Auglýsing

Icelandair og WOW Air hafa gengið í gegnum erf­ið­leika að und­an­förnu. Síð­ar­nefnda félagið á í bráða­vanda þar sem það á ein­fald­lega ekki nægi­lega mikla pen­inga til að halda rekstr­inum og vext­inum áfram.

Von­andi mun félag­inu ganga vel að fjár­magna sig svo það geti haldið áfram að flytja hingað mörg hund­ruð þús­und erlenda ferða­menn á ári. Svo ein­falt er það sjón­ar­mið, en vitað er að rekstr­ar­skil­yrði margra flug­fé­laga hafa versnað að und­an­förnu vegna vax­andi kostn­aðar og mik­illar sam­keppni í alþjóð­legu flugi. Sá lifir af sem hefur breið­asta bakið fjár­hags­lega í slíkum aðstæð­u­m. 

Á ríkið að skipta sér af?

Vöxtur ferða­þjón­ust­unnar hefur lagt grunn­inn að lífs­kjara­bata almenn­ings á Íslandi und­an­farin ár, eins og Gylfi Zoega, pró­fessor í hag­fræði og nefnd­ar­maður í pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands, fjall­aði um í góðri yfir­lits­skýrslu sinni um stöðu efna­hags­mála á Íslandi fyrir stjórn­völd.  Gylfi hefur einnig ritað ítar­legar greinar um stöðu efna­hags­mála í Vís­bend­ingu, þar sem grein­ingar hans hafa komið fram.

Auglýsing

Vöxt­ur­inn hefur verið með ólík­ind­um. Árið 2010 komu til lands­ins um 450 þús­und erlendir ferða­menn á ári en í fyrra voru þeir 2,7 millj­ón­ir. Þessum vexti hefur fylgt gíf­ur­leg gjald­eyr­is­inn­spýt­ing, en í fyrra var hún á bil­inu 550 til 600 millj­arð­ar.

Á meðan fjár­magns­höft voru fyrir hendi sam­kvæmt lög­um, þá styrkt­ist gengi krón­unnar hratt gagn­vart helstu myt­um, eins og eðli­legt er. Velta má fyrir sér nú hvort höftin og sam­ingar vegna slita­búa hafi verið of seint á ferð­inni, af þessum sök­um. Hag­kerfið fékk mögu­lega að hitna of mik­ið, vegna þessa. En það þýðir lítið að velta fyrir sér orðnum hlut­um.

Það sem eðli­legt er að velta fyrir sér, er hvernig vandi flug­fé­lag­anna teng­ist almanna­hags­munum og stöðu rík­is­sjóðs. Í drauma­heimi á ríkið ekki að þurfa að hafa afskipti af einka­fyr­ir­tækjum í vanda en raun­veru­leik­inn er ann­ar, þegar á reyn­ir, eins og vanda­mál fjár­mála­fyr­ir­tækja er gott dæmi um.

Í til­viki Íslands eru flug­fé­lögin þegar orðin það umfangs­mik­il, að Ísland hefur ekki efni á því að þau fari á haus­inn og hætti starf­semi. Það er blá­kaldur veru­leiki. Um 98 pró­sent erlendra ferða­manna koma í gegnum Kefla­vík­ur­flug­völl og 80 pró­sent erlendra ferða­manna hafa und­an­farin ár komið með Icelandair og WOW Air, þrátt fyrir vax­andi umfang erlendra flug­fé­laga.

Vegna þess hve gjald­eyr­is­tekjur ferða­þjón­ust­unnar eru orðnar umfangs­miklar, hlut­falls­lega, þá þolir íslenska hag­kerfið illa skyndi­leg áföll flug­fé­laga.

Reglu­verk og eft­ir­lit með flug­fé­lögum er einnig alfarið á hendi rík­is­ins, í gegnum Sam­göngu­stofu, eins og rakið var í ítar­legri frétta­skýr­ingu Kjarn­ans um þessi mál. Ríkið á að meta hvort flug­rekstr­ar­að­ilar stand­ast kröf­ur, meðal ann­ars fjár­hags­leg­ar. Ekki liggur fyr­ir, með nákvæmum og gagn­sæjum hætti, hvernig fjár­hags­kröf­urnar eru að öðru leyti en því, að við upp­haf rekstrar þurfa félögin að vera með trú­verðug áform og fjár­hags­styrk, sem dugar til 24 mán­aða. Þetta er óheppi­legt, því betra er að hafa þetta skýrt. Gagn­sæið í þessu eru virkasta aðhald­ið.

Til við­bótar kemur svo það að íslenska ríkið á Isa­via, sem rekur flug­velli í land­inu, á einnig 80 pró­sent af fjár­mála­kerf­inu, þar sem þyngst vegur Íslands­banki og Lands­bank­inn. Óhjá­kvæm­li­legt er að vandi flug­fé­lag­ana geti tengst útlána­á­hættu í banka­kerf­inu og þannig hags­munum rík­is­ins.

Þá hefur auk þess verið upp­lýst um að rík­is­bank­arnir hafi verið kall­aðir að borð­inu við kynn­ingu á fyr­ir­hug­aðri skulda­bréfa­út­gáfu WOW Air, með mögu­lega þátt­töku í huga.

Spurn­ingin um hvort íslenska ríkið eigi að skipta sér af vanda flug­fé­lag­ana, er auðsvar­að; ríkið verður að skipta sér af lögum sam­kvæmt og getur ekki annað en fylgst náið með vanda flug­fé­laga og gert við­bragðs­á­ætl­an­ir. Hvort það eigi að blanda sér í mál­in, ef allt stefnir í óefni, er svo hið ískalda hags­muna­mat á hverjum tíma.

Póli­tískur vilji fyrir sveiflum

Ein ástæða þess að margir eru ugg­andi núna yfir stöðu flug­fé­lag­ana er sú að það er póli­tískur vilji fyrir því á Íslandi að búa við örmynt í alþjóða­væddum heimi á 200 þús­und manna vinnu­mark­aði. Þetta þekk­ist hvergi í heim­inum (Seychelles eyjar eiga lítið sam­eig­in­legt með Íslandi. Skatta­skjól er stór iðn­aður þar, en það ku vera minnsta mynt­svæði heims­ins, litlu minna en Ísland). Það er að vera með íslensku krón­una, sem er eins og kork­tappi í ólgu­sjó fjár­magns­hreyf­inga.

Eftir því sem heim­ur­inn verður alþjóða­vædd­ari, t.d. með djúp­stæðum áhrifum raf­rænna við­skipta sem teygja sig yfir landa­mæri, þá verður það sífellt meira umhugs­un­ar­efni hvort það sé gott fyrir Ísland að vera með örmynt­ina sem hluta af dag­legum veru­leika. 

Það er vitað að gengi krón­unnar mun falla og það er vitað að ríka fólkið hagn­ast á því, enda getur það fært eignir sínar í stöðugri myntir þegar því hent­ar, og hagn­ast á öllu sam­an. Dæmin úr hrun­inu eru nær­tæk, þar sem rík­asta fólkið færði pen­ing­ana sína til útlanda áður en almenn­ingur var festur inni með lögum fjár­magns­hafta. Sumt af þessu fólki fékk svo að koma með pen­ing­inn á geng­is­af­slætti inn í kerfið aft­ur, sem er með nokkrum ólík­ind­um.

Eftir upp­gang ferða­þjón­ust­unnar hefur geng­is­á­hætta í hag­kerf­inu magn­ast upp, eins og aug­ljóst er núna. Flug­fé­lög eru orðin kerf­is­lægur áhættu­þátt­ur. Hvernig ætli það væri, ef gjald­mið­ill­inn myndi ein­fald­lega ekki hrynja, ef flug­fé­lögin lentu í vanda? Væri þá sami bráða­vandi fyrir hendi? Þyrftu að vera jafn­margir neyð­ar­fundir hjá stjórn­völd­um?

Nei, svo er ekki, þó eng­inn geri lítið úr vanda flug­fé­laga. Geng­is­á­hættan í hag­kerf­inu er óþol­andi veru­leiki venju­legs fólks sem þarf að rýna í bók­haldið með augum sjóðs­stjóra vog­un­ar­sjóða til að átta sig á straumum og stefn­um. Þess vegna er ríkið nán­ast alltaf kallað að borð­inu, þegar vanda­mál skap­ast á hinum ýmsu mörk­uðum og litið til þess að leysa vanda­mál­in. Það fel­ast í því almanna­hags­munir að losna við eða draga stór­kost­lega úr þess­ari geng­is­á­hættu.

Halldóra Mogensen
Hvatar, skilyrðingar og skerðingar
Kjarninn 21. mars 2019
Flugiðnaðurinn samofinn hagsmunum ríkisins
Rekstrarvandi WOW air hefur lýst upp þá stöðu sem flugfélögin eru í, þegar kemur að kerfislægt mikilvægum geira. Flugfélögin eru of stór til að falla. Og svipað má segja um flugvélaframleiðendur. Vandi Boeing sýnir þetta glögglega.
Kjarninn 21. mars 2019
Orri Hauksson nýr í stjórn Isavia
Ingimundur Sigurpálsson er hættur sem stjórnarformaður Isavia en hann hætti einnig nýverið sem forstjóri Íslandspósts.
Kjarninn 21. mars 2019
Guðni Karl Harðarson
Fallegur hugur
Kjarninn 21. mars 2019
Stór hluti þeirra sem starfa í íslenska byggingageiranum eru erlendir ríkisborgarar.
Farið að hægja á fjölgun erlendra ríkisborgara sem flytja til Íslands
Erlendum ríkisborgurum sem setjast að á Íslandi hefur fjölgað gríðarlega á örfáum árum. Nú virðist sem farið sé að hægjast á fjölgun þeirra.
Kjarninn 21. mars 2019
Heimavellir voru skráðir í Kauphöll Íslands í fyrravor.
Heimavellir ráða nýjan framkvæmdastjóra
Nýr maður hefur tekið við stjórnartaumunum hjá Heimavöllum, stærsta leigufélagi landsins á almennum markaði. Nýverið var samþykkt að afskrá félagið úr Kauphöll Íslands, en það var fyrst skráð í hana í maí í fyrra.
Kjarninn 21. mars 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson, samgöngu- og sveitastjórnarráðherra.
Frumvarp ráðherra heimilar sérstakt gjald á viðtakendur erlendra póstsendinga
Verði frumvarp samgöngu- og sveitastjórnarráðherra um síðari breytingar á póstlögum að lögum mun það leiða til aukins kostnaðar þeirra sem eiga viðskipti við erlendar netverslanir en draga úr kostnaði Íslandspósts.
Kjarninn 21. mars 2019
Jóhann Hauksson
Harðlífi varðmanna Landsréttar
Kjarninn 21. mars 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari