður hluti af vanda­mál­inu. Réttur karla til að haga sér eins og þeim sýn­ist er nefni­lega ekki sterk­ari en réttur kvenna til að halda sjálfs­virð­ingu og lifa sínu lífi án nið­ur­læg­ing­ar, ofbeldis eða smætt­unar.

Það er okkar allra að opin­bera þá sem þannig láta. Og eyða þess­ari menn­ingu sem á engan rétt á sér.

Meira úr sama flokkiLeiðari