Sjálfsfróun á samfélagsmiðlum

Auður Jónsdóttir rithöfundur fjallar um hegðun á samfélagsmiðlum, ofursjálfið og sýndarþörfina.

Auglýsing

Vin­kona mín ákvað að tékka á Tinder en gerði eitt­hvað vit­laust svo hún valdi óvart alla menn­ina sem hún ætl­aði að eyða. Já, eyða!

Í kjöl­farið brydd­uðu fjöl­margir þeirra upp á spjalli en einn spurði blákalt: „Er eitt­hvað að þér? Svona glæsi­leg kona að vilja karlfausk eins og mig. Þú þarft að leita þér hjálp­ar!“ Með­vit­und manns­ins um að hann þætti ekki girni­legur varn­ingur kjarnar Tinder – og alla þessa sam­fé­lags­miðla. Þessi mark­aðs­torg ímynda okkar þar sem fólki gengur mis­vel að mark­aðs­setja sig. Þetta segi ég vit­andi að ýmsir vinir mínir hafa fundið ham­ingj­una á Tind­er. Svo þekki ég líka ein­hverja sem nota for­ritið til að panta sér hold eins og heimsenda pizzu. Svo sem ákveðin ham­ingja fólgin í því fyrir þá sem fíla það.

Tinder er fölskvalaus­asti sam­fé­lags­mið­ill­inn. Þar gengur fólk hreint til verks, sýnir sig í von um að ein­hver heppi­legur fíli sig og sveipar kreðsið í gegnum ásjónur ann­ars fólks, nán­ast eins og það rennir aug­unum eftir vörum í hillum stór­mark­aða. En í raun­inni snú­ast allir sam­fé­lags­miðl­arnir um hið sama: að reka fjöl­miðil um sjálfan sig.

Auglýsing

Lesið í atferli á Face­book

Þessi nýja teg­und fjöl­miðl­unar ræktar í okkur sjálf­hverf­una um leið og hún er vett­vangur skoð­ana­skipta, upp­lýs­inga, tengsla­neta, sam­skipta og sam­runa. Þegar ég hef dvalið erlendis hef ég póstað grimmt á face­book til að halda tengslum við vini og vanda­menn – og geta fylgst með og tekið þátt í sam­fé­lags­um­ræðu.

Skjáskot/FacebookÞannig hafa vel­unn­arar geta fylgst með syni mínum vaxa og dafna og ég með börnum þeirra. Ég hef verið áhorf­andi að lífi vina minna og þeir að mínu. Hér heima virð­ist það ekki þjóna sama til­gangi og áður, þó að ég taki stundum syrp­ur.

En kannski á maður til að vera of kald­rana­legur í hugs­un. Ég er hætt að geta skrollað niður Face­book án þess að spá í atferli þeirra sem pósta. Því glæsi­legri & glað­legri sem sjálf­urnar eru því sann­færð­ari verð ég um að mann­eskjan sé eitt­hvað af eft­ir­töldu: Ófull­nægð, á bömmer eftir djamm, ást­fangin af sjálfri sér, félags­lega óör­ugg í leit að við­ur­kenn­ingu, að reyna að hösla í gegnum mið­il­inn, í knýj­andi þörf fyrir vímu­efna­með­ferð, á brún skiln­að­ar, illa haldin af áráttu­hegð­un, að standa í fram­hjá­haldi eða að þróa með sér knýj­andi þörf fyrir að aðrir sjái hana upp­dress­aða við hin ýmsu úti­veru­sport á borð við fjall­göng­ur, hlaup, sjó­sund og úti­jóga. 

Ókei, jú – kannski hljómar þetta for­pok­að. 

En samt ...

Ofursjálf og sýnd­ar­þörf

Um dag­inn rabb­aði ég við mann­eskju sem starfar stundum við að velja í hlut­verk í kvik­mynd­ir. Hún sagði að oft væri ekki að marka ljós­myndir sem fólk sendi af sér því til dæmis ungar konur – sem hefðu drukkið í sig sam­fé­lags­miðla með móð­ur­mjólk­inni – væru orðnar atvinnu­mann­eskjur í að búa til ímynd af sér. Þær færu létt með að búa til ofursjálf á sam­fé­lags­miðl­un­um; sér­fræð­ingar í förð­un, pósum og fótó­sjoppi. Og væru ekki einar um það.

Til hvers þessi ímynd? spyr maður sig eftir sukk á sam­fé­lags­miðl­um. Þetta kapp­hlaup ímynda venju­legs fólks. Það er ánægju­legt að deila hinu og þessu til að vökva félags­þörf­ina, eins og fólk gerir jú á þessum miðl­um, en sú þörf getur auð­veld­lega snú­ist upp í sýnd­ar­þörf.

Hin ákjós­an­lega ásýnd: Heill­andi mann­eskja við eft­ir­sókn­ar­verða iðju og skjót að sjóða saman smell­inn frasa um það.

Kannski bær­ist í okkur lúmsk þrá að vera tef­flon-­mann­eskja sem hefur hvorki hægðir né óþægi­legar til­finn­ing­ar. Mis­mikið samt. Hún virð­ist ekki há karl­inum sem hafði sam­band við vin­konu mína á Tinder og ráð­lagði henni að leita sér hjálpar fyrst hún vildi svona karlfausk. Hann gæti reyndar verið skemmti­leg­ur. En kannski með svo­lítið við­kvæma sjálfs­mynd.

Áhugi okkar á okkur

Önnur kona hafði orð á því að sam­fé­lags­miðl­arnir hefðu gert fólk svo sjálf­hverft að nú orðið væru margir orðnir of stórir fyrir bæði fjöl­miðla og stjórn­mála­flokka. Ýmsum dygði eng­inn stjórn­mála­flokkur utan um eigin skoð­anir á sama tíma og þeir reka fjöl­miðil um sig. Stjórn­mála­flokkar spretta því upp eins og gorkúlur og við póstum fréttum af okkur í sjálfum í stað þess að rýna í dýpri grein­ingar á umheim­in­um. Áhug­inn snýst fyrst og fremst um eigin skoð­anir og eigin veru. Jú, stundum póstum við fréttum eða umfjöllun sem kveikir í okkur en aðeins á for­sendum okkar og svo lengi sem þær eru það yppum við öxlum þó að þær séu fals­fréttir eða umfjöll­unin lituð af sér­hags­mun­um. Allt þarf að þjóna hug­ar­heimi okk­ar. Við verðum alls­herjar úrskurður alls – svo lengi sem nógu margir læka.

Ókei, smá ýkjur kannski. En samt ...

Svo var ég að spjalla við þriðju kon­una sem er ein­hleyp eins og ég og veigrar sér líka við að vera á Tind­er. Mér finnst þetta ekki snú­ast um ást heldur örvænt­ingu, sagði sú við mig. Af hverju getur fólk ekki bara hvílt í sjálfu sér og leyft hlut­unum að ger­ast? velti hún fyrir sér.

Það er sann­leiks­korn í þessu þó að – eins og áður sagði – margir hafi rambað á ham­ingj­una þar.

En þetta sann­leiks­korn á ekki bara við Tinder heldur alla þessa sam­fé­lags­miðla. Þeir snú­ast um sömu mark­aðs­setn­ing­una á sjálf­inu og fá okkur til að hætta að hvíla í okk­ur. Eins og það sé ekki bara nóg að vera og njóta fyrir sig, lenda í ein­hverju skemmti­legu og eiga upp­lifun með þeim sem eru á staðn­um. Þeir bjóða upp á eirð­ar­leysi, eins og ekk­ert sé að ger­ast í alvöru nema því sé póstað á að minnsta kosti þrjá sam­fé­lags­miðla og hund­rað manns hrópi að póst­ar­inn og vinir hans séu sætir og ynd­is­legir að upp­lifa eitt­hvað stór­kost­legt. Atburð­ur­inn hættir að vera nægur í sjálfu sér, hann þarfn­ast stað­fest­ingar umheims­ins – ef hún fæst ekki blasir við örvænt­ing. Upp­lifun manns og skynjun eru bundin við við­brögð áhorf­enda. Skoð­an­ir, skynjun og hugsun standa og falla með fjölda læka. Allt verður að eins konar sjálfs­fróun á sam­fé­lags­miðlum – líka börnin manns.

Alls­herjar núvit­und sam­fé­lags­miðla

En nú ætla ég að hætta að tuða og pósta ein­hverju. Kannski mynd af mér með nýþvegið hár að sjóða pylsur handa syni mín­um. Hund­rað manns eiga lík­lega eftir að læka og hluti þeirra segir eitt­hvað fal­legt eins og: Þið eruð dásam­leg mæðgin.

Og það ylj­ar. Ég fæ stað­fest­ingu á að til­vera mín sé ein­hvers virði. Sonur minn. Pyls­urnar í pott­in­um. Ég sjálf.

Lækin og athuga­semd­irnar kæta mann fram eftir kvöldi og ég get dundað mér við að svara í stað þess að lesa bók eða horfa á heim­ild­ar­mynd um vænt­an­leg enda­lok heims­ins. Ham­ingju­söm í alls­herjar núvit­und sam­fé­lags­miðla.

Svo er auð­vitað margt und­ur­fal­legt á sam­fé­lags­miðl­un­um. Því þar erum við öll í okkar algjöru mann­leg­heit­um. Þar sam­gleðst maður líka vin­um, end­ur­heimtir gamla kunn­ingja, fylgist með lífs­bar­áttu fólks, ástum og dauða, og verður vitni að krafta­verk­um. Kannski það sé að ein­hverju leyti mik­il­vægt að hafa áhorf­anda að lífi sínu, það er jú ein ástæðan fyrir því að fólk finnur sér maka. Til að upp­lifa lífið með öðr­um. En þá vaknar spurn­ingin – sem þriðja vin­konan velti fyrir sér um dag­inn – hvort það að hafa svona mörg vitni að atburðum vatni út gildið sem býr í hinum raun­veru­legu vitn­um, nánum vinum og fjöl­skyldu, og hlut­verki þeirra í lífi manns og sjálfs­mynd? Það má enda­laust flækja hlut­ina, þeir eru jú flókn­ir, og nú myndi ég setja bros­karl ef það væri við­eig­andi í pistli. Ég ætla að hætta að tuða. Hætta að hugsa. Við erum öll frá­bær. Skoðið bara sam­fé­lags­miðl­ana!

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Tvöföld og ógagnsæ verðlagning á rafmagni til rannsóknar
Verðlagning N1 Rafmagns á rafmagni til þeirra sem koma óafvitandi í viðskipti hjá félaginu hefur verið harðlega gagnrýnd af samkeppnisaðilum. Lögfræðingur hjá Orkustofnun segir ekki hafa verið fyrirséð að N1 myndi rukka eins og fyrirtækið gerir.
Kjarninn 20. janúar 2022
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn hefur ekki áhyggjur af því að almenningur sé orðin ónæmur eða hættur að hlusta þegar almannavarnastig er sett á.
„Almannavarnir lýsa ekki yfir almannavarnarstigi af léttúð“
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn telur að almenningur taki yfirlýsingu neyðarástands vegna COVID-19 ekki af meiri léttúð, þrátt fyrir að neyðarástandi hafi verið lýst yfir fjórum sinnum á síðustu tveimur árum.
Kjarninn 19. janúar 2022
Engin starfsemi hefur verið í kísilverksmiðjunni í Helguvík í rúmlega fjögur ár.
Bæjarstjórnin skorar á Arion banka að hætta við áform um endurræsingu kísilversins
Bæjarstjórn Reykjanesbæjar skorar á Arion banka að falla frá áformum um endurræsingu kísilversins í Helguvík og hefja viðræður við sveitarfélagið um aðrar og grænni leiðir.
Kjarninn 19. janúar 2022
Willum Þór Þórsson heilbrigðisráðherra.
Hraðpróf í tengslum við smitgát úr sögunni og fólk í einangrun má fara í stutta göngutúra
Heilbrigðisráðherra hefur staðfest reglugerð þess efnis að þeir sem eru í smitgát þurfi ekki lengur að fara í hraðpróf, heldur einungis að fara gætilega. Einnig er rýmkað fyrir útiveru þeirra sem eru í einangrun.
Kjarninn 19. janúar 2022
Tómas A. Tómasson þingmaður Flokks fólksins.
„Það er ósanngjarnt að reka fólk heim þegar það getur unnið“
Þingmaður Flokks fólksins gerði málefni eldri borgara að umtalsefni á þinginu í dag.
Kjarninn 19. janúar 2022
Bólusetning með bóluefni Pfizer er hafin í Nepal.
Meira en milljarður skammta loks afhentur í gegnum COVAX
Markmið COVAX-samstarfsins náðust ekki á síðasta ári. Þó er komið að þeim áfanga að milljarður skammta hefur verið afhentur í gegnum samstarfið. Mun betur má ef duga skal.
Kjarninn 19. janúar 2022
Launafólk í verri stöðu en fyrir ári síðan
Þrátt fyrir mikinn hagvöxt í fyrra hefur fjárhagsstaða og andleg heilsa launafólks versnað töluvert á milli ára, samkvæmt nýrri skoðanakönnun frá Vörðu. Tæpur helmingur innflytjenda segist nú eiga erfitt með að ná endum saman.
Kjarninn 19. janúar 2022
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Vísar gagnrýni um samráðsleysi til föðurhúsanna
Sóttvarnalæknir vísar á bug gagnrýni um að hann hafi aðeins samráð við sjálfan sig. Hann á ekki von á því að leggja fram nýtt minnisblað þar til gildandi samkomutakmarkanir renna út. Til greina kemur að stytta einangrun smitaðra.
Kjarninn 19. janúar 2022
Meira úr sama flokkiÁlit