Sjálfsfróun á samfélagsmiðlum

Auður Jónsdóttir rithöfundur fjallar um hegðun á samfélagsmiðlum, ofursjálfið og sýndarþörfina.

Auglýsing

Vin­kona mín ákvað að tékka á Tinder en gerði eitt­hvað vit­laust svo hún valdi óvart alla menn­ina sem hún ætl­aði að eyða. Já, eyða!

Í kjöl­farið brydd­uðu fjöl­margir þeirra upp á spjalli en einn spurði blákalt: „Er eitt­hvað að þér? Svona glæsi­leg kona að vilja karlfausk eins og mig. Þú þarft að leita þér hjálp­ar!“ Með­vit­und manns­ins um að hann þætti ekki girni­legur varn­ingur kjarnar Tinder – og alla þessa sam­fé­lags­miðla. Þessi mark­aðs­torg ímynda okkar þar sem fólki gengur mis­vel að mark­aðs­setja sig. Þetta segi ég vit­andi að ýmsir vinir mínir hafa fundið ham­ingj­una á Tind­er. Svo þekki ég líka ein­hverja sem nota for­ritið til að panta sér hold eins og heimsenda pizzu. Svo sem ákveðin ham­ingja fólgin í því fyrir þá sem fíla það.

Tinder er fölskvalaus­asti sam­fé­lags­mið­ill­inn. Þar gengur fólk hreint til verks, sýnir sig í von um að ein­hver heppi­legur fíli sig og sveipar kreðsið í gegnum ásjónur ann­ars fólks, nán­ast eins og það rennir aug­unum eftir vörum í hillum stór­mark­aða. En í raun­inni snú­ast allir sam­fé­lags­miðl­arnir um hið sama: að reka fjöl­miðil um sjálfan sig.

Auglýsing

Lesið í atferli á Face­book

Þessi nýja teg­und fjöl­miðl­unar ræktar í okkur sjálf­hverf­una um leið og hún er vett­vangur skoð­ana­skipta, upp­lýs­inga, tengsla­neta, sam­skipta og sam­runa. Þegar ég hef dvalið erlendis hef ég póstað grimmt á face­book til að halda tengslum við vini og vanda­menn – og geta fylgst með og tekið þátt í sam­fé­lags­um­ræðu.

Skjáskot/FacebookÞannig hafa vel­unn­arar geta fylgst með syni mínum vaxa og dafna og ég með börnum þeirra. Ég hef verið áhorf­andi að lífi vina minna og þeir að mínu. Hér heima virð­ist það ekki þjóna sama til­gangi og áður, þó að ég taki stundum syrp­ur.

En kannski á maður til að vera of kald­rana­legur í hugs­un. Ég er hætt að geta skrollað niður Face­book án þess að spá í atferli þeirra sem pósta. Því glæsi­legri & glað­legri sem sjálf­urnar eru því sann­færð­ari verð ég um að mann­eskjan sé eitt­hvað af eft­ir­töldu: Ófull­nægð, á bömmer eftir djamm, ást­fangin af sjálfri sér, félags­lega óör­ugg í leit að við­ur­kenn­ingu, að reyna að hösla í gegnum mið­il­inn, í knýj­andi þörf fyrir vímu­efna­með­ferð, á brún skiln­að­ar, illa haldin af áráttu­hegð­un, að standa í fram­hjá­haldi eða að þróa með sér knýj­andi þörf fyrir að aðrir sjái hana upp­dress­aða við hin ýmsu úti­veru­sport á borð við fjall­göng­ur, hlaup, sjó­sund og úti­jóga. 

Ókei, jú – kannski hljómar þetta for­pok­að. 

En samt ...

Ofursjálf og sýnd­ar­þörf

Um dag­inn rabb­aði ég við mann­eskju sem starfar stundum við að velja í hlut­verk í kvik­mynd­ir. Hún sagði að oft væri ekki að marka ljós­myndir sem fólk sendi af sér því til dæmis ungar konur – sem hefðu drukkið í sig sam­fé­lags­miðla með móð­ur­mjólk­inni – væru orðnar atvinnu­mann­eskjur í að búa til ímynd af sér. Þær færu létt með að búa til ofursjálf á sam­fé­lags­miðl­un­um; sér­fræð­ingar í förð­un, pósum og fótó­sjoppi. Og væru ekki einar um það.

Til hvers þessi ímynd? spyr maður sig eftir sukk á sam­fé­lags­miðl­um. Þetta kapp­hlaup ímynda venju­legs fólks. Það er ánægju­legt að deila hinu og þessu til að vökva félags­þörf­ina, eins og fólk gerir jú á þessum miðl­um, en sú þörf getur auð­veld­lega snú­ist upp í sýnd­ar­þörf.

Hin ákjós­an­lega ásýnd: Heill­andi mann­eskja við eft­ir­sókn­ar­verða iðju og skjót að sjóða saman smell­inn frasa um það.

Kannski bær­ist í okkur lúmsk þrá að vera tef­flon-­mann­eskja sem hefur hvorki hægðir né óþægi­legar til­finn­ing­ar. Mis­mikið samt. Hún virð­ist ekki há karl­inum sem hafði sam­band við vin­konu mína á Tinder og ráð­lagði henni að leita sér hjálpar fyrst hún vildi svona karlfausk. Hann gæti reyndar verið skemmti­leg­ur. En kannski með svo­lítið við­kvæma sjálfs­mynd.

Áhugi okkar á okkur

Önnur kona hafði orð á því að sam­fé­lags­miðl­arnir hefðu gert fólk svo sjálf­hverft að nú orðið væru margir orðnir of stórir fyrir bæði fjöl­miðla og stjórn­mála­flokka. Ýmsum dygði eng­inn stjórn­mála­flokkur utan um eigin skoð­anir á sama tíma og þeir reka fjöl­miðil um sig. Stjórn­mála­flokkar spretta því upp eins og gorkúlur og við póstum fréttum af okkur í sjálfum í stað þess að rýna í dýpri grein­ingar á umheim­in­um. Áhug­inn snýst fyrst og fremst um eigin skoð­anir og eigin veru. Jú, stundum póstum við fréttum eða umfjöllun sem kveikir í okkur en aðeins á for­sendum okkar og svo lengi sem þær eru það yppum við öxlum þó að þær séu fals­fréttir eða umfjöll­unin lituð af sér­hags­mun­um. Allt þarf að þjóna hug­ar­heimi okk­ar. Við verðum alls­herjar úrskurður alls – svo lengi sem nógu margir læka.

Ókei, smá ýkjur kannski. En samt ...

Svo var ég að spjalla við þriðju kon­una sem er ein­hleyp eins og ég og veigrar sér líka við að vera á Tind­er. Mér finnst þetta ekki snú­ast um ást heldur örvænt­ingu, sagði sú við mig. Af hverju getur fólk ekki bara hvílt í sjálfu sér og leyft hlut­unum að ger­ast? velti hún fyrir sér.

Það er sann­leiks­korn í þessu þó að – eins og áður sagði – margir hafi rambað á ham­ingj­una þar.

En þetta sann­leiks­korn á ekki bara við Tinder heldur alla þessa sam­fé­lags­miðla. Þeir snú­ast um sömu mark­aðs­setn­ing­una á sjálf­inu og fá okkur til að hætta að hvíla í okk­ur. Eins og það sé ekki bara nóg að vera og njóta fyrir sig, lenda í ein­hverju skemmti­legu og eiga upp­lifun með þeim sem eru á staðn­um. Þeir bjóða upp á eirð­ar­leysi, eins og ekk­ert sé að ger­ast í alvöru nema því sé póstað á að minnsta kosti þrjá sam­fé­lags­miðla og hund­rað manns hrópi að póst­ar­inn og vinir hans séu sætir og ynd­is­legir að upp­lifa eitt­hvað stór­kost­legt. Atburð­ur­inn hættir að vera nægur í sjálfu sér, hann þarfn­ast stað­fest­ingar umheims­ins – ef hún fæst ekki blasir við örvænt­ing. Upp­lifun manns og skynjun eru bundin við við­brögð áhorf­enda. Skoð­an­ir, skynjun og hugsun standa og falla með fjölda læka. Allt verður að eins konar sjálfs­fróun á sam­fé­lags­miðlum – líka börnin manns.

Alls­herjar núvit­und sam­fé­lags­miðla

En nú ætla ég að hætta að tuða og pósta ein­hverju. Kannski mynd af mér með nýþvegið hár að sjóða pylsur handa syni mín­um. Hund­rað manns eiga lík­lega eftir að læka og hluti þeirra segir eitt­hvað fal­legt eins og: Þið eruð dásam­leg mæðgin.

Og það ylj­ar. Ég fæ stað­fest­ingu á að til­vera mín sé ein­hvers virði. Sonur minn. Pyls­urnar í pott­in­um. Ég sjálf.

Lækin og athuga­semd­irnar kæta mann fram eftir kvöldi og ég get dundað mér við að svara í stað þess að lesa bók eða horfa á heim­ild­ar­mynd um vænt­an­leg enda­lok heims­ins. Ham­ingju­söm í alls­herjar núvit­und sam­fé­lags­miðla.

Svo er auð­vitað margt und­ur­fal­legt á sam­fé­lags­miðl­un­um. Því þar erum við öll í okkar algjöru mann­leg­heit­um. Þar sam­gleðst maður líka vin­um, end­ur­heimtir gamla kunn­ingja, fylgist með lífs­bar­áttu fólks, ástum og dauða, og verður vitni að krafta­verk­um. Kannski það sé að ein­hverju leyti mik­il­vægt að hafa áhorf­anda að lífi sínu, það er jú ein ástæðan fyrir því að fólk finnur sér maka. Til að upp­lifa lífið með öðr­um. En þá vaknar spurn­ingin – sem þriðja vin­konan velti fyrir sér um dag­inn – hvort það að hafa svona mörg vitni að atburðum vatni út gildið sem býr í hinum raun­veru­legu vitn­um, nánum vinum og fjöl­skyldu, og hlut­verki þeirra í lífi manns og sjálfs­mynd? Það má enda­laust flækja hlut­ina, þeir eru jú flókn­ir, og nú myndi ég setja bros­karl ef það væri við­eig­andi í pistli. Ég ætla að hætta að tuða. Hætta að hugsa. Við erum öll frá­bær. Skoðið bara sam­fé­lags­miðl­ana!

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Yfirmaður Max mála hjá Boeing rekinn
Tilkynnt var um brottreksturinn á stjórnarfundi Boeing í San Antonio í Texas. Forstjóri félagsins hrósaði Kevin McAllister fyrir vel unnin störf.
Kjarninn 22. október 2019
Tímaáætlun um Brexit felld í breska þinginu
Boris Johnson forsætisráðherra segir að nú sé óvissa uppi hjá bresku þjóðinni. Hann lýsti yfir vonbrigðum, en sagði að Bretland myndi fara úr Evrópusambandinu, með einum eða öðrum hætti.
Kjarninn 22. október 2019
HÚH! Best í heimi
Hnitmiðað, áleitið, fyndið!
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um HÚH! Best í heimi þar sem leikhópurinn RaTaTam er í samvinnu við Borgarleikhúsið.
Kjarninn 22. október 2019
Vilja fjölga farþegum í innanlandsflugi um fimmtung
Stjórnvöld ætla sér að bæta grundvöll innanlandsflug hér á landi og er markmiðið að fjöldi farþega með innanlandsflugi verði 440 þúsund árið 2024 en það er rúmlega 70.000 fleiri farþegar en árið 2018.
Kjarninn 22. október 2019
Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp muni rýra kjör almennings
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp, sem meðal annars fellir niður heimild þess til að skjóta málum til dómstóla, valda miklum vonbrigðum. Það mun leggjast gegn samþykkt þess.
Kjarninn 22. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Ekki draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu
Kjarninn 22. október 2019
Bjarni Benediktsson,fjármála- og efnahagsráðherra.
Skýrsla um tilkomu Íslands á gráa listann væntanleg
Dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra ætla að kynna skýrslu um aðdraganda þess að Íslandi var sett á gráa lista FAFT og hvernig stjórnvöld ætli að koma landinu af listanum.
Kjarninn 22. október 2019
Kvikan
Kvikan
Aðlögun kaþólsku kirkjunnar, peningaþvætti á Íslandi og vandræði Deutsche Bank
Kjarninn 22. október 2019
Meira úr sama flokkiÁlit