Auglýsing

Haraldur Johannessen ríkislögreglustjóri hefur lengi verið afar umdeildur og margir innan lögreglunnar haft þá skoðun að hann hafi hvorki skapgerð né getu til að sinna jafn mikilvægu starfi. Samt sem áður hefur hann setið sem ríkislögreglustjóri óslitið frá 1. febrúar 1998, eða í tæp 22 ár. 

Í dagbókum Matthíasar Johannessen, fyrrverandi ritstjóra Morgunblaðsins til áratuga og föður Haraldar, sem hann hefur birt á netinu má lesa um þá daga þegar Haraldur var skipaður ríkislögreglustjóri fyrir rúmum tveimur áratugum. Þar sagði hann að heiðrík birta hafi fallið á fjölskylduna alla þegar greint var frá skipuninni. „Það er mikið embætti og krefst ábyrgðartilfinningar og hrokalausrar vizku.“

Sú „hrokalausa vizka“ og ábyrgðartilfinning sem faðirinn sagði að þyrfti að búa yfir til að sinna embætti ríkislögreglustjóra er ekki sýnileg í athöfnum og orðum Haraldar á undanförnum árum. 

Í kasti við lögin

Stundin fjallaði ítarlega um Harald í fréttaskýringu í sumar. Þar kom meðal annars fram að hann hefði ítrekað komið sér í vandræði án þess að vera látinn sæta ábyrgð. Þar var rakið þegar Haraldur hótaði heildsala sem hann þekkti ekkert líftláti á bar eftir að hafa skvett yfir hann drykk á vínbar árið 2001. Í umfjölluninni var Haraldur sagður hafa skaða rannsóknir efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra eftir hrun, að ársreikningar embættisins lægju óundirritaðir, að rekstrarlegir þættir væru í ólagi, að kvartað hefði verið undan framgöngu Haraldar gagnvart sérsveitarmönnum og að eineltismál innan stofnunarinnar væri til skoðunar hjá dómsmálaráðuneytinu. Svo fátt eitt sé nefnt.

Í sumar opinberaðist líka stórkostlega furðulegt mál þar sem Haraldur varð uppvís að því að nota embætti ríkislögreglustjóra til að kvarta yfir bók og sjónvarpsþætti. Það gerði hann með því að senda bréf til rithöfundarins Björns Jóns Bragasonar og sjónvarpsmannsins Sigurðar Kolbeinssonar vegna bókar um gjaldeyriseftirlit Seðlabanka Íslands sem kom út árið 2016 og sjónvarpsþáttar um sama efni sem sýndur var ári síðar.

Ástæða bréfaskriftanna var lýsing Valtýs Sigurðssonar, þáverandi ríkissaksaksóknara, á fundi í innanríkisráðuneytinu árið 2011 þar sem hann hefði lagt fram minnisblað þar sem fram kom það mat að efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra „hafi um árabil skort faglega yfirstjórn og metnað“.

Auglýsing
Í frétt Stöðvar 2 um málið kom fram að Haraldur hefði meðal annars hringt í Björn Jón og sagst vera að íhuga að stefna honum fyrir meiðyrði. Þann 2. mars 2018 bárust mönnunum tveimur svo áðurnefnd bréf þar sem Haraldur, og tveir aðrir nafngreindir einstaklingar skrifuðu undir, þar sem því var haldið fram að frásögn í bókinni og sjónvarpsþættinum væri „markleysa“ og að hann bæri „ábyrgð á ólögmætri meingerð“ gagnvart Haraldi. 

Björn Jón og Sigurður kvörtuðu yfir háttsemi Haraldar til Umboðsmanns Alþingis, sem komst síðar að því að efni og framsetning bréfanna hefðu verið ámælisverð og „til þess fallin að rýra traust og trú á embætti ríkislögreglustjóra“. Dómsmálaráðuneytið gerði auk þess alvarlegar athugasemdir við framgöngu Haraldar.

En málið hafði ekki frekari afleiðingar. Áfram sem áður hefur verið lítill vilji til að hrófla við Haraldi í starfi þrátt fyrir augljós axarsköft og misgjörðir gagnvart öðru fólki sem eru ekki sæmandi einstaklingi í jafn valda- og ábyrgðarmikilli stöðu.

Deilur koma upp á yfirborðið

En það sem ýtti af stað endalokunum hjá Haraldi voru stigmagnandi deilur sem verið höfðu innan lögreglunnar, einkum í garð Ríkislögreglustjóra, vegna fata- og bílamála. Auk þess þóttu samskipti ríkislögreglustjóra við ýmsa lögreglumenn ekki boðleg að þeirra mati. 

Lands­­sam­­band lög­­­reglu­­manna setti þrýst­ing á lög­­­reglu­­stjóra lands­ins um að láta fara fram al­hliða stjórn­­­sýslu­út­­­tekt á emb­ætti rík­­is­lög­­reglu­­stjóra og fjölmörg lögregluembætti studdu þá vegferð. Fyrr í þessum mánuði var ákveðið að Rík­is­end­ur­skoðun myndi ráðast í slíka úttekt. 

Har­aldur sendi frá sér yfir­­lýs­ingu þann 12. september þar sem sagði að álykt­­anir lög­­­reglu­­fé­laga, gegn emb­ætti rík­­is­lög­­reglu­­stjóra, væru ekki til þess fallnar að skapa frið um störf lög­­­reglu. Þá sagði að yfir­­lýs­ingar sem „ali á ótta“ geti verið til þess fallnar að bitna á öryggi almenn­ings og það sé ámæl­is­vert. „Við þetta ástand verður ekki unað enda kastar það rýrð á lög­­regl­una og störf hennar sem grefur undan því mikla trausti sem almenn­ingur ber til lög­­regl­unn­­ar. Á end­­anum gæti þetta ástand því komið niður á öryggi almenn­ings.“

Viðtalið sem tryggði endalokin

Laugardaginn 14. september birtist síðan nú frægt viðtal við Harald í Morgunblaðinu. Staða hans var orðin ansi slæm á þeim tíma en alls ekki útilokað að hægt yrði fyrir Harald að hverfa frá embætti sínu með einhverri reisn. Að hann fengi að velja sér leið út úr aðstæðunum. Jafnvel að sitja út skipunartíma sinn. Það tækifæri hvarf samstundis og viðtalið birtist. 

Auglýsing
Það fer í sögubækurnar sem einhver mesti sjálfskaði með orðum sem birst hefur á prenti í lengri tíma. 

Haraldur sagði þar að verið væri að reyna að hrekja hann úr emb­ætti með því að dreifa vís­vit­andi rang­færslum og róg­burði um hann. Þeir sem væru að gera það væru lög­reglu­menn sem teldu sig eiga harma að hefna gegn hon­um, meðal ann­ars vegna þess að hann hefði gripið inn í vegna starfs­hátta eða fram­komu þeirra eða vegna þess að þeir hafi ekki fengið stöður sem þeir sótt­ust eft­ir. Ef til starfs­loka hans kæmi myndi það kalla á enn ít­­ar­­legri um­­fjöll­un af hans hálfu um valda­bar­átt­una bak við tjöld­in.

Haraldur bætti við að gagn­rýni hans á fram­göngu lög­reglu­manna ætti þátt í því sem hann kallaði aðför gegn sér. Hann sagðist hafa bent á að spill­ing ætti ekki að líð­ast innan lög­regl­unn­ar. „Hluti af umræð­unni sem er að brjót­­ast fram núna er kannski einnig vegna þeirr­ar af­­stöðu minn­­ar. Ég hef til dæm­is bent á að það fari ekki sam­an að lög­­­reglu­­menn séu meðfram starfi sínu í póli­­tísku vaf­stri. Það fer að mínu viti ekki sam­­an.“ Umræða um bíla­­mál lög­­regl­unn­ar væri hluti af þeirri rógs­her­­ferð að óreiða sé í fjár­­­mál­um rík­­is­lög­­reglu­­stjóra.

Haraldur lagði engin gögn eða sannanir fram meintri spillingu innan lögreglunnar í viðtalinu. Og allt viti borið fólk sá samstundis að lögreglustjóri sem gæfi það til kynna að hann sæti á upplýsingum, sem hann myndi nota ef einhver ætlaði að hafa af honum starfið, er ekki starfi sínu vaxinn. Það eitt og sér er svo alvarlegt að það ætti að fela í sér brottrekstur.

Haraldur var kallaður á fund dómsmálaráðherra í kjölfarið en hún sagði að honum loknum að ekki kæmi til greiða „að svo stöddu“ að gera starfslokasamning við Harald. 

Öllum var þó ljóst að málinu væri ekki lokið.

Morgunblaðið gefur og Morgunblaðið tekur

Í áðurnefndum dagbókarfærslum Matthíasar Johannessen frá árinu 1998 sagði að Haraldur hefði sjálfur unnið sig upp í starf ríkislögreglustjóra „en Þorsteinn Pálsson [þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra] hefur þá líka sýnt honum mikinn drengskap; óvenjulegan og þá ekki sízt þegar haft er í huga að ég hef stundum yljað honum undir uggum vegna sjávarútvegsstefnunnar, en hann er meiri maður en svo að hann láti það bitna á syni mínum.“ 

Auglýsing
Þeirri skoðun að Haraldur hafi notið þess að vera sonur föður síns þegar hann var skipaður í embættið var ýtt til hliðar af Matthíasi en þeirri skoðun að hann hafi blessunarlega ekki verið látinn líða fyrir faðernið hampað.

Þegar átt er einkasamtal við lögreglumenn, yfirmenn í lögreglunni og marga stjórnmálamenn, þá er það þó nánast algild skoðun þeirra að Haraldur hefði aldrei komið til greina í embættið ef ekki væri fyrir þá staðreynd að faðir hans væri þáverandi ritstjóri Morgunblaðsins, í nánum tengslum við Sjálfstæðisflokkinn og einn valdamesti maður landsins vegna yfirburðastöðu blaðsins á þeim tíma. Að máttur Morgunblaðsins og afl hafi tryggt skipun Haraldar sem ríkislögreglustjóra.

Það er því nánast eitthvað ljóðrænt við það að Haraldur Johannessen ríkislögreglustjóri hafi ákveðið að fara í viðtal við Morgunblaðið til að rétta sinn hlut í vinnudeilum, en þess í stað reyndist viðtalið vera banabiti hans í starfi. 

Lýst yfir vantrausti

Í gær lýstu átta af níu lögreglustjórum landsins og formannafundur Landssambands lögreglumanna yfir vantrausti á Harald. Í ljósi þess er augljóst að dagar hans í embætti eru taldir. Nýr dómsmálaráðherra, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, mun ekki eiga annarra kosta völ en að víkja honum úr starfi með einhverjum hætti. Þangað til að sú ákvörðun verður tekin mun lögreglan í landinu ekki vera starfhæf. 

Samkvæmt lögreglulögum er það enda meginhlutverk ríkislögreglustjóra að „flytja og kynna lögreglustjórum boð og ákvarðanir æðstu handhafa ríkisvaldsins sem snerta starfsemi lögreglunnar með einum eða öðrum hætti og vinna að og fylgjast með að þeim ákvörðunum verði fylgt í starfsemi lögreglunnar.“ Hann á að gera tillögur til ráðherra um almenn fyrirmæli til lögreglustjóra. Að vinna að og gera tillögur um hagræðingu, samræmingu, framþróun og öryggi í starfsemi lögreglunnar. Veita lögreglustjórum aðstoð og stuðning í lögreglustörfum. Og svo framvegis.

Þegar átta af níu lögreglustjórum landsins, og heildarsamtök almennra lögreglumanna, treysta ekki ríkislögreglustjóranum, þá er augljóst að hann getur ekki sinnt lögboðnu starfi sínu.

Annað hvort þarf hann að víkja eða allir hinir.

Ákvörðunin ætti að vera augljós.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Frá fundi Norðurskautsráðsins í Rovaniemi í Finnlandi árið 2019 þegar Ísland tók við formennsku í ráðinu. Rússar taka við keflinu á fundi ráðsins sem fram fer í Reykjavík í maí.
Ísland lætur af formennsku í Norðurskautsráðinu
Sjálfbær þróun og umhverfismál eru grundvallarstef norðurslóðasamvinnu en mega þessi mjúku mál sín einhvers þegar Rússar eru að efla hernaðarlega uppbyggingu og Bandaríkjamenn bregðast við með aukinni viðveru, m.a. á Íslandi?
Kjarninn 16. maí 2021
Um það bil helmingur Dana afþakkar fjölpóst.
100 þúsund tonn af auglýsingapésum
Mánaðarlega fá Danir samtals átta til níu þúsund tonn af auglýsingapésum inn um bréfalúguna. Stór hluti pésanna fer ólesinn í ruslið. Nú ræðir danska þingið breytingar á reglum þannig að borgararnir þurfi að biðja um að fá pésana.
Kjarninn 16. maí 2021
Tony Blair segist vera með lausnir á vanda Verkamannaflokksins og raunar annarra stjórnmálaafla frá miðjunni og til vinstri.
Tony Blair segir að Verkamannaflokkurinn þurfi að fara alveg á byrjunarreit
Fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands segir að sinn gamli flokkur eigi sér ekki viðreisnar von ef hann haldi áfram á sömu braut. Algjörrar endurræsingar sé þörf, bæði í efnahagsmálum og umræðum um samfélagsmál, þar sem þeir róttækustu vaði uppi.
Kjarninn 15. maí 2021
Sigríður Á. Andersen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi dómsmálaráðherra.
„Við eigum að færa þessa verslun heim í hérað – frá Búrgundí í Bústaðahverfið“
Þingmaður Sjálfstæðisflokksins spyr hvers vegna íslensk stjórnvöld viðhaldi einokunartilburðum varðandi áfengissölu.
Kjarninn 15. maí 2021
Davíð Helgason, stofnandi og fyrrum forstjóri Unity.
Vorblað Vísbendingar er komið út
Vísbending hefur gefið út sérstakt vorblað þar sem nýsköpun er í brennidepli. Blaðið er opið öllum, en í því má meðal annars finna viðtal við Davíð Helgason, stofnanda Unity.
Kjarninn 15. maí 2021
Þótt almennt atvinnuleysi hafi dregist saman fjölgar í hópi langtímaatvinnulausra
Þeir sem hafa verið atvinnulausir í meira en tólf mánuði fjölgaði um 288 í síðasta mánuði þrátt fyrir að stjórnvöld hafi ráðist í átak til að draga úr atvinnuleysi hópsins. Atvinnuleysi hjá þeim sem hafa verið án vinnu skemur en sex mánuði dregst saman.
Kjarninn 15. maí 2021
Jarðfræði á mannamáli
Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa reglulega hraunmola á Kjarnann. Þetta er sá sjötti. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt.
Kjarninn 15. maí 2021
Hjarðónæmi sífellt fjarlægari draumur
Fjölmargar hindranir þyrfti að yfirstíga svo hjarðónæmi gegn COVID-19 verði að veruleika. Nýju og meira smitandi afbrigðin breyta jöfnunni og hækka nauðsynlegt hlutfall bólusettra til að ónæmi samfélags náist.
Kjarninn 15. maí 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari