Afleitur handavandi

Sumir karlar hafa „afleitan handavanda“ og eiga það til að fálma utan í konur. Svo segir í bók eftir Rannveigu Schmidt sem ber nafnið Kurteisi og kom út árið 1945.

Auglýsing

Rann­veig Þor­varð­ar­dóttir fædd­ist árið 1892. Hún flutt­ist til Banda­ríkj­anna árið 1925 með seinni eig­in­manni sín­um, Adam Vil­helm Schmidt. Árið 1944 kom út bók hennar Hugsað heim. Í for­mál­anum eftir Hall­dór Kiljan Lax­ness lýkur hann lofs­orði á hve menn­ing­ar­leg Rann­veig hafi verið og skarað fram úr kyn­systrum sínum í þeim efn­um. Rann­veig lést í San Frans­isco sex­tug að aldri árið 1952.

Rann­veigu, líkt og Lax­ness, virð­ist hafa verið mikið í mun að reyna að sið­bæta og fága sam­landa sína. Í bók­inni Kurt­eisi nefnir hún að sumir spyrji hvers vegna fara eigi eftir föstum reglum í umgengni og hvort ekki sé best að hver komi til dyr­anna eins og hann er klæddur í stað þess að fylgja „alls konar hégilj­u­m“. Í svari sínu við þessum vanga­veltum bendir Rann­veig á mik­il­vægi þess að kunna að haga sér innan um annað fólk og að í raun sé kurt­eisi fólgin í því að taka til­lit til ann­arra og meta það meir en það sem manni sjálfum finnst þægi­leg­ast og hent­ug­ast. Hún hvetur mæður til að kenna börnum sínum að losna við feimni og heim­ótt­ar­skap, læra að hegða sér prúð­mann­lega og vera upp­lits­djörf án allrar til­gerð­ar, blátt áfram og ein­arð­leg í fram­komu, því að þá séu meiri líkur á að þeim vegni vel.

Bókin er eðli­lega barn síns tíma og margar ráð­legg­ingar sem eiga ekki lengur við sbr. hver eigi að kveikja í sígar­ettu fyrir hvern og hvernig kynin eigi að koma fram hvort við ann­að. Grunn­tónn­inn er hins vegar sannur og ljóst að Rann­veig hefur viljað leggja sitt af mörkum til að bæta líf fólks.

Auglýsing

Kurt­eisi og kropps­leg umhirða

Ein­föld áminn­ing Rann­veigar um að muna eftir að taka hátt­vís­ina með þegar við förum út úr dyr­unum á heim­ili okkar er alltaf jafn þörf. Einnig mættu margir taka til sín ráð um að taka þrifa­bað dag­lega – líka þá sem hafa „vatns­skrekk“ – og klæða sig á hverjum morgni „eins og þeir mundu verða fyrir slysi þann dag­inn“. Meiri háð­ung er vart hægt að hugsa sér en að hjúkr­un­ar­fólk verði vitni að sóða­legum nær­klæðn­aði manns og krímugum krik­um.

Að kunna á síma

Rann­veig er með­vituð um fram­rás tím­ans með öllum sínum breyt­ing­um. Sumt er jákvætt og nefnir hún að smátt og smátt hafi útvarpið og sím­inn breytt kurt­eis­is­regl­unum í heim­inum og gert sam­kvæm­is­regl­urnar miklu auð­veld­ari og ein­fald­ari. Að mörgu er þó að gæta og brýnir hún fyrir fólki að muna þegar það talar í síma að við­mæl­and­inn sjái það ekki. „Við segjum oft ýmis­legt í gamni og brosum um leið ... en sá sem er við hinn enda síma­lín­unnar sér ekki brosið okk­ar.“ Vera má að skarp­skyggni Rann­veigar hafi stuðlað að til­urð broskarla og ann­arra til­finn­inga­tákna sem sann­ar­lega hafa leyst þennan sam­skipta­vanda að hluta í seinni tíð.

Þótt tæknin hafi auð­veldað líf okkar er ekki eins öruggt að Rann­veig kynni að meta allar kurt­eis­is­venjur nútíma­manns­ins t.d. hvað varðar síma­notkun á almanna­færi. Einn ósið nefnir hún sem hefur aug­sýni­lega ekki batnað í tím­ans rás með til­komu tækn­inn­ar. „Við fyr­ir­lestra sér maður oft skrítin fyr­ir­brigði – og oft ókurt­eisi. Ég hef séð fólk sitja með bók og vera að lesa í henni meðan ein­hver fyr­ir­les­ari hefur verið að tala. Það er ekki aðeins rudda­legt, en blátt áfram ill­gjarnt að gera slíkt.“

Afleitur handa­vandi

Í seinni tíð hefur athyglin góðu heilli beinst að því hve óvið­eig­andi athæfi dóna­karla er. Til skamms tíma töldu margir að þeir væru að upp­fylla karl­mann­lega skyldu sína með því að klípa og þukla kven­fólk líkt og hvern annan búpen­ing, ásamt því að auð­sýna marg­vís­legan og ólíð­andi frunta­skap af öðru tagi. Vissu­lega er sá vandi ekki úr sög­unni, en Rann­veig kemur inn á þennan ósóma í kafl­anum „Fruss­arar og ann­að“ þar sem hún gefur m.a. ráð „við áleitnum karl­mönn­um“. Þar nefnir hún dæmi um konu í sófa með eldri karli sem hefur „ungar til­hneig­ing­ar“ og fálmar utan í kon­una „já, hefur afleitan handa­vanda“. Á þessum tíma var umræðan um kyn­ferð­is­lega áreitni varla á frum­stigi. Rann­veig ráð­leggur kon­unni því að hvísla að dón­anum að hún þori ekki að sitja hjá honum leng­ur, þar sem hann sé „allt of hættu­leg­ur“ og átti hann að taka því sem gull­hömr­um. Eins gott að styggja ekki siðleysingja á þessum árum.

Rann­veig Schmidt var víð­reist kona og náði góðu sjón­ar­horni á hegðun sam­landa sinna jafnt og ann­arra. Hún ítrek­aði að þótt sinn siður væri í hverju landi og víst að umgengn­is­reglur tækju breyt­ingum í takt við tím­ann, þá héld­ist þörfin fyrir hátt­vísi og til­lits­semi óbreytt um aldur og ævi. Því verður seint á móti mælt.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Vilhjálmur Egilsson formaður hæfnisnefndar
Tíu umsækjendur eru um stöðu varaseðlabankastjóra á sviði fjármálastöðugleika.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Borghildur Sölvey Sturludóttir
Fegurðin býr í fólkinu
Kjarninn 12. nóvember 2019
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir – Hárið
Kjarninn 12. nóvember 2019
Logi Einarsson, formaður Samfylkingarinnar.
Ríkisframlög til Samfylkingarinnar nær fjórfölduðust í fyrra
Framlög úr ríkissjóði til Samfylkingarinnar voru 89 milljónir í fyrra sem er nær fjórfalt hærri upphæð en árið 2017. Framlög ríkissjóðs til stjórnmálaflokka voru hækkuð á síðasta ári að til­­­lögu sex flokka sem sæti eiga á Alþing­i.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Ísland mun taka á móti 85 kvótaflóttamönnum á næsta ári
Ríkisstjórnin hefur samþykkt að taka móti 85 kvótaflóttamönnum á næsta ári en það er fjölmennasta móttaka flóttafólks frá því að íslensk stjórnvöld hófu að taka á móti flóttafólki í samstarfi við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Regluveldi án réttinda
Kjarninn 12. nóvember 2019
Katrín Oddsdóttir, formaður stjórnarskrárfélagsins.
Stjórnarskrárfélagið segir umfjöllun Morgunblaðsins fjarstæðukennda
Stjórn­ar­skrár­fé­lagið seg­ir að um­fjöll­un Morgunblaðsins um meint af­skipti fé­lags­manna af rök­ræðukönn­un um stjórnarskrána, sem fór fram um helgina, sé fjar­stæðukennd.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Inga Sæland, formaður Flokks fólksins og Helgi Hrafn Gunnlaugsson, þingmaður Pírata.
Rúmlega 95 prósent af tekjum Pírata og Flokks fólksins komu úr ríkissjóði
Flokkur fólksins hagnaðist um 27 milljónir króna í fyrra en Píratar töpuðu 11,7 milljónum. Báðir flokkarnir fengu engin framlög yfir 200 þúsund krónum og komu tekjur þeirra að uppistöðu úr ríkissjóði.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar