Afleitur handavandi

Sumir karlar hafa „afleitan handavanda“ og eiga það til að fálma utan í konur. Svo segir í bók eftir Rannveigu Schmidt sem ber nafnið Kurteisi og kom út árið 1945.

Auglýsing

Rann­veig Þor­varð­ar­dóttir fædd­ist árið 1892. Hún flutt­ist til Banda­ríkj­anna árið 1925 með seinni eig­in­manni sín­um, Adam Vil­helm Schmidt. Árið 1944 kom út bók hennar Hugsað heim. Í for­mál­anum eftir Hall­dór Kiljan Lax­ness lýkur hann lofs­orði á hve menn­ing­ar­leg Rann­veig hafi verið og skarað fram úr kyn­systrum sínum í þeim efn­um. Rann­veig lést í San Frans­isco sex­tug að aldri árið 1952.

Rann­veigu, líkt og Lax­ness, virð­ist hafa verið mikið í mun að reyna að sið­bæta og fága sam­landa sína. Í bók­inni Kurt­eisi nefnir hún að sumir spyrji hvers vegna fara eigi eftir föstum reglum í umgengni og hvort ekki sé best að hver komi til dyr­anna eins og hann er klæddur í stað þess að fylgja „alls konar hégilj­u­m“. Í svari sínu við þessum vanga­veltum bendir Rann­veig á mik­il­vægi þess að kunna að haga sér innan um annað fólk og að í raun sé kurt­eisi fólgin í því að taka til­lit til ann­arra og meta það meir en það sem manni sjálfum finnst þægi­leg­ast og hent­ug­ast. Hún hvetur mæður til að kenna börnum sínum að losna við feimni og heim­ótt­ar­skap, læra að hegða sér prúð­mann­lega og vera upp­lits­djörf án allrar til­gerð­ar, blátt áfram og ein­arð­leg í fram­komu, því að þá séu meiri líkur á að þeim vegni vel.

Bókin er eðli­lega barn síns tíma og margar ráð­legg­ingar sem eiga ekki lengur við sbr. hver eigi að kveikja í sígar­ettu fyrir hvern og hvernig kynin eigi að koma fram hvort við ann­að. Grunn­tónn­inn er hins vegar sannur og ljóst að Rann­veig hefur viljað leggja sitt af mörkum til að bæta líf fólks.

Auglýsing

Kurt­eisi og kropps­leg umhirða

Ein­föld áminn­ing Rann­veigar um að muna eftir að taka hátt­vís­ina með þegar við förum út úr dyr­unum á heim­ili okkar er alltaf jafn þörf. Einnig mættu margir taka til sín ráð um að taka þrifa­bað dag­lega – líka þá sem hafa „vatns­skrekk“ – og klæða sig á hverjum morgni „eins og þeir mundu verða fyrir slysi þann dag­inn“. Meiri háð­ung er vart hægt að hugsa sér en að hjúkr­un­ar­fólk verði vitni að sóða­legum nær­klæðn­aði manns og krímugum krik­um.

Að kunna á síma

Rann­veig er með­vituð um fram­rás tím­ans með öllum sínum breyt­ing­um. Sumt er jákvætt og nefnir hún að smátt og smátt hafi útvarpið og sím­inn breytt kurt­eis­is­regl­unum í heim­inum og gert sam­kvæm­is­regl­urnar miklu auð­veld­ari og ein­fald­ari. Að mörgu er þó að gæta og brýnir hún fyrir fólki að muna þegar það talar í síma að við­mæl­and­inn sjái það ekki. „Við segjum oft ýmis­legt í gamni og brosum um leið ... en sá sem er við hinn enda síma­lín­unnar sér ekki brosið okk­ar.“ Vera má að skarp­skyggni Rann­veigar hafi stuðlað að til­urð broskarla og ann­arra til­finn­inga­tákna sem sann­ar­lega hafa leyst þennan sam­skipta­vanda að hluta í seinni tíð.

Þótt tæknin hafi auð­veldað líf okkar er ekki eins öruggt að Rann­veig kynni að meta allar kurt­eis­is­venjur nútíma­manns­ins t.d. hvað varðar síma­notkun á almanna­færi. Einn ósið nefnir hún sem hefur aug­sýni­lega ekki batnað í tím­ans rás með til­komu tækn­inn­ar. „Við fyr­ir­lestra sér maður oft skrítin fyr­ir­brigði – og oft ókurt­eisi. Ég hef séð fólk sitja með bók og vera að lesa í henni meðan ein­hver fyr­ir­les­ari hefur verið að tala. Það er ekki aðeins rudda­legt, en blátt áfram ill­gjarnt að gera slíkt.“

Afleitur handa­vandi

Í seinni tíð hefur athyglin góðu heilli beinst að því hve óvið­eig­andi athæfi dóna­karla er. Til skamms tíma töldu margir að þeir væru að upp­fylla karl­mann­lega skyldu sína með því að klípa og þukla kven­fólk líkt og hvern annan búpen­ing, ásamt því að auð­sýna marg­vís­legan og ólíð­andi frunta­skap af öðru tagi. Vissu­lega er sá vandi ekki úr sög­unni, en Rann­veig kemur inn á þennan ósóma í kafl­anum „Fruss­arar og ann­að“ þar sem hún gefur m.a. ráð „við áleitnum karl­mönn­um“. Þar nefnir hún dæmi um konu í sófa með eldri karli sem hefur „ungar til­hneig­ing­ar“ og fálmar utan í kon­una „já, hefur afleitan handa­vanda“. Á þessum tíma var umræðan um kyn­ferð­is­lega áreitni varla á frum­stigi. Rann­veig ráð­leggur kon­unni því að hvísla að dón­anum að hún þori ekki að sitja hjá honum leng­ur, þar sem hann sé „allt of hættu­leg­ur“ og átti hann að taka því sem gull­hömr­um. Eins gott að styggja ekki siðleysingja á þessum árum.

Rann­veig Schmidt var víð­reist kona og náði góðu sjón­ar­horni á hegðun sam­landa sinna jafnt og ann­arra. Hún ítrek­aði að þótt sinn siður væri í hverju landi og víst að umgengn­is­reglur tækju breyt­ingum í takt við tím­ann, þá héld­ist þörfin fyrir hátt­vísi og til­lits­semi óbreytt um aldur og ævi. Því verður seint á móti mælt.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jair Bolsonaro, forseti Brasilíu.
Forseti Brasilíu greinist með COVID-19 en segist ekkert óttast
Jair Bolsonaro forseti Brasilíu greindi frá því í dag að hann hefði greinst með COVID-19, en hann hefur fundið fyrir slappleika frá því á sunnudag. Forsetinn hefur kallað veiruna aumt kvef, en 65.000 Brasilíumenn liggja í valnum eftir að hafa smitast.
Kjarninn 7. júlí 2020
Mikið var um að vera á COVID-19 göngudeild Landspítala í mars og apríl.
Færri alvarlega veikir – en er veiran að mildast?
Nokkrar ástæður geta verið fyrir því að alvarlegum kórónuveirutilfellum hefur fækkað verulega. Í nýju svari á Vísindavefnum er farið yfir nokkra möguleika sem kunna að útskýra hvers vegna veiran virðist vera að veikjast.
Kjarninn 7. júlí 2020
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Alma Möller á upplýsingafundi dagsins.
Þórólfur þakkaði Íslenskri erfðagreiningu fyrir samstarfið
Sóttvarnalæknir segir að Íslensk erfðagreining hafi „nokkuð óvænt“ lýst því yfir í gær að hún muni hætta að skima á landamærum í næstu viku. Leitað verður annarra leiða til að halda landamæraskimun áfram.
Kjarninn 7. júlí 2020
Smári McCarthy, þingmaður Pírata.
Skrifist á Sjálfstæðisflokkinn og „hamfarakapítalismann þeirra“
Þingmaður Pírata segir að sama hvert litið er hafi Sjálfstæðisflokkurinn undanfarna áratugi notað valdastöðu sína til að moka verkefnum yfir á einkageirann en að ábyrgðin sé samt áfram hjá ríkinu. Þar vísar hann meðal annars til ástandsins í skimunum.
Kjarninn 7. júlí 2020
Lárus Sigurður Lárusson er fyrsti stjórnarformaður nýs Menntasjóðs námsmanna.
Lilja skipar Lárus sem stjórnarformann Menntasjóðs námsmanna
Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra hefur skipað Lárus Sigurð Lárusson lögmann sem stjórnarformann nýs Menntasjóðs námsmanna. Hann leiddi lista Framsóknar í Reykjavík norður til síðustu alþingiskosninga.
Kjarninn 7. júlí 2020
Kári Stefánsson, forstjóri ÍE.
Kári: Þú hreyfir þig ekki hægt í svona ástandi
Forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar hefur boðið forsætisráðherra að koma til hans á fund í Vatnsmýrinni þar sem fyrirtækið er til húsa.
Kjarninn 7. júlí 2020
Jakob Már Ásmundsson, forstjóri Korta.
Fjártæknifyrirtækið Rapyd kaupir Korta
Fjártæknifyrirtækið Rapyd hyggst samþætta og útvíkka starfsemi Korta í posa- og veflausnum, ásamt því að „efla starfsemina á Íslandi með áframhaldandi vexti og ráðningu starfsfólks“.
Kjarninn 7. júlí 2020
Tara Margrét Vilhjálmsdóttir
Pólitíkin og eiginhagsmunirnir á bak við stríðið gegn offitu – I. hluti
Kjarninn 7. júlí 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar