Svar til Kára

Ingvar Helgi Árnason, prófessor emeritus í efnafræði, svarar gagnrýni Kára Stefánssonar á grein sína um kolabrennslu á Bakka.

Auglýsing

Eng­inn veit víst ævi sína fyrr öll er. Ekki datt mér í hug þegar ég setti saman nokkrar línur um það sem ég kall­aði „Kola­brennsl­una á Bakka“ að ég ætti eftir að lenda í rit­deilu við Kára Stef­áns­son. En úr því svo er komið ætla ég að svara nokkrum aðfinnslum Kára og koma mínum sjón­ar­miðum betur á fram­færi. Ég mun hins vegar láta þar við sitja. Kára er þó vel­komið að svara mér. Ég hef svona á til­finn­ing­unni að honum líki vel að eiga síð­asta orð­ið. Umræður um íslensk dæg­ur­mál eiga það til að enda í ómál­efna­legu þrasi. Það er einmitt helsta ástæða þess að ég hef kosið að halda mig fjarri þeim vett­vangi.

Ég veit hver Kári Stef­áns­son er en ég þekki hann ekki og ég tel frá­leitt að hann þekki mig. Það ætti eng­inn að ger­ast dóm­ari í eigin sök. Ég verð því í fyrsta lagi að biðja þá sem til mín þekkja að dæma hve lík­legt það sé að ég hafi tekið mig til og samið pistil um „Kola­brennsl­una á Bakka“ í leik­ara­skap „fram­inn í þeim til­gangi einum saman að rétt­læta þá ákvörðun að fórna umhverf­is­sjón­ar­miðum fyrir kís­il” svo notuð séu orð Kára. Í öðru lagi fæ ég ekki betur séð en Kári geri mér upp skoð­anir í umhverf­is- og nátt­úru­vernd­ar­málum sem hann getur ekki haft hug­mynd um hverjar séu. Það þykir mér vera ómál­efna­legt af hon­um. Ég hef vissu­lega skoð­anir á þeim málum eins og mörgum öðrum en þeim held ég fyrir mig. Ég er bara ekki einn af þeim sem eru með allt á útopn­unni. Skoð­anir mínar í umhverf­is- og nátt­úru­vernd­ar­málum birt­ast ekki í grein minni um kola­brennsl­una á Bakka.

Auglýsing
En úr því að Kári Stef­áns­son, vel mennt­aður og virtur vís­inda­mað­ur, virð­ist ekki hafa skilið hver var til­gangur minn með grein­inni um kola­brennsl­una, þá gæti það jú sem best hafa hent marga aðra. Ég vil því reyna að gera bet­ur. Þegar ég var ungur drengur í sveit var húsið okkar kynnt upp með kol­um. Mér stóð stuggur af kola­ofn­in­um. Hann var stór og ógur­lega heitur að innan þegar kolin brunnu af fullum krafti. Þetta var kola­brennslu­ofn. Kola­kynt raf­orku­ver í dag brenna kola­salla í heitu lofti. Það er sömu­leiðis kola­brennsla. Brennslu­varm­inn er svo not­aður til að hita vatn í gufukatli þar til gufan hefur náð hund­raða gráða hita og þrýst­ingi upp á allt að 300 loft­þyngd­ir. Nú heldur ferlið svo áfram á sama hátt og í jarð­varma­virkj­unum okkar þar sem unnið er með ofur­heita jarð­hita­gufu undir háum þrýst­ingi.

Nú skulum við skoða hvað fram fer á Bakka og Grund­ar­tanga. Þar sem ég hef aldrei skoðað verk­smiðj­una á Bakka en margoft komið að Grund­ar­tanga, oft­ast með nem­endur í ólíf­rænni efna­fræði í skoð­un­ar­ferð­ir, þá skulum við halda þangað í hug­an­um. Það var hluti af náms­efn­inu hjá mér að kynna nem­endum íslenskan efna­iðn­að. Ég sagði í fyrri grein minni að í meg­in­at­riðum væri efna­ferlið sem fram fer í ljós­boga­ofn­unum það sama í báðum verk­smiðjum en á Grund­ar­tanga er járnoxíði bætt í ofn­inn ásamt kvartsi þannig að útkoman verður 75% kís­ill (Si) og 25% járn (Fe). Nú skulum við ímynda okkur að búið sé að fylla einn ofn­inn. Svo mundum við láta moka kolum ofan á fyll­una og dálitlu af timbri og kveikja svo í her­leg­heit­un­um. Jú þetta mundi brenna eins og góð ára­móta­brenna og bráðum þyrfti að moka meiri kolum og timbri rétt eins og ég þurfti að moka meiri kolum í ofn­inn ógur­lega á bernsku­heim­ili mínu til að við­halda brun­an­um. Ef svona væri staðið að verki á Bakka þá mætti alveg tala um kola­brennslu á Bakka. En fram­leiðslan væri eng­in. Það er ekki gott í verk­smiðju­rekstri. Málið er að ofn­arnir á Grund­ar­tanga og á Bakka eru ekki kola­brennslu­ofn­ar. Þeir eru málm­bræðslu­ofnar með ljós­boga til að hita ofn­fyll­una að neðan og á því er reg­in­mun­ur. Í ofn­unum eiga sér flókin efna­ferli stað. Þor­steinn Hann­es­son er eðl­is­efna­fræð­ing­ur, sem starfað hefur í 35 ár hjá Elkem á Grund­ar­taga. Þor­steinn er drátt­hagur maður og innan heima­síðu Elkem er bók með teikn­ingum eftir hann sem allir mega nota til einka­nota til að átta sig betur á fram­leiðslu­ferl­inu. Ef nú ein­hver skarpur les­andi fer að rýna í efna­jöfn­urnar kynni hann/hún að sakna þess að ekk­ert er minnst á þátt járn­sins. Það er vegna þess hve þáttur þess er ein­faldur og fer eftir því sem ég kall­aði jöfnu í grein­inni um kola­brennsl­una og tekur ekki þátt í efna­hvörfum kísil­efn­anna.   

Í smiðju Skalla-Gríms á Borg fór fram málm­bræðsla svo karl­inn gæti smíðað sér þá hluti úr járni sem hann van­hag­aði um. Í skál­anum á Borg log­aði hins vegar lang­eldur sem menn gátu ornað sér við. Ég trúi að eng­inn á Borg hafi mis­skilið mun­inn á þessu tvennu. En með því að hrópa nógu oft kola­brennsla á Bakka þá fara fleiri og fleiri að trúa því að þar fari fram kola­brennsla, heil 66 þús­und tonn á ári (oj bara). Það er bara hreint ekki rétt. Þar eru hins vegar notuð kol og timbur til að fram­leiða kís­il­málm. Mér þykir mik­il­vægt að fara með rétt mál. Öðrum kann stundum að finn­ast það auka­at­rið­i. 

Höf­undur er pró­­fessor emeritus í efna­fræði við Háskóla Íslands.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Nýir íbúðareigendur velja nú frekar að taka lán hjá bönkum en lífeyrissjóðum.
Eðlisbreyting á húsnæðislánamarkaði – Lántakendur flýja lífeyrissjóðina
Í fyrsta sinn síðan að Seðlabanki Íslands hóf að halda utan um útlán lífeyrissjóða greiddu sjóðsfélagar upp meira af lánum en þeir tóku. Á sama tíma hafa útlán viðskiptabanka til húsnæðiskaupa stóraukist. Ástæðan: þeir bjóða nú upp á mun lægri vexti.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Gylfi: Stjórnvöld gerðu mistök með því að opna landið
Prófessor í hagfræði, sem varaði við áhrifum af opnun landamæra Íslands í sumar, segir að stjórnvöld hafi stefnt mikilvægum almannagæðum í hættu með því að halda þeim til streitu. Hagsmunir fárra hafi verið teknir fram yfir hagsmuni þorra landsmanna.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar