Sjálfsfróun á samfélagsmiðlum

Auður Jónsdóttir rithöfundur fjallar um hegðun á samfélagsmiðlum, ofursjálfið og sýndarþörfina.

Auglýsing

Vin­kona mín ákvað að tékka á Tinder en gerði eitt­hvað vit­laust svo hún valdi óvart alla menn­ina sem hún ætl­aði að eyða. Já, eyða!

Í kjöl­farið brydd­uðu fjöl­margir þeirra upp á spjalli en einn spurði blákalt: „Er eitt­hvað að þér? Svona glæsi­leg kona að vilja karlfausk eins og mig. Þú þarft að leita þér hjálp­ar!“ Með­vit­und manns­ins um að hann þætti ekki girni­legur varn­ingur kjarnar Tinder – og alla þessa sam­fé­lags­miðla. Þessi mark­aðs­torg ímynda okkar þar sem fólki gengur mis­vel að mark­aðs­setja sig. Þetta segi ég vit­andi að ýmsir vinir mínir hafa fundið ham­ingj­una á Tind­er. Svo þekki ég líka ein­hverja sem nota for­ritið til að panta sér hold eins og heimsenda pizzu. Svo sem ákveðin ham­ingja fólgin í því fyrir þá sem fíla það.

Tinder er fölskvalaus­asti sam­fé­lags­mið­ill­inn. Þar gengur fólk hreint til verks, sýnir sig í von um að ein­hver heppi­legur fíli sig og sveipar kreðsið í gegnum ásjónur ann­ars fólks, nán­ast eins og það rennir aug­unum eftir vörum í hillum stór­mark­aða. En í raun­inni snú­ast allir sam­fé­lags­miðl­arnir um hið sama: að reka fjöl­miðil um sjálfan sig.

Auglýsing

Lesið í atferli á Face­book

Þessi nýja teg­und fjöl­miðl­unar ræktar í okkur sjálf­hverf­una um leið og hún er vett­vangur skoð­ana­skipta, upp­lýs­inga, tengsla­neta, sam­skipta og sam­runa. Þegar ég hef dvalið erlendis hef ég póstað grimmt á face­book til að halda tengslum við vini og vanda­menn – og geta fylgst með og tekið þátt í sam­fé­lags­um­ræðu.

Skjáskot/FacebookÞannig hafa vel­unn­arar geta fylgst með syni mínum vaxa og dafna og ég með börnum þeirra. Ég hef verið áhorf­andi að lífi vina minna og þeir að mínu. Hér heima virð­ist það ekki þjóna sama til­gangi og áður, þó að ég taki stundum syrp­ur.

En kannski á maður til að vera of kald­rana­legur í hugs­un. Ég er hætt að geta skrollað niður Face­book án þess að spá í atferli þeirra sem pósta. Því glæsi­legri & glað­legri sem sjálf­urnar eru því sann­færð­ari verð ég um að mann­eskjan sé eitt­hvað af eft­ir­töldu: Ófull­nægð, á bömmer eftir djamm, ást­fangin af sjálfri sér, félags­lega óör­ugg í leit að við­ur­kenn­ingu, að reyna að hösla í gegnum mið­il­inn, í knýj­andi þörf fyrir vímu­efna­með­ferð, á brún skiln­að­ar, illa haldin af áráttu­hegð­un, að standa í fram­hjá­haldi eða að þróa með sér knýj­andi þörf fyrir að aðrir sjái hana upp­dress­aða við hin ýmsu úti­veru­sport á borð við fjall­göng­ur, hlaup, sjó­sund og úti­jóga. 

Ókei, jú – kannski hljómar þetta for­pok­að. 

En samt ...

Ofursjálf og sýnd­ar­þörf

Um dag­inn rabb­aði ég við mann­eskju sem starfar stundum við að velja í hlut­verk í kvik­mynd­ir. Hún sagði að oft væri ekki að marka ljós­myndir sem fólk sendi af sér því til dæmis ungar konur – sem hefðu drukkið í sig sam­fé­lags­miðla með móð­ur­mjólk­inni – væru orðnar atvinnu­mann­eskjur í að búa til ímynd af sér. Þær færu létt með að búa til ofursjálf á sam­fé­lags­miðl­un­um; sér­fræð­ingar í förð­un, pósum og fótó­sjoppi. Og væru ekki einar um það.

Til hvers þessi ímynd? spyr maður sig eftir sukk á sam­fé­lags­miðl­um. Þetta kapp­hlaup ímynda venju­legs fólks. Það er ánægju­legt að deila hinu og þessu til að vökva félags­þörf­ina, eins og fólk gerir jú á þessum miðl­um, en sú þörf getur auð­veld­lega snú­ist upp í sýnd­ar­þörf.

Hin ákjós­an­lega ásýnd: Heill­andi mann­eskja við eft­ir­sókn­ar­verða iðju og skjót að sjóða saman smell­inn frasa um það.

Kannski bær­ist í okkur lúmsk þrá að vera tef­flon-­mann­eskja sem hefur hvorki hægðir né óþægi­legar til­finn­ing­ar. Mis­mikið samt. Hún virð­ist ekki há karl­inum sem hafði sam­band við vin­konu mína á Tinder og ráð­lagði henni að leita sér hjálpar fyrst hún vildi svona karlfausk. Hann gæti reyndar verið skemmti­leg­ur. En kannski með svo­lítið við­kvæma sjálfs­mynd.

Áhugi okkar á okkur

Önnur kona hafði orð á því að sam­fé­lags­miðl­arnir hefðu gert fólk svo sjálf­hverft að nú orðið væru margir orðnir of stórir fyrir bæði fjöl­miðla og stjórn­mála­flokka. Ýmsum dygði eng­inn stjórn­mála­flokkur utan um eigin skoð­anir á sama tíma og þeir reka fjöl­miðil um sig. Stjórn­mála­flokkar spretta því upp eins og gorkúlur og við póstum fréttum af okkur í sjálfum í stað þess að rýna í dýpri grein­ingar á umheim­in­um. Áhug­inn snýst fyrst og fremst um eigin skoð­anir og eigin veru. Jú, stundum póstum við fréttum eða umfjöllun sem kveikir í okkur en aðeins á for­sendum okkar og svo lengi sem þær eru það yppum við öxlum þó að þær séu fals­fréttir eða umfjöll­unin lituð af sér­hags­mun­um. Allt þarf að þjóna hug­ar­heimi okk­ar. Við verðum alls­herjar úrskurður alls – svo lengi sem nógu margir læka.

Ókei, smá ýkjur kannski. En samt ...

Svo var ég að spjalla við þriðju kon­una sem er ein­hleyp eins og ég og veigrar sér líka við að vera á Tind­er. Mér finnst þetta ekki snú­ast um ást heldur örvænt­ingu, sagði sú við mig. Af hverju getur fólk ekki bara hvílt í sjálfu sér og leyft hlut­unum að ger­ast? velti hún fyrir sér.

Það er sann­leiks­korn í þessu þó að – eins og áður sagði – margir hafi rambað á ham­ingj­una þar.

En þetta sann­leiks­korn á ekki bara við Tinder heldur alla þessa sam­fé­lags­miðla. Þeir snú­ast um sömu mark­aðs­setn­ing­una á sjálf­inu og fá okkur til að hætta að hvíla í okk­ur. Eins og það sé ekki bara nóg að vera og njóta fyrir sig, lenda í ein­hverju skemmti­legu og eiga upp­lifun með þeim sem eru á staðn­um. Þeir bjóða upp á eirð­ar­leysi, eins og ekk­ert sé að ger­ast í alvöru nema því sé póstað á að minnsta kosti þrjá sam­fé­lags­miðla og hund­rað manns hrópi að póst­ar­inn og vinir hans séu sætir og ynd­is­legir að upp­lifa eitt­hvað stór­kost­legt. Atburð­ur­inn hættir að vera nægur í sjálfu sér, hann þarfn­ast stað­fest­ingar umheims­ins – ef hún fæst ekki blasir við örvænt­ing. Upp­lifun manns og skynjun eru bundin við við­brögð áhorf­enda. Skoð­an­ir, skynjun og hugsun standa og falla með fjölda læka. Allt verður að eins konar sjálfs­fróun á sam­fé­lags­miðlum – líka börnin manns.

Alls­herjar núvit­und sam­fé­lags­miðla

En nú ætla ég að hætta að tuða og pósta ein­hverju. Kannski mynd af mér með nýþvegið hár að sjóða pylsur handa syni mín­um. Hund­rað manns eiga lík­lega eftir að læka og hluti þeirra segir eitt­hvað fal­legt eins og: Þið eruð dásam­leg mæðgin.

Og það ylj­ar. Ég fæ stað­fest­ingu á að til­vera mín sé ein­hvers virði. Sonur minn. Pyls­urnar í pott­in­um. Ég sjálf.

Lækin og athuga­semd­irnar kæta mann fram eftir kvöldi og ég get dundað mér við að svara í stað þess að lesa bók eða horfa á heim­ild­ar­mynd um vænt­an­leg enda­lok heims­ins. Ham­ingju­söm í alls­herjar núvit­und sam­fé­lags­miðla.

Svo er auð­vitað margt und­ur­fal­legt á sam­fé­lags­miðl­un­um. Því þar erum við öll í okkar algjöru mann­leg­heit­um. Þar sam­gleðst maður líka vin­um, end­ur­heimtir gamla kunn­ingja, fylgist með lífs­bar­áttu fólks, ástum og dauða, og verður vitni að krafta­verk­um. Kannski það sé að ein­hverju leyti mik­il­vægt að hafa áhorf­anda að lífi sínu, það er jú ein ástæðan fyrir því að fólk finnur sér maka. Til að upp­lifa lífið með öðr­um. En þá vaknar spurn­ingin – sem þriðja vin­konan velti fyrir sér um dag­inn – hvort það að hafa svona mörg vitni að atburðum vatni út gildið sem býr í hinum raun­veru­legu vitn­um, nánum vinum og fjöl­skyldu, og hlut­verki þeirra í lífi manns og sjálfs­mynd? Það má enda­laust flækja hlut­ina, þeir eru jú flókn­ir, og nú myndi ég setja bros­karl ef það væri við­eig­andi í pistli. Ég ætla að hætta að tuða. Hætta að hugsa. Við erum öll frá­bær. Skoðið bara sam­fé­lags­miðl­ana!

Meira úr sama flokkiÁlit