Hnattvæðing andspænis þjóðvæðingu

Þröstur Ólafsson hagfræðingur skrifar greinaflokk um hnattvæðinguna og vestrænt lýðræði. Hér birtist annar hluti af fjórum.

Auglýsing

Þjóðir komu misilla undan hrun­inu. Þrjú eylönd Evr­ópu, gróf­lega full­yrt, urðu harð­ast úti. Ísland, Írland, og Kýp­ur, en einnig  Grikk­land og Portú­gal.

Verst varð ástandið á Íslandi, þökk sé krón­unni og útbólgnu fjár­mála­kerfi, en einnig í Grikk­landi, með sitt ónýta skatt­kerfi, fölsuðu hag­töl­ur, útbreiddu spill­ingu og ofur­skuld­ir. Þrátt fyrir blessun ferða­mann­anna eigum við enn nokkuð langt í land með að ná okk­ur. 

En hnatt­væð­ingin gerð­ist ekki bara á fjár­mála­svið­inu, heldur einnig á sviði vöru­fram­leiðslu og þjón­ustu þar sem mót­tök­u­löndin voru í Aust­ur­löndum fjær og í Afr­íka. Fyrir mörg þess­ara landa var hnatt­væð­ingin hval­reki sem efldi þau. Okkar minnsti bróðir bjó að vísu langt í burtu og var okkur fram­andi en þetta bætti hag hans, þrátt fyrir ómennskar vinnu­að­stæður og lág laun. Héðan flutt­ust bæði Hamp­iðjan og ull­ar­vinnsla og mik­ill sam­dráttur hjá Prent­smiðj­unni Odda er angi af þessum meiði.

Auglýsing

En þar sem fram­leiðsla og atvinna hvarf, og frum­kvæði að nýrri atvinnu­starf­semi var ekki til stað­ar, misstu margir stóran spón úr aski sín­um. Þessu fólki fannst sem það hefði  lent á úthafs­skeri þangað sem bylgjur hnatt­væð­ingar höfðu skolað því. Eng­inn kastaði björg­un­ar­hring á sker­ið.

En þar með er ekki allt sagt. Alþjóð­lega fjár­mála­kerfið var orðið risa­vax­ið,vold­ugt og örlaga­ríkt. Arð­ur­inn af starf­semi þess rann aðeins til fámenns hóps þeirra rík­ustu þ.e. eig­and­anna. Lægri settar stéttir eða milli­stéttir náðu ekki að bæta hlut sinn. Þegar vextir voru síðan lækk­aðir ofan í núll, töp­uðu þessir síð­ast­töldu þjóð­fé­lags­hópar ávexti af ára­lögum sparn­aði sín­um. Andóf gegn og óánægja með þessa þróun var skilj­an­leg. Þarna brugð­ust flestar rík­is­stjórnir Vest­ur­landa. Alþjóða­væð­ingin  skilur eftir sig bæði lönd og lands­hluta sem urðu fyrir skakka­föllum en líka þjóðir sem hagn­ast og dafna sbr. Kín­verja.

Lýð­skrum og þjóð­leg hag­kerfi

Til við­bótar þessu efna­hags­lega mis­gengi hefur straumur flótta­manna úr stríðum og efna­hags­þreng­ingum skollið á Evr­ópu­rík­in. Þetta hefur magnað upp hræðslu við að fram­andi menn­ing og trú­ar­brögð hinna ókunn­ugu muni breyta eða yfir­taka heima­menn­ing­una. Fólki fannst sem sam­sömun (identitet) við eigin sögu og þjóð­menn­ingu væri í hættu.

Senni­lega hefði verið affara­sælla að fara með meiri gát, því lýð­skrumarar not­færðu sér  að­stæð­urnar með því að ala á tor­tryggni og hatri. Þeim hefur víða orðið ágengt þó mest í afskekktum lands­hlut­um, þar sem mennt­un­ar­stig er lágt, gagn­rýnin hugsun litin horn­auga og atvinnu­vegir orðnir laskaðir eða lítt sam­keppn­is­hæf­ir.

Ráð þeirra til að bregð­ast við og snúa vörn í sókn, er að loka landa­mærum, hag­ræða gengi, setja á inn­flutn­ings­hindr­anir og hafna alþjóð­legum samn­ing­um. Það er þó skamm­góður verm­ir.

Efna­hags­leg þjóð­ern­is­stefna dafnar illa í tækni­vædd­um, hnatt­rænum kap­ít­al­isma. Hún er rangt svar við áskor­unum og afleið­ingum hnatt­væð­ing­ar­inn­ar, því mark­aðs­hindr­anir skaða alla og draga að lokum mest úr sam­keppn­is­hæfni þess lands sem inn­leiðir þær. Þessi við­brögð eru ættuð úr vopna­búri  for­tíð­ar. Sams konar slag­orð og „Amer­ica Fir­st“ er þekkt úr hag­sög­unni sem „beggar my neig­h­bour policy“ og var einn af orsaka­völdum heim­styrj­ald­ar­inn­ar.

Nýkap­ít­al­íska fjár­mála­kerfið er ósjálf­bært og óstöðugt. Of seint er að tak­marka það við landa­mæri þjóð­ríkja. En trauðla mun það ná að róast að marki á meðan stóru alþjóð­legu bank­arnir geta treyst því, ef illa fer, að fá aðstoð frá rík­inu til að forða þeim frá gjald­þroti.

Höf­undur er hag­fræð­ing­ur.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Viðræðum BÍ og SA slitið
Verkfall er framundan hjá blaðamönnum, þar sem upp úr slitnaði í kjaradeilum Blaðamannafélags Íslands og Samtökum atvinnulífsins í dag.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Ákærðir vegna viðskipta með bílastæðamiða á Keflavíkurflugvelli
Héraðssaksóknari hefur birt ákæru, en meint brot snúa að mútugreiðslum og umboðssvikum.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Skipstjóri Samherja: Kemur á óvart að vera sakaður um brot
Arngrímur Brynjólfsson var handtekinn í Namibíu. Hann segist ekki vita til þess að skipið sem hann stýrir hafi veitt ólöglega.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Kalla eftir hugmyndum frá almenningi um vannýtt matvæli
Verkefni á vegum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra óskar eftir hugmyndum frá almenningi og framleiðendum um hvernig megi skapa verðmæti úr vannýtum matvælum. Nemendur við Hótel- og matvælaskólanum munu síðan nýta hugmyndirnar við gerð nýrra rétta.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Ilia Shuma­nov, aðstoð­ar­fram­kvæmda­stjóri Rúss­lands­deildar Tran­sparency International
Umræðufundur um rússneskt samhengi Samherjamálsins
Á morgun fer fram umræðufundur um baráttuna gegn alþjóðlegu peningaþvætti á Sólon. Aðstoðarframkvæmdastjóri Rússlandsdeildar Transparency International mun halda fyrirlestur um helstu áskoranir peningaþvættis og leiðir til að rannsaka það.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Jón Sigurðsson, stjórnarformaður Stoða.
Jón Sigurðsson kominn í stjórn Símans – Verður stjórnarformaður
Sitjandi stjórnarformaður Símans, Betrand Kan, var felldur í stjórnarkjöri í dag. Stoðir, stærsti hluthafi Símans, eru komin með mann inn í stjórn.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Fimmta hvert heimili á leigumarkaði undir lágtekjumörkum
Rúmlega 31 þúsund einstaklingar voru undir lágtekjumörkum í fyrra eða um 9 prósent íbúa á Íslandi. Hlutfall leigjenda undir lágtekjumörkum er mun hærra en á meðal þeirra sem eiga húsnæði.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Íslenskur skipstjóri í haldi í Namibíu
Skipstjóri sem starfaði árum saman hjá Samherja er í gæsluvarðhaldi í Namibíu eftir að hafa verið handtekinn fyrir ólöglegar veiðar.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar