Auglýsing

Það eru 606 ein­stak­lingar í fram­boði í Reykja­vík. 304 konur og 302 karl­ar. Það eru tvö­falt fleiri en fyrir fjórum árum þegar síð­ast var kost­ið. 3432 með­mæl­endur þarf með þessum sextán fram­boðs­list­um. Við­líka fjöldi hefur ekki sést í heila öld - frá árinu 1918 þegar 18 ein­stak­lingar buðu sig fram í per­sónu­kjöri í borg­inni. Fram­boðin voru fleiri en ein­stak­ling­arnir miklum mun færri.

Í Kópa­vogi bjóða fram níu flokk­ar, átta í Hafn­ar­firði og jafn margir í Reykja­nesbæ og Mos­fells­bæ. Sjö flokkar bjóða fram á Akur­eyri. Þar búa tæp­lega 19 þús­und. Í Árborg bjóða sex flokkar fram.

Lýð­ræðið í fram­kvæmd

Á sama tíma og það virkar ein­hvern veg­inn und­ar­legt og upp­blásið að á okkar litla skeri sé meiri fjöldi í fram­boði í höf­uð­borg­inni en býr í meira en helm­ingi sveit­ar­fé­laga lands­ins þá er það líka svo­lítið fal­legt.

Auglýsing

Þessi staða sýnir að hér er virkt lýð­ræði. Þrösk­uldar til að bjóða sig fram eru lág­ir. Fjöl­miðlar gera sitt besta til að veita öllum sem mest og best aðgengi til að kynna sín mál. Auk þess er mun auð­veld­ara að koma stefnu­málum á fram­færi eftir til­komu sam­fé­lags­miðla, þar sem hægt er að birta allt milli him­ins og jarð­ar, safna saman sam­huga fólki á stuttum tíma og aug­lýsa eða ná til mik­ils fjölda fólks án mik­ils til­kostn­að­ar. Kosn­inga­þát­taka á Íslandi hefur síðan verið góð í gegnum tíð­ina þó hún fari almennt minnk­andi.

En auð­vitað er þetta líka skrít­ið. Einu sinni voru hér í boði fjórir rót­grónir flokk­ar. Stórir flokkar ásamt einu og einu klofn­ings­fram­boði sem varð til, lifði í nokkur ár og dó svo drottni sín­um. Það hefur ekki verið meg­in­reglan að upp­lifa það sem svo að annar hver maður sé í fram­boði. Eða frændi þeirra.

Allir eiga erindi

Eitt­hvað hefur gerst sem veldur því að svo margir telja sínar eigin hug­sjónir svo stór­kost­lega frá­brugðnar ann­arra að þær þurfi sér­stakan flokk, svo margir telja sig eiga svo brýnt erindi að eng­inn þeirra flokka eða ein­stak­linga sem fyrir eru á fleti sjái hlut­ina með sama hætti og að svo margir telji að betra sé að veðja á eigið fram­boð en að vinna hug­sjónum sínum fram­gang innan stærri flokk­anna.

Þetta hlýtur að þýða að hinum rót­grónu flokkum hefur mis­tek­ist allsvaka­lega að halda í flokks­menn sína. Áður voru þeir ótrú­legar fjölda­hreyf­ingar sem lögðu áherslu á að höfða til breiðs mál­efna lit­rófs. Þeir tóku til­lit til minni­hluta­sjón­ar­miða og við­ur­kenndu að ástæða til­veru þeirra voru stóru lín­urn­ar, gildin og lífs­við­horf­in, ekki dæg­ur­þras­ið. Nú eru þetta í raun bara stærri flokkar en hinir og mega ekki við miklu.

Þetta þýðir að þeir sem áður fundu sér skjól hjá þessum fjölda­hreyf­ingum trúa ekki lengur að þar inn­an­dyra geti þeir haft áhrif. Að með rök­ræðu og bar­áttu geti þeir átt von á því að þeirra sjón­ar­mið eigi mögu­leika á að verða á end­anum ofan á. Flokk­arnir eru orðnir ein­streng­ings­legri en áður.

Og það hefur orðið til þess að upp eru að spretta áður óséður fjöldi flokka og hreyf­inga fólks sem telur sig hvergi eiga heima. Oft og tíðum fólk sem þrífst ekki innan flokka sem rúma skoð­anir þeirra heldur bara þar sem skoð­anir þeirra eru allar í for­grunni. Einn mað­ur, ein skoð­un, einn flokk­ur.

Sumir nýju flokk­anna virð­ast hafa breiðan og vel hugs­aðan mál­efna­grunn. Slíp­aða hug­mynda­fræði sem þeir geta auð­veld­lega lagað að öllum mál­um. Aðrir flokkar eru eins máls flokk­ar. Hafa enga skoðun á stóru mynd­inni í sveit­ar­stjórn­ar­málum heldur ætla að eyða öllu sínu púðri í eitt mál. Femín­is­ma, þjóð­ern­is­hyggju eða óskil­greind popúl­ísk mál­efni.

Komið til að vera?

Það er erfitt að segja til um hvort þessi lýð­ræð­is­spreng­ing sé komin til að vera. Ljóst er að ný fram­boð setja þrýst­ing á ríkj­andi stjórn­völd að standa sig. Ekki er lengur hægt að hundsa minni­hluta­sjón­ar­miðið af því full­trúar henda sér bara í fram­boð ef það er gert. Flokkur fólks­ins, sem stendur fyrir bætt kjör öryrkja, aldr­aðra og þeirra sem verst standa í sam­fé­lag­inu, er gott dæmi þessa.

Það sem hins vegar getur líka gerst er að hættu­leg popúl­ísk öfl kom­ist að án mik­ils fyr­ir­vara eða mót­spyrnu. Þrösk­uldur fyrir þannig fram­boð er jafn lágur og fyrir hin. Harð­stjórar for­tíð­ar­innar voru lýð­ræð­is­lega kjörn­ir.

Ljóst er að lýð­ræðið á Íslandi er sprellif­andi og kvikt. En það er líka við­kvæmt. Það er í okkar höndum að verja það og hlúa að því. Það þarf að halda því við, berj­ast fyrir því og verja það gegn ýmsum ógn­um. Það á að styðja flokka­kerfið og var­ast eins­flokks­ríki. Allar lýð­ræð­is­legar leik­reglur á að verja með kjafti og klóm. Það á að styðja við lýð­ræðið með því að nýta sér sinn rétt í hví­vetna. Mæta á kjör­stað og greiða atkvæði. Og það á að bjóða sig fram.

Svo virð­ist sem við höfum hið minnsta ákveðið að til­einka okkur það.

Meira úr sama flokkiLeiðari