Kynlegur fróðleikur um menn

Steinunn Þorvaldsdóttir hefur safnað saman ýmsum merkilegum þversögnum og einkennilegheitum sem fólk lætur oft umhugsunarlaust út úr sér. Hér koma fyrstu hugleiðingarnar um efnið.

Auglýsing

Upp­lýst nútíma­fólki telur sig sjálf­sagt bæði jafn­rétt­is­sinnað og rétt­sýnt. Hug­tökin eru líka svo jákvæð að ein­kenni­legt þætti að játa eitt­hvað annað upp á sig. Mikið hefur breyst til batn­aðar hér á landi í sam­skipta­háttum karla og kvenna und­an­farna ára­tugi. Lögum sam­kvæmt eiga kynin að vera jafn­rétthá og óhætt er að full­yrða að meiri­hluti lands­manna vill að dætur þeirra og synir eigi um sömu kosti að velja þegar kemur að mennt­un, störfum og almennum aðbún­aði.

Allt í góðu

Hitt er svo annað mál að mörg gömul við­mið til kynj­anna virð­ast ótrú­lega lífseig. Margir telja að ákveðið atferli hæfi betur konum en körlum án þess að geta gefið við­hlít­andi skýr­ingu á skoðun sinni. Niðr­andi orð eru oft við­höfð um konur og dregin upp sú mynd af þeim að þær séu ekki eins lík­legar til afreka og karl­ar. Oft er full­yrð­ingum af slíkum toga fleygt í hálf­kær­ingi og glott látið fylgja með, líkt og bros­karl í netskrifum nútím­ans, til að draga úr sárasta brodd­inum og láta að því liggja að þetta sé nú bara djók og allt í góðu.

Afvega­leið­ing tung­unnar

Það er hins vegar þessi hálf­kær­ingur og hugs­un­ar­leysi í munn­legum sam­skiptum sem fær mig oft til að gnísta tönnum og mylja úr mér fyll­ing­arnar af erg­elsi og leiða. Þetta ger­ist í hvert sinn sem ég heyri fólk bæta við “og kon­ur” þegar það talar almennt um menn og þegar fólk finnur sig knúið til að skeyta við kyn­ferði kvenna þegar talað er um ein­hverja hópa og starf­stétt­ir, sbr. hand­bolta­kona, frétta­kona; líka þegar upp­lýst, jafn­rétt­is­sinnað fólk hefur snúið sér í heil­hring með því að tala um þessa og hina “stýruna” þegar konur eru við stjórn, greini­lega í því skyni að kyn­greina starfs­heiti þeirra. Í stuttu máli líður mér alltaf þannig þegar við látum tungu­málið afvega­leiða okkur á þær brautir að við sýnum helm­ingi mann­kyns hroka og lít­ils­virð­ingu.

Auglýsing

Hvim­leið rök­leysa

Íslenskan er karllæg að mörgu leyti sem sýnir sig þannig að orð og hug­tök yfir karla eru oft jákvæð­ari og hafa mik­il­væg­ari merk­ingu en sam­bæri­leg orð yfir kon­ur, ef þau eru þá til á annað borð. Hins vegar gerir móð­ur­málið okkar ráð fyrir að menn séu bæði kven­kyns og karl­kyns, þar sem þeir skipt­ast í karla og kon­ur, ólíkt ýmsum öðrum tungu­mál­um. Aftur á móti er umhugs­un­ar­vert þegar við sjáum ástæðu til að tala eins og menn séu ein­göngu karl­kyns og að það sem teng­ist konum sé ekki eins merki­legt og það sem til­heyrir karl­heim­um. Þegar við tölum með þeim hætti verðum við upp­vís að rök­leysu sem er hvim­leitt að hlusta á.

Hvaða ætt­kvísl til­heyra kon­ur?

Tungu­málið er eitt mik­il­væg­asta tækið sem við notum til sam­skipta. Með því að segja bara eitt­hvað getum við ekki reiknað með að við gerum okkur almenni­lega skilj­an­leg. Ef við segjum að við séum jafn­rétt­is­sinnuð en tölum svo með þeim hætti að það gengur þvert á yfir­lýsta stefnu okk­ar, hverju á þá að trúa? Hvaða ætt­kvísl til­heyra konur t.d. ef þær eru ekki menn? Eru þær bara eitt­hvað? Af hverju þurfum við að segja menn og kon­ur?

Þetta er aðeins lítið brot af því sem við látum umhugs­un­ar­laust út úr okkur en sem mætti vel staldra við og athuga bet­ur. Ég fletti mikið orða­bókum og hef gaman af máls­háttum og ýmsu öðru sem við­víkur mál­notk­un. Orðin og skil­grein­ingar þeirra geyma marg­vís­legan fróð­leik og umhugs­un­ar­efni og sama máli gegnir um máls­hætti og orða­ti­læki. Ýmis önnur við­mið sem okkur er tamt að grípa til eins og t.d. sköp­un­ar­sagan, þegar við tjáum okkur um sam­skipti kynj­anna, geyma líka alls konar upp­lýs­ingar sem vert er að skoða. Ég hef tekið saman nokkra örp­istla um þetta í því skyni að fá fólk til að staldra við og velta aðeins vöngum yfir því sem það seg­ir.

Steinunn Þorvaldsdóttir

Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Guðmundur Kristjánsson er stærsti eigandi Útgerðarfélags Reykjavíkur sem er stærsti eigandi Brim.
Útgerðarfélag Reykjavíkur hagnaðist um 1,5 milljarð í fyrra
Stærsti eigandi Brim, sem hét áður HB Grandi, bókfærði eignarhlut sinn í félaginu á rúmlega 15 prósent hærra verði en skráð markaðsverð hlutarins var á reikningsskiladegi. Eignir Brim voru metnar á um 60 milljarða króna um síðustu áramót.
Kjarninn 15. september 2019
Eiríkur Ragnarsson
RÚV á kannski heima á auglýsingamarkaði eftir allt saman
Kjarninn 15. september 2019
Vinningstillaga Henning Larsen arkitektastofunnar að því hvernig Vinge ætti að líta út. Veruleikinn í dag er allt annar.
Danska skýjaborgin Vinge
Það er ekki nóg að fá háleitar hugmyndir, það þarf líka einhvern til að framkvæma þær. Þessu hafa bæjaryfirvöld í Frederikssund á Sjálandi fengið að kynnast, þar sem draumsýn hefur breyst í hálfgerða martröð.
Kjarninn 15. september 2019
Ásaka Glitni um að klippa sjö sentimetra neðan af samningum
Deilumál milli Útgerðarfélags Reykjavíkur og Glitnis vegna afleiðusamninga upp á tvo milljarða króna sem gerðir voru í aðdraganda hrunsins standa enn yfir. Útgerðarfélagið kærði Glitni til lögreglu í fyrra fyrir að klippa neðan af samningunum.
Kjarninn 15. september 2019
Engar áreiðanlegar tölur til um fjölda einstaklinga með heilabilun
Heilabilunarsjúkdómar eru mjög algengir á Íslandi en engar áreiðanlegar tölur eru til um fjölda þeirra einstaklinga sem greinst hafa með heilabilun. Tólf þingmenn kalla eftir því að landlækni sé skylt að halda sérstaka skrá um sjúkdóminn.
Kjarninn 14. september 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar