Sögulegt skref í Singapúr

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson sérfræðingur í stjórnmálum A-Evrópu skrifar um sögulegan fund Donald Trump Bandaríkjaforseta og Kim Jong-un leiðtoga Norður-Kóreu, og mögulegar afleiðingar þessa fundar.

Auglýsing

Eftir að hafa nið­ur­lægt for­sæt­is­ráð­herra Kanada á fundi G7 og nán­ast lýst yfir við­skipta­stríði við helstu banda­menn sína í Evr­ópu fór for­seti Trump til Singapúr og hitt náunga sem hann virð­ist hafa miklar mætur á; Kim Jong Un, ein­ræð­is­herra í Norð­ur­-Kóreu. En fram­tíðin er óljós í kjöl­far fund­ar­ins, þrátt fyrir tíst for­set­ans um annað og fund­ur­inn í Singapúr ef til vill aðeins fyrsta skrefið á langri göngu.

Þetta var lengsta fjöl­skyldu­ferð sem Kim Jong Un hafði fari í. Já, fjöl­skyldu­ferð vegna þess að frétta­myndir sýndu að helsti aðstoð­ar­maður hans var systir hans, ,,hið ljósa man“ Kim Yo Jong (sem vakti mikla athygli á síð­ustu vetr­ar­ólymp­íu­leikum). Það var hún sem rúll­aði stólnum undir Kim þegar hann sett­ist til að skrifa undir samn­ing­inn við Don­ald Trump í Singapúr og það var hún sem skipti um penna, sem Kim síðan not­aði til að pára nafn sitt á sama samn­ing (sagt er að á borð­inu hafi legið penni með inn­sigli Don­ald Trump, sem Kim vildi að sjálf­sögðu ekki nota).

Þessi topp­fund­ur/­leið­toga­fundur var vissu­lega sögu­leg­ur. Aldrei hafði leið­togi hins hrylli­lega ,,ætt­ar­ein­ræð­is“ í Norð­ur­-Kóreu hitt sitj­andi for­seta Banda­ríkj­anna. En fund­ur­inn hafði verið blás­inn af fyrir nokkrum vik­um, eftir að Kim (Norð­ur­-Kór­ea) hafði lýst Mike Pence, vara­for­seta Banda­ríkj­anna sem póli­tísku fífli. Það olli reiði í Was­hington. Á mán­uð­unum þar á undan hafði ríkt nán­ast stríðs­á­stand á milli ríkj­anna, með ótrú­legum fúk­yrðum á báða bóga, nið­ur­læg­ingum og fleiru. Norð­ur­-Kóreu­menn höfðu verið að gera til­raunir með kjarn­orku­vopn og hót­uðu meðal ann­ars Banda­ríkja­mönnum að þeir væru nú komnir með flug­skeyti sem gætu náð alla leið­ina þang­að. Voru þeir meðal ann­ars að ,,leika sér“ við að skjóta flug­skeytum yfir Jap­an, sem setti allt á annan end­ann þar.

Auglýsing

Illska í Was­hington – en fundur samt

Allt þetta brölt olli illsku í Was­hington. En þar sem sitj­andi for­seta Banda­ríkj­anna  virð­ist líka vel við nán­ast hvaða ein­ræð­is­herra sem er, þá var fund­ur­inn settur aftur á og ákveðið að hafa hann í Singapúr í Asíu. Kim Jong Un er ein­ræð­is­herra í landi sínu og má því ekki fara of langt að heiman, enda var fund­ur­inn varla búinn þegar hann hopp­aði upp í banda­ríska júm­bó­þotu (annað varla passandi fyrir Kim) í eigu Air China og brun­aði beint heim til höf­uð­borg­ar­innar Pyonyang. Þar þarf hann að halda í alla spotta, alltaf, enda eng­inn ,,að­stoð­ar­-ein­ræð­is­herra“ til í Norð­ur­-Kóreu. Kim hefur þó grein­lega sína tryggu systur sér við hlið. Það sást á öllum myndum frá Singapúr, á meðan Trump hafði nýlegan utan­rík­is­ráð­herra, Mike Pompeio, sér við hlið.

Allt í hámynd

Trump hefur verið stór­yrtur eftir fund­inn á upp­á­halds­græj­unni sinni, Twitter og (eins og um allt ann­að) talað um hann í hámynd. Trump hefur t.d. full­yrt að kjarn­orku­hættan frá N-Kóreu sé úr sög­unni. Bara búið mál! Öll kjarna­vopn N-Kóreu eru þó enn til staðar og í samn­ingnum sjálfum eru engin ákvæði um eft­ir­lit, tímara­mmar eða anna slíkt, sem negla það niður hvernig N-Kórea á að ,,af­kjarn­orku­væðast“ (den­ucle­arization) á næstu árum, sem var og er helsta krafa Trump og félaga. Samn­ing­ur­inn sjálfur var aðeins 440 orð (nær ekki 1 A4 síðu) og hafa margir frétta­skýrendur lýst honum sem óljósum, allt sem Trump hafi í raun fengið séu bara lof­orð frá N-Kóreu (Kim) og engar trygg­ing­ar. Hingað til hefur N-Kórea svikið nán­ast öll lof­orð í sam­bandi við kjarn­orku­mál sín – og þetta er ekki fyrsti samn­ing­ur­inn (og sam­þykkt­ir) sem þeir gera um kjarn­orku­vopn, um fjölda slíkra er að ræða frá liðnum ára­tug­um.

Kjarn­orkan er valda­tæki Kim

Enda má segja að kjarn­orku­vopna­eign og aðgangur að kjarn­orku­tækni sé ein helsta líf­lína Norð­ur­-Kóreu og tryggi í raun­inni völd leið­toga lands­ins og hafi gert í gegnum tíð­ina. Landið er álíka stórt og Ísland en íbúa­fjöldi þess er um 25 millj­ónir manna eða álíka og íbúar allra Norð­ur­land­anna. Í kringum það eru önnur öflug kjarn­orku­veldi, Rúss­land og Kína. Ríkið varð til í kjöl­far seinni heims­styrj­aldar (eftir sigur Banda­ríkj­anna á Japön­um) og nán­ast óþekktur komm­ún­isti, Kim Il Sung varð leið­togi þess. Hlaut það nafnið Alþýðu­lýð­veldið Kór­ea. Stríð braust hins­vegar aftur út tveimur árum seinna þegar N-Kórea réð­ist inn í Suð­ur­-Kóreu. Rússar og Kín­verjar studdu inn­rás­ar­liðið en gegn því stóðu and­stæð­ingar þeirra í suðri, sem nutu aðstoðar Sam­ein­uðu þjóð­anna og Banda­ríkja­manna. Talið er að á bil­inu 2-3 millj­ónir manna hafi fallið í þessu grimmi­lega stríði, sem stóð yfir frá júní árið 1950 til loka júlí 1953.

Frá und­ir­ritun vopna­hléssamn­inga hefur því í raun ríkt stríðs­á­stand á milli land­anna. Fyrsti leið­togi N-Kóreu, Kim IL Sung féll frá árið árið 1994 (reyndar er enn talað um að hann sé lif­andi) og við tók sonur hans, Kim Jong IL. Hann pass­aði upp á þetta lok­að­asta land heims fram til 2011, þegar sonur hans, Kim Jong Un, tók við, aðeins 27 ára gam­all. Þá stað­reynd gerði Don­ald Trump að umtals­efni sínu í kjöl­far fund­ar­ins, þar sem hann lýsti yfir mik­illi aðdáun á harð­stjór­anum unga og hvað honum hefði nú tek­ist vel upp með þetta – þ.e.a.s að taka við og stjórna öllu heila klabb­inu, aðeins 27 ára gam­all. Trump tal­aði hins­vegar lítið um að tugir, jafn­vel hund­ruðir manna hafa verið teknir af lífi í stjórn­ar­tíð Kim Jong Un og talið er að hann hafi einnig látið kála hálf­-bróður sínum Kim Ying Nam (sem sagt er hann hafi skamm­ast sín fyr­ir) á flug­vell­inum í Kuala Lumpur í Malasíu. Til­ræðið var óvenju ógeðslegt, en að  verki voru tvær konur og not­uðu þær VX-­tauga­gas tils verks­ins, sem klínt var á and­lit hálf­bróð­ur­ins. Þá var einnig lítið rætt um stór­felld mann­rétt­inda­brot N-Kóreu á fund­inum og litlum fréttum fer af þeim mála­flokki og mik­il­vægi hans. Enda verður kannski að telj­ast fremur ólík­legt að for­seti sem hermir opin­ber­lega eftir fötl­uðum ein­stak­lingum og gerir lítið úr kon­um, hafi mik­inn áhuga á mann­rétt­ind­um. Í þessu sam­hengi má einnig nefna að talið er að um 100-200 þús­und manns séu í vinnu og þrælk­un­ar­búðum í Norð­ur­-Kóreu, því sem kallað hefur verið ,,gúlag“ og var mest notað í þriðja ríki Adolfs Hitlers og á valda­tíma komm­ún­ista í Sov­érík­un­um.

Ein­ræð­is­að­dáun Trump

Ann­ars er þessi aug­ljósa aðdáun Don­ald Trump á helstu ein­ræð­is­herrum heims sér­stak­lega áhuga­vert fyr­ir­bæri, en á sama tíma nokkuð ógn­vekj­andi. Í kjöl­far fund­ar­ins lýsti hann Kim Jong Un sem ein­stak­lega skemmti­legum (,,very funny guy“), frá­bærum samn­inga­manni og sterkum og gáf­uðum leið­toga sem elskar þjóð sína (sem hefur soltið heilu hungri undir stjórn feðganna)! Þá hefur hann einnig farið mjög lof­sam­legum orðum um Pútín Rúss­lands­for­seta, sem er í raun ein­ráður í Rúss­landi. Leið­togi Kína, Xi Jin­p­ing, hefur líka fengið hrós frá Trump, þó hann hafi einnig talað illa um kín­versku þjóð­ina. Eng­inn for­seti Banda­ríkj­anna sem ég man eftir hefur tala með þessum hætti um helstu alræð­is­leið­toga heims­ins.

Trump ræður hjá Trump

Þetta allt saman er kannski ekki svo skrýtið í ljósi þess að Don­ald Trump er eig­in­lega ein­ráður sjálfur í sínu umhverfi. Hann hefur í gegnum sinn feril sem fast­eigna­brask­ari (hann rugl­að­ist reyndar á hlut­verk­unum í Singapúr) stjórnað öllu í kringum sig. Ekk­ert sem gerst hefur í kringum Trump hefur ekki verið sam­þykkt af Trump. Hann er í raun for­rétt­indagutti sem fékk ríku­lega for­gjöf frá föður sín­um, sem einnig var í fast­eigna­brans­an­um, og hefur í gegnum tíð­ina van­ist því að stýra og stjórna öllu í kringum sjálfan sig (sem hann er greini­lega mjög upp­fullur af). Það er því kannski bara eðli­legt að hann hríf­ist af öðrum ,,Al­fa-köll­um“ í kringum sig þegar hann sér þá? En nú þegar eru farin að sjást hættu­leg merki þess­arar hegð­unar í kringum Trump og til að mynda er farið að tala um að Repúblíkana­flokk­ur­inn (sem Trump til­heyrir nú, hann var líka einu sinni demókrati) sé að breyt­ast í eins­konar ,,Trump-költ“ eða sér­trú­ar­söfn­uð, þar sem skefja­laus per­sónu­dýrkun á sér stað gagn­vart Trump og bara ,,Trump-lín­unni“ sé fylgt. En per­sónu­dýrkun og upp­hafn­ing sterkra leið­toga hefur einmitt verið eitt af helstu ein­kennum alræðis og fas­ista­stjórna í gegnum tíð­ina. Verstu dæmin um þetta eru Adolf Hitler, Jósef Stalín og einmitt Kim IL Sung, sem ef til vill er lang­sam­lega versta dæm­ið.

Opn­ast raun­veru­legar dyr?

En aftur að leið­toga­fund­in­um. Það sem er kannski jákvæð­ast við hann er að menn séu nú að tala saman - að menn séu að kynn­ast (,,know your enemy“). Það er mik­il­vægt og það getur opnað dyr. Utan­rík­is­ráð­herra Banda­ríkj­anna, Mike Pompeio verður á ferð­inni í Asíu á næst­unni að manni skil­st, til að fylgja fund­inum eft­ir. Norð­ur­-Kórea býr við miklar við­skipta­þving­anir og lífs­gæði þar eru mörgum sinnum lak­ari en í lönd­unum í kring, nema fyrir þá sem búa í Pyonyang, flokks­gæð­inga komm­ún­ista­flokks­ins, aðila innan hers­ins og fleiri slíka. Enda er þetta fólkið sem eru helstu burða­rásar valda­kerfis Kim Jong Un. Á tíunda ára­tug síð­ustu aldar (1994-1998) gekk hung­ursneyð yfir landið og talið að allt að 1-2 millj­ónir manna hafi lát­ist. En þar sem um er að ræða eitt lok­að­asta land í heimi er mjög erfitt að fá allar tölur stað­fest­ar. Þetta er þó talið nokkuð öruggt. Helsti við­skipta­að­ili lands­ins er Kína og talið að um tölu­verða ,,svarta versl­un“ sé að ræða á landa­mærum ríkj­anna. Kína vill ekki frek­ari vand­ræði í N-Kóreu, en það getur valdið miklum flótta­manna­vanda yfir til Kína og á því hafa valda­menn í Pek­ing engan áhuga.

Tak­ist Banda­ríkja­mönnum hins­vegar eftir fund­inn að halda þess­ari nýju línu opinni þá er ekki ólík­legt að eitt­hvað meira jákvætt geti gerst í sam­skiptum Banda­ríkj­anna og Norð­ur­-Kóreu. Sem er gott og ætti ef til vill að auka lík­urnar á var­an­legum friði og stöð­ug­leika á svæð­inu.

Höf­undur er MA í stjórn­málum A-Evr­ópu frá Upp­sala­há­skól­anum í Sví­þjóð.

Meira úr sama flokkiAðsendar greinar