Auglýsing

End­ur­reisn íslenska fjár­mála­kerf­is­ins hefur leitt til þess að banka­kerfið er svipað að stærð og spari­sjóður sem þjón­ustar nærum­hverfi sitt ein­göngu í Was­hington ríki á Vest­ur­strönd Banda­ríkj­anna eða í land­bún­að­ar­hér­aði í Þýskland­i. 

Heild­ar­stærð banka­kerf­is­ins er ekki meiri en það, eða um 3.900 millj­arðar króna, sé horft til heild­ar­eigna inn­lána­stofn­anna. Það er að 90 pró­sent leyti bundið við íslenska starf­semi, það er rekstur heim­ila og fyr­ir­tækja. Íslenska ríkið á síðan um 80 pró­sent af kerf­inu með eign sinni á Íslands­banka, Lands­bank­anum og Íbúða­lána­sjóð­i. 

Kúvend­ing

Óhætt er að segja að mikil kúvend­ing hafi orðið á íslenska fjár­mála­kerf­inu á und­an­förnum ára­tug, en fyrir hrunið var eig­in­lega allt þver­öf­ugt við það sem nú er uppi á ten­ingn­um. Kerfið var 10 sinnum stærra en sem nam árlegri lands­fram­leiðslu, og starf­semin var að 85 pró­sent leyti erlendis en 15 pró­sent á Ísland­i. 

Auglýsing

Eðli­legt er að setja þann fyr­ir­vara við þetta mat, að það er miðað við bók­færða stöðu í síð­ustu birtu árs­reikn­ingum og upp­gjörum föllnu bank­anna, þegar þetta er sagt. (Mikið af útlánum bank­anna fyrir hrunið voru algjör­lega verð­laus og ekki með veð í neinu, og því bók­færð ískyggi­lega hátt í reikn­ingum bank­anna.) 

Hug­takið „of stór til að mis­takast” (Too big to Fail) var til umfjöll­unar í síð­ustu grein, í til­efni af 10 ára afmæli frá­bærrar bókar Andrew Ross Sork­in, Too Big To Fail. Þetta hug­tak er enn ljós­lif­andi og allt um lykj­andi á fjár­mála­mark­aði, eins og fjallað var um í grein­inn­i. 

Gagn­rýnar spurn­ingar

Raunar eru margir for­ystu­menn á fjár­mála­mark­aði farnir að spyrja gagn­rýnna spurn­inga um hvernig staða mála er, þegar kemur að hlut­verki seðla­banka og umfangs­miklum fjárinn­spýt­ing­ar­að­gerðum þeirra á und­an­förnum árum. 

Einn þeirra er Ray Dalio, fjár­fest­inga­stjóri Bridgewa­ter Associ­ates, eins stærsta fjár­fest­inga­sjóðs í heimi, talar um að heim­ur­inn sé „brjál­að­ur” og að fjár­mála­kerfið sé ein­fald­lega ekki að virka eins og það ætti að gera.

Efna­hags­reikn­ingar seðla­banka hafa þan­ist út og ódýru fjár­magni verið dælt út á mark­aði, í þeirri von að hag­vöxtur örvist, og það er ekki hægt að segja annað en að það hafi tek­ist víða um heim eftir hremm­ing­arnar fyrir ára­tug. En þetta er ekki sjálf­bær þró­un, segir Dalio, og ótt­ast hið versta. 

Á litla Ísland ótt­ast maður helst að ein­angrun fjár­mála­kerf­is­ins - sem er nú fyrst og fremst utan um krón­u-hag­kerfið íslenska, og fjár­magnað af almenn­ingi með inn­lánum - geti leitt til þess að sam­keppn­is­hæfni lands­ins fari mun hraðar aftur en margir átta sig á. 

ISK-á­hættan

Ástæðan er helst sú, að með því að halda í okkar sjálf­stæða gjald­miðil og sjálf­stæða pen­inga­kerfi, þá verðum við ekki almenni­lega hluti af alþjóð­legum mörk­uðum og straumum sem þeim fylgja. Þetta á við um reglu­verkið en einnig áhuga­svið fjár­festa sem hafa heim­inn allan undir í fjár­fest­ingum sín­um. Hinar sér­ís­lensku lausnir í pen­inga­mál­um, ISK, verða enn meira frá­hrind­andi í alþjóða- og tækni­vædd­ari heimi.

Í nýlegu mati Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins á stöðu mála á Íslandi er það gert að umtals­efni, að það gangi ekki nægi­lega vel að skapa alþjóð­leg störf. Mögu­lega er skýr­ingin sú, að við erum farin að upp­lifa áhrif af ein­kennum þess að vera ein­angruð frá alþjóð­legri þróun í fjár­mála­kerfum og tækni almennt. Þvert á oft dig­ur­bark­ar­legar yfir­lýs­ingar - um ágæti lands­ins þegar kemur að tækni­þekk­ingu - þá bendir margt til þess að við gætum dreg­ist hratt aftur úr, og misst niður sam­keppn­is­hæfni fyrir alþjóða­geir­ann. 

Inn­rás eða útrás

Þegar lagt var upp í vinnu með alþjóð­lega ráð­gjafa­fyr­ir­tæk­inu McK­insey, sem Hregg­viður Jóns­son, þá í for­ystu­sveit Við­skipta­ráðs, hafði meðal ann­arra for­ystu um að koma af stað, þá var mark­miðið það, að opna landið fyrir þessum alþjóð­legu straumum - til að tryggja sam­keppn­is­hæfn­ina. Síðan hefur tím­inn lið­ið, og það er eðli­legt að velta því upp hvort við séum að upp­lifa hlut­ina til góðs eða ills. 

Fjár­mála­kerfið - sem hefur verið útgangs­punktur í þessum tveimur tengdu leið­urum - er góður útgangs­punktur til að ræða um þessa hluti: áskor­anir nútíð­ar­innar og fram­tíð­ar, hina alþjóð­legu strauma. Útrás­ar­hug­takið er ennþá brennt eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins, en það sem blasir við Íslandi er að við verðum að stór­auka teng­ingar okkar við erlenda mark­aði, með aukna alþjóð­lega þekk­ingu að leið­ar­ljósi. 

Spurn­ingin er hins veg­ar, hvort við gerum það með inn­rás alþjóð­legra strauma - án þess að vera nægi­lega vel und­ir­bú­in, og með of mikið af sér­ís­lenskum lausnum - eða í gegnum hug­rakka og vand­aða stefnu, þar sem almanna­hagur ræður ferð­inni, í sterk­ari teng­ingum við útlönd, alþjóða­væddan heim. Þannig myndi útrás­ar­hug­takið hrista af sér bruna­sár­in.



Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Drög að nýjum þjónustusamningi við RÚV kynnt
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur kynnt nýjan þjónustusamning við Ríkisútvarpið fyrir ríkisstjórn en núgildandi samningur rennur út um áramótin.
Kjarninn 14. desember 2019
Agnar Snædahl
Frá kreppuþakuppbyggingu og myglu
Kjarninn 14. desember 2019
Undraheimur bókmenntanna: Veisla Soffíu Auðar Birgisdóttur
Gagnrýnandi Kjarnans skrifar um „Maddama, kerling, fröken, frú. Konur í íslenskum nútímabókmenntum".
Kjarninn 14. desember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Norrænt velferðarríki eða arðrænd nýlenda?
Kjarninn 14. desember 2019
Björgólfur Jóhannsson, tímabundinn forstjóri Samherja, þegar hann tók við starfinu.
Björgólfur efast um að mútur hafi verið greiddar og telur Samherja ekki hafa brotið lög
Forstjóri Samherja telur Jóhannes Stefánsson hafa verið einan að verki í vafasömum viðskiptaháttum fyrirtækisins í Afríku. Greiðslur til Dúbaí eftir að Jóhannes hætt,i sem taldar eru vera mútur, hafi verið löglegar greiðslur fyrir kvóta og ráðgjöf.
Kjarninn 14. desember 2019
Litla hraun
Vilja að betrun fanga hefjist strax frá dómsuppkvaðningu
Starfshópur félagsmálaráðherra hefur lagt til unnið sé að bataferli einstaklinga sem hlotið hafa refsidóm strax frá uppkvaðningu dóms, á tímabilinu áður en afplánun refsingar hefst, á meðan afplánun varir og einnig eftir að afplánun lýkur.
Kjarninn 14. desember 2019
Síminn að festa sig aftur í sessi sem sá stærsti á markaðnum
Gagnamagnsnotkun Íslendinga á farsímaneti heldur áfram að aukast ár frá ári. Hún hefur 265faldast á áratug. Síminn hefur styrkt stöðu sína sem markaðsleiðandi á farsímamarkaði en tekjur vegna sölu á slíkri þjónustu hafa dregist verulega saman.
Kjarninn 14. desember 2019
Eitt af hverjum sex dauðsföllum tengt matarvenjum
Offita er orðið umfangsmikið lýðheilsuvandamál á Íslandi en alls þjást um fimmtungur fullorðinna Íslendinga af offitu.
Kjarninn 14. desember 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari