Svar til Kára

Ingvar Helgi Árnason, prófessor emeritus í efnafræði, svarar gagnrýni Kára Stefánssonar á grein sína um kolabrennslu á Bakka.

Auglýsing

Eng­inn veit víst ævi sína fyrr öll er. Ekki datt mér í hug þegar ég setti saman nokkrar línur um það sem ég kall­aði „Kola­brennsl­una á Bakka“ að ég ætti eftir að lenda í rit­deilu við Kára Stef­áns­son. En úr því svo er komið ætla ég að svara nokkrum aðfinnslum Kára og koma mínum sjón­ar­miðum betur á fram­færi. Ég mun hins vegar láta þar við sitja. Kára er þó vel­komið að svara mér. Ég hef svona á til­finn­ing­unni að honum líki vel að eiga síð­asta orð­ið. Umræður um íslensk dæg­ur­mál eiga það til að enda í ómál­efna­legu þrasi. Það er einmitt helsta ástæða þess að ég hef kosið að halda mig fjarri þeim vett­vangi.

Ég veit hver Kári Stef­áns­son er en ég þekki hann ekki og ég tel frá­leitt að hann þekki mig. Það ætti eng­inn að ger­ast dóm­ari í eigin sök. Ég verð því í fyrsta lagi að biðja þá sem til mín þekkja að dæma hve lík­legt það sé að ég hafi tekið mig til og samið pistil um „Kola­brennsl­una á Bakka“ í leik­ara­skap „fram­inn í þeim til­gangi einum saman að rétt­læta þá ákvörðun að fórna umhverf­is­sjón­ar­miðum fyrir kís­il” svo notuð séu orð Kára. Í öðru lagi fæ ég ekki betur séð en Kári geri mér upp skoð­anir í umhverf­is- og nátt­úru­vernd­ar­málum sem hann getur ekki haft hug­mynd um hverjar séu. Það þykir mér vera ómál­efna­legt af hon­um. Ég hef vissu­lega skoð­anir á þeim málum eins og mörgum öðrum en þeim held ég fyrir mig. Ég er bara ekki einn af þeim sem eru með allt á útopn­unni. Skoð­anir mínar í umhverf­is- og nátt­úru­vernd­ar­málum birt­ast ekki í grein minni um kola­brennsl­una á Bakka.

Auglýsing
En úr því að Kári Stef­áns­son, vel mennt­aður og virtur vís­inda­mað­ur, virð­ist ekki hafa skilið hver var til­gangur minn með grein­inni um kola­brennsl­una, þá gæti það jú sem best hafa hent marga aðra. Ég vil því reyna að gera bet­ur. Þegar ég var ungur drengur í sveit var húsið okkar kynnt upp með kol­um. Mér stóð stuggur af kola­ofn­in­um. Hann var stór og ógur­lega heitur að innan þegar kolin brunnu af fullum krafti. Þetta var kola­brennslu­ofn. Kola­kynt raf­orku­ver í dag brenna kola­salla í heitu lofti. Það er sömu­leiðis kola­brennsla. Brennslu­varm­inn er svo not­aður til að hita vatn í gufukatli þar til gufan hefur náð hund­raða gráða hita og þrýst­ingi upp á allt að 300 loft­þyngd­ir. Nú heldur ferlið svo áfram á sama hátt og í jarð­varma­virkj­unum okkar þar sem unnið er með ofur­heita jarð­hita­gufu undir háum þrýst­ingi.

Nú skulum við skoða hvað fram fer á Bakka og Grund­ar­tanga. Þar sem ég hef aldrei skoðað verk­smiðj­una á Bakka en margoft komið að Grund­ar­tanga, oft­ast með nem­endur í ólíf­rænni efna­fræði í skoð­un­ar­ferð­ir, þá skulum við halda þangað í hug­an­um. Það var hluti af náms­efn­inu hjá mér að kynna nem­endum íslenskan efna­iðn­að. Ég sagði í fyrri grein minni að í meg­in­at­riðum væri efna­ferlið sem fram fer í ljós­boga­ofn­unum það sama í báðum verk­smiðjum en á Grund­ar­tanga er járnoxíði bætt í ofn­inn ásamt kvartsi þannig að útkoman verður 75% kís­ill (Si) og 25% járn (Fe). Nú skulum við ímynda okkur að búið sé að fylla einn ofn­inn. Svo mundum við láta moka kolum ofan á fyll­una og dálitlu af timbri og kveikja svo í her­leg­heit­un­um. Jú þetta mundi brenna eins og góð ára­móta­brenna og bráðum þyrfti að moka meiri kolum og timbri rétt eins og ég þurfti að moka meiri kolum í ofn­inn ógur­lega á bernsku­heim­ili mínu til að við­halda brun­an­um. Ef svona væri staðið að verki á Bakka þá mætti alveg tala um kola­brennslu á Bakka. En fram­leiðslan væri eng­in. Það er ekki gott í verk­smiðju­rekstri. Málið er að ofn­arnir á Grund­ar­tanga og á Bakka eru ekki kola­brennslu­ofn­ar. Þeir eru málm­bræðslu­ofnar með ljós­boga til að hita ofn­fyll­una að neðan og á því er reg­in­mun­ur. Í ofn­unum eiga sér flókin efna­ferli stað. Þor­steinn Hann­es­son er eðl­is­efna­fræð­ing­ur, sem starfað hefur í 35 ár hjá Elkem á Grund­ar­taga. Þor­steinn er drátt­hagur maður og innan heima­síðu Elkem er bók með teikn­ingum eftir hann sem allir mega nota til einka­nota til að átta sig betur á fram­leiðslu­ferl­inu. Ef nú ein­hver skarpur les­andi fer að rýna í efna­jöfn­urnar kynni hann/hún að sakna þess að ekk­ert er minnst á þátt járn­sins. Það er vegna þess hve þáttur þess er ein­faldur og fer eftir því sem ég kall­aði jöfnu í grein­inni um kola­brennsl­una og tekur ekki þátt í efna­hvörfum kísil­efn­anna.   

Í smiðju Skalla-Gríms á Borg fór fram málm­bræðsla svo karl­inn gæti smíðað sér þá hluti úr járni sem hann van­hag­aði um. Í skál­anum á Borg log­aði hins vegar lang­eldur sem menn gátu ornað sér við. Ég trúi að eng­inn á Borg hafi mis­skilið mun­inn á þessu tvennu. En með því að hrópa nógu oft kola­brennsla á Bakka þá fara fleiri og fleiri að trúa því að þar fari fram kola­brennsla, heil 66 þús­und tonn á ári (oj bara). Það er bara hreint ekki rétt. Þar eru hins vegar notuð kol og timbur til að fram­leiða kís­il­málm. Mér þykir mik­il­vægt að fara með rétt mál. Öðrum kann stundum að finn­ast það auka­at­rið­i. 

Höf­undur er pró­­fessor emeritus í efna­fræði við Háskóla Íslands.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
AGS segir hættumerkin hrannast upp í heimsbúskapnum
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að nú séu hagvaxtarhorfur í heimsbúskapnum svipaðar og voru fyrir fjármálakreppuna 2007 til 2009.
Kjarninn 15. október 2019
Rauður dagur á markaði - Arion banki fellur enn í verði
Rauður dagur var í kauphöll Íslands í dag. Öll félögin lækkuðu nema eitt, Origo. Virði þess félags hækkaði um tæplega 2 prósent í dag, í viðskiptum upp á 677 þúsund.
Kjarninn 15. október 2019
Landsvirkjun hækkar raforkuverð um 2,5 prósent
Heildsöluverð á raforku hjá Landsvirkjun mun hækka um 2,5 prósent um næstu áramót.
Kjarninn 15. október 2019
Óverðtryggð lán aldrei verið eins stór hluti af heildarskuldum heimilanna
Óverðtryggð skuldsetning heimila hefur aldrei verið meiri hér á landi eða um 27 prósent af heildarskuldsetningu heimilanna. Verðtryggð skuldsetning er hins vegar oft eini raunhæfi valkosturinn fyrir lántakendur.
Kjarninn 15. október 2019
Kristbjörn Árnason
Almennt er staðhæft að íþróttir séu hollar fyrir börn og unglinga. En er það svo?
Leslistinn 15. október 2019
Ást og fótbolti
Auður Jónsdóttir rithöfundur gerðist íþróttafréttaritari og fór á landsleik með átta ára syni sínum og fótboltavinkonu. Henni fannst takturinn í HÚH-inu sem kyrjað var í stúkunni minna sig á stigvaxandi samfarir.
Kjarninn 15. október 2019
Kvikan
Kvikan
Ríkustu tíu prósentin, margföld mánaðarlaun hjá Kaupþingi og sókn Miðflokks
Kjarninn 15. október 2019
Magnús Harðarson skipaður nýr forstjóri Kauphallarinnar
Magnús Harðarsson tekur við af bróður sínum Páli sem forstjóri Nasdaq Iceland.
Kjarninn 15. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar