Kynlegur fróðleikur um menn

Steinunn Þorvaldsdóttir hefur safnað saman ýmsum merkilegum þversögnum og einkennilegheitum sem fólk lætur oft umhugsunarlaust út úr sér. Hér koma fyrstu hugleiðingarnar um efnið.

Auglýsing

Upp­lýst nútíma­fólki telur sig sjálf­sagt bæði jafn­rétt­is­sinnað og rétt­sýnt. Hug­tökin eru líka svo jákvæð að ein­kenni­legt þætti að játa eitt­hvað annað upp á sig. Mikið hefur breyst til batn­aðar hér á landi í sam­skipta­háttum karla og kvenna und­an­farna ára­tugi. Lögum sam­kvæmt eiga kynin að vera jafn­rétthá og óhætt er að full­yrða að meiri­hluti lands­manna vill að dætur þeirra og synir eigi um sömu kosti að velja þegar kemur að mennt­un, störfum og almennum aðbún­aði.

Allt í góðu

Hitt er svo annað mál að mörg gömul við­mið til kynj­anna virð­ast ótrú­lega lífseig. Margir telja að ákveðið atferli hæfi betur konum en körlum án þess að geta gefið við­hlít­andi skýr­ingu á skoðun sinni. Niðr­andi orð eru oft við­höfð um konur og dregin upp sú mynd af þeim að þær séu ekki eins lík­legar til afreka og karl­ar. Oft er full­yrð­ingum af slíkum toga fleygt í hálf­kær­ingi og glott látið fylgja með, líkt og bros­karl í netskrifum nútím­ans, til að draga úr sárasta brodd­inum og láta að því liggja að þetta sé nú bara djók og allt í góðu.

Afvega­leið­ing tung­unnar

Það er hins vegar þessi hálf­kær­ingur og hugs­un­ar­leysi í munn­legum sam­skiptum sem fær mig oft til að gnísta tönnum og mylja úr mér fyll­ing­arnar af erg­elsi og leiða. Þetta ger­ist í hvert sinn sem ég heyri fólk bæta við “og kon­ur” þegar það talar almennt um menn og þegar fólk finnur sig knúið til að skeyta við kyn­ferði kvenna þegar talað er um ein­hverja hópa og starf­stétt­ir, sbr. hand­bolta­kona, frétta­kona; líka þegar upp­lýst, jafn­rétt­is­sinnað fólk hefur snúið sér í heil­hring með því að tala um þessa og hina “stýruna” þegar konur eru við stjórn, greini­lega í því skyni að kyn­greina starfs­heiti þeirra. Í stuttu máli líður mér alltaf þannig þegar við látum tungu­málið afvega­leiða okkur á þær brautir að við sýnum helm­ingi mann­kyns hroka og lít­ils­virð­ingu.

Auglýsing

Hvim­leið rök­leysa

Íslenskan er karllæg að mörgu leyti sem sýnir sig þannig að orð og hug­tök yfir karla eru oft jákvæð­ari og hafa mik­il­væg­ari merk­ingu en sam­bæri­leg orð yfir kon­ur, ef þau eru þá til á annað borð. Hins vegar gerir móð­ur­málið okkar ráð fyrir að menn séu bæði kven­kyns og karl­kyns, þar sem þeir skipt­ast í karla og kon­ur, ólíkt ýmsum öðrum tungu­mál­um. Aftur á móti er umhugs­un­ar­vert þegar við sjáum ástæðu til að tala eins og menn séu ein­göngu karl­kyns og að það sem teng­ist konum sé ekki eins merki­legt og það sem til­heyrir karl­heim­um. Þegar við tölum með þeim hætti verðum við upp­vís að rök­leysu sem er hvim­leitt að hlusta á.

Hvaða ætt­kvísl til­heyra kon­ur?

Tungu­málið er eitt mik­il­væg­asta tækið sem við notum til sam­skipta. Með því að segja bara eitt­hvað getum við ekki reiknað með að við gerum okkur almenni­lega skilj­an­leg. Ef við segjum að við séum jafn­rétt­is­sinnuð en tölum svo með þeim hætti að það gengur þvert á yfir­lýsta stefnu okk­ar, hverju á þá að trúa? Hvaða ætt­kvísl til­heyra konur t.d. ef þær eru ekki menn? Eru þær bara eitt­hvað? Af hverju þurfum við að segja menn og kon­ur?

Þetta er aðeins lítið brot af því sem við látum umhugs­un­ar­laust út úr okkur en sem mætti vel staldra við og athuga bet­ur. Ég fletti mikið orða­bókum og hef gaman af máls­háttum og ýmsu öðru sem við­víkur mál­notk­un. Orðin og skil­grein­ingar þeirra geyma marg­vís­legan fróð­leik og umhugs­un­ar­efni og sama máli gegnir um máls­hætti og orða­ti­læki. Ýmis önnur við­mið sem okkur er tamt að grípa til eins og t.d. sköp­un­ar­sagan, þegar við tjáum okkur um sam­skipti kynj­anna, geyma líka alls konar upp­lýs­ingar sem vert er að skoða. Ég hef tekið saman nokkra örp­istla um þetta í því skyni að fá fólk til að staldra við og velta aðeins vöngum yfir því sem það seg­ir.

Steinunn Þorvaldsdóttir

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjö prósent tekjuvöxtur hjá Marel í fyrra
Framlegð af rekstri Marels á síðustu þremur mánuðum ársins í fyrra, var lægri en vonir stóðu til. Bjartir tímar eru þó framundan, segir forstjórinn. Markaðsvirði félagsins fór yfir 500 milljarða í dag.
Kjarninn 17. janúar 2020
Mannréttindadómstóllinn hafnaði Sigríði Andersen
Fyrrverandi dómsmálaráðherra fær ekki að koma sjónarmiðum sínum beint á framfæri við yfirdeild Mannréttindadómstóls Evrópu.
Kjarninn 17. janúar 2020
Drífa Snædal, forseti ASÍ.
Hækkanir á fasteignagjöldum áhyggjuefni
Forseti ASÍ segir að hækkanir á fasteignagjöldum muni hafa áhrif á lífskjarasamningana ef ekkert annað verði gert á móti.
Kjarninn 17. janúar 2020
Heiða María Sigurðardóttir
Einlæg bón um að endurskoða skerðingu leikskóla
Kjarninn 17. janúar 2020
Skrokkölduvirkjun er fyrirhuguð á Sprengisandsleið milli Hofsjökuls og Vatnajökuls. Það svæði er innan marka fyrirhugaðs hálendisþjóðgarðs.
Telja stórframkvæmdir ekki rúmast innan þjóðgarða
Nýjar virkjanir falla illa eða alls ekki að markmiðum hálendisþjóðgarðs. Stórframkvæmdir þjóna ekki verndarmarkmiðum, yrðu „stórslys“ og myndu ganga að þjóðgarðshugtakinu dauðu.
Kjarninn 17. janúar 2020
Höfuðstöðvar Vísis í Grindavík.
Vísir og Þorbjörn hætta við sameiningu
Tvö stór sjávarútvegsfyrirtæki í Grindavík, sem saman halda á 8,4 prósent af öllum úthlutuðum fiskveiðikvóta, eru hætt við að sameinast. Þess í stað ætla þau að halda góðu samstarfi áfram.
Kjarninn 17. janúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir og Katrín Jakobsdóttir
Endurskoða lög um ráðherraábyrgð og Landsdóm
Forsætisráðherra mun í samráði við dómsmálaráðherra fela sérfræðingi að ráðast í endurskoðun á lögum um ráðherraábyrgð annars vegar og lögum um Landsdóm hins vegar. Vonir standa til þess að vinnunni verði lokið á haustmánuðum.
Kjarninn 17. janúar 2020
Seðlabankinn unir niðurstöðunni og er búinn að hafa samband við Gunnhildi Örnu
Seðlabanki Íslands segir að verkferlar hans í ráðningarmálum hafi verið styrktir í kjölfar þess að kærunefnd jafnréttismála komst að þeirri niðurstöðu að hann hefði brotið jafnréttislög með ráðningu upplýsingafulltrúa í fyrrasumar.
Kjarninn 17. janúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar