Ánægjuleg tímamót - Óhagræðið er ekkert grín

Auglýsing

Skrán­ing Arion banka á markað hefur heppn­ast vel og er mik­il­væg fyrir íslenskt efna­hags­líf.

Eitt af því sem er mik­il­væg­ast við skrán­ing­una, er að í aðdrag­anda hennar fór fram hrein­skiptin umræða um stöðu íslenska banka­kerf­is­ins eftir end­ur­reisn­ina á grund­velli neyð­ar­lag­anna og fjár­magns­hafta fyrir tæpum ára­tug. Þegar hugsað er til baka, þá var þetta eðli­leg - en vissu­lega nokkuð hörð - rök­ræða um hvernig væri best að end­ur­heimta traust á banka­kerf­inu og tengja það við alþjóð­lega fjár­magns­mark­aði. Þó það eigi alveg eftir að koma í ljós, hvernig fjár­festar muni horfa til Arion banka á skráðum mark­aði til fram­tíð­ar, þá er skrán­ingin engu að síður mik­il­væg fyrir upp­bygg­ingu mark­aðs­bú­skap­ar.

Sitt sýnd­ist hverj­um, og sýn­ist eflaust enn, en stóra myndin er sú, að það skiptir Ísland máli að í land­inu sé fjár­mála­kerfi sem getur talist traust. 

Auglýsing

Búið að hreinsa íslenska kerfið

Með neyð­ar­lög­unum og fjár­magns­höft­unum - og þeirri víg­stöðu sem þau sköp­uðu í end­ur­reisn­ar­starf­inu - tókst að „hreinsa“ íslenska banka­kerfið vel. 

Erlendis hefur ekk­ert slíkt tæki­færi kom­ið. For­vitni­legt verður að fylgj­ast með við­brögðum á fjár­mála­mörk­uðum í Evr­ópu í haust, þegar magn­bund­inni íhlutun (QE) Seðla­banka Evr­ópu lýk­ur, eins og hann hefur nú form­lega boð­að. Með henni hefur tek­ist að halda hjól­unum á fjár­mála­mörk­uðum gang­andi, með stór­felldum kaupum á skulda­bréfum ríkja og fyr­ir­tækja, en spurn­ingin er hvaða veru­leiki það verður sem birt­ist þegar henni lýk­ur.

Á Íslandi er staða hinna end­ur­reistu banka nokkuð skýr.

Efna­hags­reikn­ing­arnir sýna að að bank­arnir eru gjör­ó­líkir þeim sem hrundu eins og spila­borg dag­ana 7. til 9. októ­ber 2008, enda er starf­semin nú ein­angruð við Ísland, svo til alveg. Eig­in­fjár­hlut­föll eru há, á bil­inu 24 til 30 pró­sent. Í þetta skiptið er eigið féð heldur ekki falskt, eins og var þá.

Tvö­falda skrán­ing Arion banka, á Íslandi og í Sví­þjóð, gæti opnað dyr að frek­ari verk­efnum fyrir bank­ann og þá grund­völl fyrir frek­ari skyn­sam­legri útvíkkun á þjón­ustu hans. Það yrði þá útrás, með jákvæðum for­merkjum en ekki bólu­vexti og fífl­djarfri áhættu­töku eins og síð­ast þegar bank­arnir fóru í útrás.

Miklir hags­munir fyrir ríkið

Íslenskur almenn­ingur á mikla hags­muni undir því að vel tak­ist til í því að end­ur­skipu­leggja eign­ar­hald á íslensku bönk­un­um, t.d. með sölu á þeim í gegnum skrán­ingu á mark­að, með sam­bæri­legum hætti og gert hefur verið með Arion banka.

Ef það má læra eitt­hvað af þeirri skrán­ingu, sem má tala um sem víti til varast, þá er það óþol­in­mæði fjár­festa gagn­vart óhag­kvæmum rekstri. Verð­mið­inn sem fékkst fyrir hluti í Arion banka var ekki svo hár, eða 0,6 til 0,7 sinnum eigið fé bank­ans.

Arð­semi eig­in­fjár Arion banka var undir 5 pró­sent á fyrstu þremur mán­uðum árs­ins, og það var svipað hjá Íslands­banka. Kostn­að­ar­hlut­föll hafa verið í krinum 70 pró­sent. Hjá Lands­bank­anum var arð­semi eig­in­fjár í fyrra 8,2 pró­sent en kostn­að­arfhlut­fallið var rúm­lega 46 pró­sent. 

Það hefur sveifl­ast nokkuð hjá bönk­unum eftir upp­gjörum, en í stuttu máli sagt, þá benda rekstr­ar­kenni­tölur bank­anna til þess að þeir séu óhag­kvæmir í alþjóð­legum sam­an­burði.

Spurn­ingin fyrir ríkið - og þar með almenn­ing - er hvort það sé skyn­sam­legt, að hag­ræða veru­lega í rekstri bank­ana áður en þeir eru seld­ir, til að fá sem hæst verð fyrir þá? Það er að mörgu leyti rök­rétt að sam­eina Íslands­banka og Lands­bank­ann, í ljósi þess að sami eig­and­inn er að þeim báðum, en lík­lega myndi Sam­keppn­is­eft­ir­litið finna því allt til for­áttu, ein­hverra hluta vegna.

Það er yfir­lýst stefna rík­is­ins að selja Íslands­banka, en halda eftir um 30 til 40 pró­sent hlut í Lands­bank­an­um.

Miklar stærðir

Ef íslenska ríkið fengi jafn mikið fyrir þá hluti sem það ætlar að selja, miðað við það sem það sem fékk fyrir 13 pró­sent hlut­inn í Arion banka (23,4 millj­arð­ar), þá getur ríkið fengið 263 millj­arða króna í sinn hlut. Það er miðað við 0,8 sinnum eigið fé, miðað við það að ríkið selji 60 pró­sent hlut í Lands­bank­anum og Íslands­banka að öllu leyti.

Sam­tals er eigið fé rík­is­bank­ana tveggja 427,1 millj­arður króna, miðað við stöð­una eins og hún var í lok árs í fyrra.

Óhag­ræðið í banka­kerf­inu er ekk­ert grín fyrir almenn­ing. Í því felst bruðl með almannafé sem ann­ars myndi nýt­ast með skyn­sam­ari hætti, t.d. í að bæta mennta- og heil­brigð­is­kerf­ið. Þegar ríkið á banka­kerfið að stórum hluta, þá eru almanna­hags­munir í húfi þegar kemur að hag­kvæmni í rekstri.

Ef ríkið fengi 0,6 sinnum eigið fé - en ekki 0,8 - þá fengi ríkið 197,2 millj­arða í sinn hlut. Það munar meira en 65 millj­örðum króna. Það má gera ýmis­legt fyrir þann pen­ing.

Íslensk stjórn­völd ættu að gera miklar kröfur til bank­anna sem almenn­ingur á, um að þar sé ekki verið að bruðla með fjár­muni og að rekst­ur­inn stand­ist sam­an­burð þegar kemur að hag­kvæmni. Í ljósi þess að bank­arnir eru ein­ungis að sinna okkar litla mark­aði, með 200 þús­und manna vinnu­markað und­ir, þá ætti það ekki að vera ósann­gjörn krafa og til­tölu­lega auð­velt að fara eftir henn­i. 

Miklar breyt­ingar á rekstr­ar­um­hverfi banka, meðal ann­ars vegna auk­innar þátt­töku fjár­tækni­fyr­ir­tækja í greiðslu­miðl­un, gera líka þá kröfu til þeirra, að þeir séu reknir með hag­kvæmum hætt­i. 

Vill ekki að það verði spekileki frá landinu
Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, vill fá upplýsingar um hver menntun þeirra Íslendinga sem flytja frá landinu sé til að meta það hvort að þar sé um að ræða fólk sem samfélagið hefur fjárfest í menntun hjá.
Kjarninn 24. mars 2019
WOW vill selja lánadrottnum hluti í félaginu
WOW air hefur hafið samningaviðræður við skuldabréfaeigendur sína um að breyta skuldum í hlutafé.
Kjarninn 24. mars 2019
Icelandair slítur viðræðum við WOW air
Samningaviðræðum milli flugfélaganna er formlega slitið.
Kjarninn 24. mars 2019
Viðræðum lokið hjá WOW air og Icelandair - Fundað með stjórnvöldum
Tilkynningar er að vænta um niðurstöðu í viðræðum milli WOW air og Icelandair um mögulega sameiningu félaganna.
Kjarninn 24. mars 2019
Karolina Fund: Hlynur Ben gefur út II Úlfar
Tónlistarmaðurinn Hlynur Ben er nú í óða önn að klára sína þriðju breiðskífu og vonast hann til að geta gefið hana út á afmælisdaginn sinn, þann 30. ágúst næstkomandi.
Kjarninn 24. mars 2019
Fimm vopn sem fyrst litu dagsins ljós í fyrri heimsstyrjöld
Fyrri heimstyrjöldin færði okkur miklar hörmungar. Ný vopn litu dagsins ljós, sem höfðu mikil áhrif á stríðið.
Kjarninn 24. mars 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra
Telur mikla sátt ríkja innan Sjálfstæðisflokksins um Þriðja orkupakkann
Utanríkisráðherra kallar rannsóknarvinnu síðustu mánaða um hugsanlegar hættur orkupakkans sigur fyrir efasemdarmenn innan Sjálfstæðisflokksins, en telur nú góða sátt ríkja um innleiðingu hans.
Kjarninn 24. mars 2019
Silvio Berlusconi, fyrrum forsætisráðherra Ítalíu.
Farsinn sem breyttist í harmleik
Skrautlegar sögur af „bunga bunga“ kynlífsveislum Silvio Berlusconi fyrrum forsætisráðherra Ítalíu falla í skuggann af ásökunum um vændi við ólögráða stúlku og dómsmáli þar sem eitt lykilvitnið lést á grunsamlegan hátt.
Kjarninn 24. mars 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari