Kynlegur fróðleikur um menn

Steinunn Þorvaldsdóttir hefur safnað saman ýmsum merkilegum þversögnum og einkennilegheitum sem fólk lætur oft umhugsunarlaust út úr sér. Hér koma fyrstu hugleiðingarnar um efnið.

Auglýsing

Upp­lýst nútíma­fólki telur sig sjálf­sagt bæði jafn­rétt­is­sinnað og rétt­sýnt. Hug­tökin eru líka svo jákvæð að ein­kenni­legt þætti að játa eitt­hvað annað upp á sig. Mikið hefur breyst til batn­aðar hér á landi í sam­skipta­háttum karla og kvenna und­an­farna ára­tugi. Lögum sam­kvæmt eiga kynin að vera jafn­rétthá og óhætt er að full­yrða að meiri­hluti lands­manna vill að dætur þeirra og synir eigi um sömu kosti að velja þegar kemur að mennt­un, störfum og almennum aðbún­aði.

Allt í góðu

Hitt er svo annað mál að mörg gömul við­mið til kynj­anna virð­ast ótrú­lega lífseig. Margir telja að ákveðið atferli hæfi betur konum en körlum án þess að geta gefið við­hlít­andi skýr­ingu á skoðun sinni. Niðr­andi orð eru oft við­höfð um konur og dregin upp sú mynd af þeim að þær séu ekki eins lík­legar til afreka og karl­ar. Oft er full­yrð­ingum af slíkum toga fleygt í hálf­kær­ingi og glott látið fylgja með, líkt og bros­karl í netskrifum nútím­ans, til að draga úr sárasta brodd­inum og láta að því liggja að þetta sé nú bara djók og allt í góðu.

Afvega­leið­ing tung­unnar

Það er hins vegar þessi hálf­kær­ingur og hugs­un­ar­leysi í munn­legum sam­skiptum sem fær mig oft til að gnísta tönnum og mylja úr mér fyll­ing­arnar af erg­elsi og leiða. Þetta ger­ist í hvert sinn sem ég heyri fólk bæta við “og kon­ur” þegar það talar almennt um menn og þegar fólk finnur sig knúið til að skeyta við kyn­ferði kvenna þegar talað er um ein­hverja hópa og starf­stétt­ir, sbr. hand­bolta­kona, frétta­kona; líka þegar upp­lýst, jafn­rétt­is­sinnað fólk hefur snúið sér í heil­hring með því að tala um þessa og hina “stýruna” þegar konur eru við stjórn, greini­lega í því skyni að kyn­greina starfs­heiti þeirra. Í stuttu máli líður mér alltaf þannig þegar við látum tungu­málið afvega­leiða okkur á þær brautir að við sýnum helm­ingi mann­kyns hroka og lít­ils­virð­ingu.

Auglýsing

Hvim­leið rök­leysa

Íslenskan er karllæg að mörgu leyti sem sýnir sig þannig að orð og hug­tök yfir karla eru oft jákvæð­ari og hafa mik­il­væg­ari merk­ingu en sam­bæri­leg orð yfir kon­ur, ef þau eru þá til á annað borð. Hins vegar gerir móð­ur­málið okkar ráð fyrir að menn séu bæði kven­kyns og karl­kyns, þar sem þeir skipt­ast í karla og kon­ur, ólíkt ýmsum öðrum tungu­mál­um. Aftur á móti er umhugs­un­ar­vert þegar við sjáum ástæðu til að tala eins og menn séu ein­göngu karl­kyns og að það sem teng­ist konum sé ekki eins merki­legt og það sem til­heyrir karl­heim­um. Þegar við tölum með þeim hætti verðum við upp­vís að rök­leysu sem er hvim­leitt að hlusta á.

Hvaða ætt­kvísl til­heyra kon­ur?

Tungu­málið er eitt mik­il­væg­asta tækið sem við notum til sam­skipta. Með því að segja bara eitt­hvað getum við ekki reiknað með að við gerum okkur almenni­lega skilj­an­leg. Ef við segjum að við séum jafn­rétt­is­sinnuð en tölum svo með þeim hætti að það gengur þvert á yfir­lýsta stefnu okk­ar, hverju á þá að trúa? Hvaða ætt­kvísl til­heyra konur t.d. ef þær eru ekki menn? Eru þær bara eitt­hvað? Af hverju þurfum við að segja menn og kon­ur?

Þetta er aðeins lítið brot af því sem við látum umhugs­un­ar­laust út úr okkur en sem mætti vel staldra við og athuga bet­ur. Ég fletti mikið orða­bókum og hef gaman af máls­háttum og ýmsu öðru sem við­víkur mál­notk­un. Orðin og skil­grein­ingar þeirra geyma marg­vís­legan fróð­leik og umhugs­un­ar­efni og sama máli gegnir um máls­hætti og orða­ti­læki. Ýmis önnur við­mið sem okkur er tamt að grípa til eins og t.d. sköp­un­ar­sagan, þegar við tjáum okkur um sam­skipti kynj­anna, geyma líka alls konar upp­lýs­ingar sem vert er að skoða. Ég hef tekið saman nokkra örp­istla um þetta í því skyni að fá fólk til að staldra við og velta aðeins vöngum yfir því sem það seg­ir.

Steinunn Þorvaldsdóttir

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Nichole Leigh Mosty
Kvennafrídagur 2020 og nokkra staðreyndir um stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi
Leslistinn 24. október 2020
Óléttan sem allir þrá en enginn þorir enn að fagna
Það treystir sér varla nokkur maður að segja það upphátt. Þó að hún sé mikil um sig. Þyngri á sér en venjulega. Þó að hún sé einmitt á réttum aldri. En, er hvíslað í þröngum hópi, getur það mögulega verið að hún sé ólétt?
Kjarninn 24. október 2020
Yfirlitsmynd yfir fyrirhugað framkvæmdasvæði. Guli kassinn og blái þríhyrningurinn afmarka svæði 1. og 2. áfanga.
Vilja virkja vindinn á Mosfellsheiði
Ef áætlanir Zephyr Iceland ganga eftir munu 30 vindmyllur, um 200 MW að heildarafli, rísa á Mosfellsheiði. Fjölmargar hugmyndir að vindorkuverum bárust verkefnisstjórn rammaáætlunar en Zephyr telur óljóst að vindorka eigi þar heima.
Kjarninn 24. október 2020
Silja Dögg Gunnarsdóttir
Ostur í dulargervi
Kjarninn 24. október 2020
Íslands-Færeyja straumurinn (IFSJ) er sýndur með dökk fjólubláum lit á kortinu.
Uppgötvuðu hafstraum og kenna hann við Ísland
Norskir vísindamenn hafa borið kennsl á nýtt fyrirbæri í hafinu sem hefur umtalsverð áhrif á loftslag á okkar norðlægu slóðum. Hafstraumurinn hefur fengið nafnið Íslands-Færeyja brekkustraumurinn (e. Iceland-Faroe Slope Jet).
Kjarninn 24. október 2020
Már Guðmundsson, fyrrverandi seðlabankastjóri
Segir endurbata í ferðaþjónustu vera hröðustu leiðina úr kreppunni
Fyrrverandi seðlabankastjóri telur að aukin virkni ferðaþjónustunnar sé fljótvirkasta leiðin til að ná viðsnúningi í hagkerfinu.
Kjarninn 24. október 2020
Nasistar, rasistar, fasistar og hvíthettir – eða kannski bara einn stór misskilningur?
Viðbrögð lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu við fánamálinu hafa verið afgerandi – en embættið styður ekki með neinum hætti hatursorðræðu eða merki sem ýta undir slíkt. Það hefur þó ekki verið nóg til að lægja öldurnar á samfélagsmiðlum.
Kjarninn 24. október 2020
Meirihluti borgarstjórnar stendur á bak við þá sýn sem birtist í tillögunum að breyttu aðalskipulagi fram til ársins 2040.
Borgaryfirvöld vilja meiri borg og færri bíla
Borgaryfirvöld hafa kynnt breytingar á aðalskipulagi Reykjavíkur, sem framlengja núgildandi skipulag til ársins 2040. Háleit markmið eru sett um byggingu 1.000 íbúða á ári að meðaltali, alls rúmlega 24 þúsund talsins til 2040 ef vöxtur verður kröftugur.
Kjarninn 24. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar