Svar til Kára

Ingvar Helgi Árnason, prófessor emeritus í efnafræði, svarar gagnrýni Kára Stefánssonar á grein sína um kolabrennslu á Bakka.

Auglýsing

Eng­inn veit víst ævi sína fyrr öll er. Ekki datt mér í hug þegar ég setti saman nokkrar línur um það sem ég kall­aði „Kola­brennsl­una á Bakka“ að ég ætti eftir að lenda í rit­deilu við Kára Stef­áns­son. En úr því svo er komið ætla ég að svara nokkrum aðfinnslum Kára og koma mínum sjón­ar­miðum betur á fram­færi. Ég mun hins vegar láta þar við sitja. Kára er þó vel­komið að svara mér. Ég hef svona á til­finn­ing­unni að honum líki vel að eiga síð­asta orð­ið. Umræður um íslensk dæg­ur­mál eiga það til að enda í ómál­efna­legu þrasi. Það er einmitt helsta ástæða þess að ég hef kosið að halda mig fjarri þeim vett­vangi.

Ég veit hver Kári Stef­áns­son er en ég þekki hann ekki og ég tel frá­leitt að hann þekki mig. Það ætti eng­inn að ger­ast dóm­ari í eigin sök. Ég verð því í fyrsta lagi að biðja þá sem til mín þekkja að dæma hve lík­legt það sé að ég hafi tekið mig til og samið pistil um „Kola­brennsl­una á Bakka“ í leik­ara­skap „fram­inn í þeim til­gangi einum saman að rétt­læta þá ákvörðun að fórna umhverf­is­sjón­ar­miðum fyrir kís­il” svo notuð séu orð Kára. Í öðru lagi fæ ég ekki betur séð en Kári geri mér upp skoð­anir í umhverf­is- og nátt­úru­vernd­ar­málum sem hann getur ekki haft hug­mynd um hverjar séu. Það þykir mér vera ómál­efna­legt af hon­um. Ég hef vissu­lega skoð­anir á þeim málum eins og mörgum öðrum en þeim held ég fyrir mig. Ég er bara ekki einn af þeim sem eru með allt á útopn­unni. Skoð­anir mínar í umhverf­is- og nátt­úru­vernd­ar­málum birt­ast ekki í grein minni um kola­brennsl­una á Bakka.

Auglýsing
En úr því að Kári Stef­áns­son, vel mennt­aður og virtur vís­inda­mað­ur, virð­ist ekki hafa skilið hver var til­gangur minn með grein­inni um kola­brennsl­una, þá gæti það jú sem best hafa hent marga aðra. Ég vil því reyna að gera bet­ur. Þegar ég var ungur drengur í sveit var húsið okkar kynnt upp með kol­um. Mér stóð stuggur af kola­ofn­in­um. Hann var stór og ógur­lega heitur að innan þegar kolin brunnu af fullum krafti. Þetta var kola­brennslu­ofn. Kola­kynt raf­orku­ver í dag brenna kola­salla í heitu lofti. Það er sömu­leiðis kola­brennsla. Brennslu­varm­inn er svo not­aður til að hita vatn í gufukatli þar til gufan hefur náð hund­raða gráða hita og þrýst­ingi upp á allt að 300 loft­þyngd­ir. Nú heldur ferlið svo áfram á sama hátt og í jarð­varma­virkj­unum okkar þar sem unnið er með ofur­heita jarð­hita­gufu undir háum þrýst­ingi.

Nú skulum við skoða hvað fram fer á Bakka og Grund­ar­tanga. Þar sem ég hef aldrei skoðað verk­smiðj­una á Bakka en margoft komið að Grund­ar­tanga, oft­ast með nem­endur í ólíf­rænni efna­fræði í skoð­un­ar­ferð­ir, þá skulum við halda þangað í hug­an­um. Það var hluti af náms­efn­inu hjá mér að kynna nem­endum íslenskan efna­iðn­að. Ég sagði í fyrri grein minni að í meg­in­at­riðum væri efna­ferlið sem fram fer í ljós­boga­ofn­unum það sama í báðum verk­smiðjum en á Grund­ar­tanga er járnoxíði bætt í ofn­inn ásamt kvartsi þannig að útkoman verður 75% kís­ill (Si) og 25% járn (Fe). Nú skulum við ímynda okkur að búið sé að fylla einn ofn­inn. Svo mundum við láta moka kolum ofan á fyll­una og dálitlu af timbri og kveikja svo í her­leg­heit­un­um. Jú þetta mundi brenna eins og góð ára­móta­brenna og bráðum þyrfti að moka meiri kolum og timbri rétt eins og ég þurfti að moka meiri kolum í ofn­inn ógur­lega á bernsku­heim­ili mínu til að við­halda brun­an­um. Ef svona væri staðið að verki á Bakka þá mætti alveg tala um kola­brennslu á Bakka. En fram­leiðslan væri eng­in. Það er ekki gott í verk­smiðju­rekstri. Málið er að ofn­arnir á Grund­ar­tanga og á Bakka eru ekki kola­brennslu­ofn­ar. Þeir eru málm­bræðslu­ofnar með ljós­boga til að hita ofn­fyll­una að neðan og á því er reg­in­mun­ur. Í ofn­unum eiga sér flókin efna­ferli stað. Þor­steinn Hann­es­son er eðl­is­efna­fræð­ing­ur, sem starfað hefur í 35 ár hjá Elkem á Grund­ar­taga. Þor­steinn er drátt­hagur maður og innan heima­síðu Elkem er bók með teikn­ingum eftir hann sem allir mega nota til einka­nota til að átta sig betur á fram­leiðslu­ferl­inu. Ef nú ein­hver skarpur les­andi fer að rýna í efna­jöfn­urnar kynni hann/hún að sakna þess að ekk­ert er minnst á þátt járn­sins. Það er vegna þess hve þáttur þess er ein­faldur og fer eftir því sem ég kall­aði jöfnu í grein­inni um kola­brennsl­una og tekur ekki þátt í efna­hvörfum kísil­efn­anna.   

Í smiðju Skalla-Gríms á Borg fór fram málm­bræðsla svo karl­inn gæti smíðað sér þá hluti úr járni sem hann van­hag­aði um. Í skál­anum á Borg log­aði hins vegar lang­eldur sem menn gátu ornað sér við. Ég trúi að eng­inn á Borg hafi mis­skilið mun­inn á þessu tvennu. En með því að hrópa nógu oft kola­brennsla á Bakka þá fara fleiri og fleiri að trúa því að þar fari fram kola­brennsla, heil 66 þús­und tonn á ári (oj bara). Það er bara hreint ekki rétt. Þar eru hins vegar notuð kol og timbur til að fram­leiða kís­il­málm. Mér þykir mik­il­vægt að fara með rétt mál. Öðrum kann stundum að finn­ast það auka­at­rið­i. 

Höf­undur er pró­­fessor emeritus í efna­fræði við Háskóla Íslands.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fólk verði komið heim til sín klukkan 15:00 á morgun
Reykjavíkurborg hvetur foreldra til að sækja börn sín snemma á morgun, þar sem gert er ráð fyrir ofsaveðri.
Kjarninn 9. desember 2019
Segir brottvísun óléttrar konu í samræmi við áherslur um mannúðlega meðferð
Dómsmálaráðherra segir að hún meti sem svo að brottvísun albanskrar konu, sem var gengin 36 vikur, hafi verið í samræmi við markmið og áherslur.
Kjarninn 9. desember 2019
Fjármála- og efnahagsráðuneytið fól félaginu að vinna úr stöðugleikaeignum.
Fara fram á úttekt á starfsemi Lindahvols
Félag sem stofnað var utan um sölu á stöðugleikaeignum sem ríkið fékk í sinn hlut eftir að hafa gert samkomulag við kröfuhafa gömlu bankanna hefur lengi verið umdeilt. Nú vilja þingmenn úr þremur flokkum láta gera úttekt á félaginu.
Kjarninn 9. desember 2019
Tryggvi Felixson
Stöðvum jarðvegseyðingu, björgum framtíðinni
Kjarninn 9. desember 2019
Milla Ósk hættir á RÚV og gerist aðstoðarmaður Lilju
Milla Ósk Magnúsdóttir tekur við af Hafþóri Eide Hafþórssyni sem annar aðstoðarmaður mennta- og menningarmálaráðherra.
Kjarninn 9. desember 2019
Sanna Marin verður næsti forsætisráðherra Finnlands.
Bætist í hóp þeirra kvenna sem leiðir Norðurlöndin
Sanna Marin hefur verið valin næsta forsætisráðherra Finnlands og eru því fjórir af fimm forsætisráðherrum Norðurlandanna nú konur. Marin verður jafnframt yngsti forsætisráðherra landsins og yngsti sitjandi forsætisráðherra heims.
Kjarninn 9. desember 2019
Heinaste
Togarinn Heinaste enn kyrrsettur
Unnið er að því að aflétta kyrrsetningu togarans í Namibíu.
Kjarninn 9. desember 2019
Húbert Nói Jóhannesson
Jarð-Kúlu-Kapítalisminn
Kjarninn 9. desember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar