Kynlegur fróðleikur um menn

Steinunn Þorvaldsdóttir hefur safnað saman ýmsum merkilegum þversögnum og einkennilegheitum sem fólk lætur oft umhugsunarlaust út úr sér. Hér koma fyrstu hugleiðingarnar um efnið.

Auglýsing

Upp­lýst nútíma­fólki telur sig sjálf­sagt bæði jafn­rétt­is­sinnað og rétt­sýnt. Hug­tökin eru líka svo jákvæð að ein­kenni­legt þætti að játa eitt­hvað annað upp á sig. Mikið hefur breyst til batn­aðar hér á landi í sam­skipta­háttum karla og kvenna und­an­farna ára­tugi. Lögum sam­kvæmt eiga kynin að vera jafn­rétthá og óhætt er að full­yrða að meiri­hluti lands­manna vill að dætur þeirra og synir eigi um sömu kosti að velja þegar kemur að mennt­un, störfum og almennum aðbún­aði.

Allt í góðu

Hitt er svo annað mál að mörg gömul við­mið til kynj­anna virð­ast ótrú­lega lífseig. Margir telja að ákveðið atferli hæfi betur konum en körlum án þess að geta gefið við­hlít­andi skýr­ingu á skoðun sinni. Niðr­andi orð eru oft við­höfð um konur og dregin upp sú mynd af þeim að þær séu ekki eins lík­legar til afreka og karl­ar. Oft er full­yrð­ingum af slíkum toga fleygt í hálf­kær­ingi og glott látið fylgja með, líkt og bros­karl í netskrifum nútím­ans, til að draga úr sárasta brodd­inum og láta að því liggja að þetta sé nú bara djók og allt í góðu.

Afvega­leið­ing tung­unnar

Það er hins vegar þessi hálf­kær­ingur og hugs­un­ar­leysi í munn­legum sam­skiptum sem fær mig oft til að gnísta tönnum og mylja úr mér fyll­ing­arnar af erg­elsi og leiða. Þetta ger­ist í hvert sinn sem ég heyri fólk bæta við “og kon­ur” þegar það talar almennt um menn og þegar fólk finnur sig knúið til að skeyta við kyn­ferði kvenna þegar talað er um ein­hverja hópa og starf­stétt­ir, sbr. hand­bolta­kona, frétta­kona; líka þegar upp­lýst, jafn­rétt­is­sinnað fólk hefur snúið sér í heil­hring með því að tala um þessa og hina “stýruna” þegar konur eru við stjórn, greini­lega í því skyni að kyn­greina starfs­heiti þeirra. Í stuttu máli líður mér alltaf þannig þegar við látum tungu­málið afvega­leiða okkur á þær brautir að við sýnum helm­ingi mann­kyns hroka og lít­ils­virð­ingu.

Auglýsing

Hvim­leið rök­leysa

Íslenskan er karllæg að mörgu leyti sem sýnir sig þannig að orð og hug­tök yfir karla eru oft jákvæð­ari og hafa mik­il­væg­ari merk­ingu en sam­bæri­leg orð yfir kon­ur, ef þau eru þá til á annað borð. Hins vegar gerir móð­ur­málið okkar ráð fyrir að menn séu bæði kven­kyns og karl­kyns, þar sem þeir skipt­ast í karla og kon­ur, ólíkt ýmsum öðrum tungu­mál­um. Aftur á móti er umhugs­un­ar­vert þegar við sjáum ástæðu til að tala eins og menn séu ein­göngu karl­kyns og að það sem teng­ist konum sé ekki eins merki­legt og það sem til­heyrir karl­heim­um. Þegar við tölum með þeim hætti verðum við upp­vís að rök­leysu sem er hvim­leitt að hlusta á.

Hvaða ætt­kvísl til­heyra kon­ur?

Tungu­málið er eitt mik­il­væg­asta tækið sem við notum til sam­skipta. Með því að segja bara eitt­hvað getum við ekki reiknað með að við gerum okkur almenni­lega skilj­an­leg. Ef við segjum að við séum jafn­rétt­is­sinnuð en tölum svo með þeim hætti að það gengur þvert á yfir­lýsta stefnu okk­ar, hverju á þá að trúa? Hvaða ætt­kvísl til­heyra konur t.d. ef þær eru ekki menn? Eru þær bara eitt­hvað? Af hverju þurfum við að segja menn og kon­ur?

Þetta er aðeins lítið brot af því sem við látum umhugs­un­ar­laust út úr okkur en sem mætti vel staldra við og athuga bet­ur. Ég fletti mikið orða­bókum og hef gaman af máls­háttum og ýmsu öðru sem við­víkur mál­notk­un. Orðin og skil­grein­ingar þeirra geyma marg­vís­legan fróð­leik og umhugs­un­ar­efni og sama máli gegnir um máls­hætti og orða­ti­læki. Ýmis önnur við­mið sem okkur er tamt að grípa til eins og t.d. sköp­un­ar­sagan, þegar við tjáum okkur um sam­skipti kynj­anna, geyma líka alls konar upp­lýs­ingar sem vert er að skoða. Ég hef tekið saman nokkra örp­istla um þetta í því skyni að fá fólk til að staldra við og velta aðeins vöngum yfir því sem það seg­ir.

Steinunn Þorvaldsdóttir

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rögnvaldur Ólafsson aðstoðaryfirlögregluþjónn og Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur: Ekki senda okkur póst til að reyna að komast framar í röðina
Veiran er ennþá þarna úti, segir sóttvarnalæknir. Í lok mars á að hafa borist hingað til lands bóluefni fyrir um 30 þúsund manns. Frekari dreifingaráætlanir lyfjafyrirtækjanna hafa ekki verið gefnar út.
Kjarninn 21. janúar 2021
Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra.
Bjarni: Hefði verið mjög djarft að binda okkur ekki við Evrópusambandið
Bjarni Benediktsson segir nauðsynlegt að horfa til þess að þegar Ísland var að semja um samflot við ESB í bóluefnakaupum hafi ekkert verið fast í hendi hvað bóluefni varðaði. Það hefði verið „mjög djörf ákvörðun“ að reyna að feta veginn ein.
Kjarninn 21. janúar 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Þáttur ársins
Kjarninn 21. janúar 2021
Leið evrópskra fótboltamanna til Englands þrengdist vegna Brexit
Frjálst flæði evrópsks vinnuafls til Bretlands heyrir sögunni til. Það á einnig við um fótboltamenn, sem nú þurfa að uppfylla ákveðnar gæðakröfur til að fá atvinnuleyfi. Leið ungra leikmanna til Englands er orðin þrengri. Kjarninn rýndi í breytingarnar.
Kjarninn 21. janúar 2021
Haukur V. Alfreðsson
Læsi og lífsgæði
Kjarninn 21. janúar 2021
Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB.
ESB þrýstir á Biden til að setja tæknifyrirtækjunum þröngar skorður
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fagnaði í gær innsetningu Joe Biden í embætti Bandaríkjaforseta, en hvatti til aukins samstarfs milli ríkjanna við að takmarka vald stóru tæknifyrirtækjanna.
Kjarninn 21. janúar 2021
ESA hefur verið með augun á íslensku leigubílalöggjöfinni allt frá árinu 2017.
ESA boðar samningsbrotamál út af íslensku leigubílalöggjöfinni
Þrátt fyrir að frumvarp um breytingar á lögum liggi fyrir Alþingi sendi Eftirlitsstofnun EFTA íslenskum stjórnvöldum bréf í dag og boðar að mögulega verði farið í mál út af núgildandi lögum, sem brjóti gegn EES-samningnum.
Kjarninn 20. janúar 2021
Joe Biden, forseti Bandaríkjanna, sór embættiseið fyrr í dag.
Biden: „Það verður enginn friður án samheldni“
Joe Biden var svarinn í embætti forseta Bandaríkjanna fyrr í dag. Í innsetningarræðu sinni kallaði hann eftir aukinni samheldni meðal Bandaríkjamanna svo að hægt yrði að takast á við þau erfiðu verkefni sem biðu þjóðarinnar.
Kjarninn 20. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar