Auglýsing

End­ur­reisn íslenska fjár­mála­kerf­is­ins hefur leitt til þess að banka­kerfið er svipað að stærð og spari­sjóður sem þjón­ustar nærum­hverfi sitt ein­göngu í Was­hington ríki á Vest­ur­strönd Banda­ríkj­anna eða í land­bún­að­ar­hér­aði í Þýskland­i. 

Heild­ar­stærð banka­kerf­is­ins er ekki meiri en það, eða um 3.900 millj­arðar króna, sé horft til heild­ar­eigna inn­lána­stofn­anna. Það er að 90 pró­sent leyti bundið við íslenska starf­semi, það er rekstur heim­ila og fyr­ir­tækja. Íslenska ríkið á síðan um 80 pró­sent af kerf­inu með eign sinni á Íslands­banka, Lands­bank­anum og Íbúða­lána­sjóð­i. 

Kúvend­ing

Óhætt er að segja að mikil kúvend­ing hafi orðið á íslenska fjár­mála­kerf­inu á und­an­förnum ára­tug, en fyrir hrunið var eig­in­lega allt þver­öf­ugt við það sem nú er uppi á ten­ingn­um. Kerfið var 10 sinnum stærra en sem nam árlegri lands­fram­leiðslu, og starf­semin var að 85 pró­sent leyti erlendis en 15 pró­sent á Ísland­i. 

Auglýsing

Eðli­legt er að setja þann fyr­ir­vara við þetta mat, að það er miðað við bók­færða stöðu í síð­ustu birtu árs­reikn­ingum og upp­gjörum föllnu bank­anna, þegar þetta er sagt. (Mikið af útlánum bank­anna fyrir hrunið voru algjör­lega verð­laus og ekki með veð í neinu, og því bók­færð ískyggi­lega hátt í reikn­ingum bank­anna.) 

Hug­takið „of stór til að mis­takast” (Too big to Fail) var til umfjöll­unar í síð­ustu grein, í til­efni af 10 ára afmæli frá­bærrar bókar Andrew Ross Sork­in, Too Big To Fail. Þetta hug­tak er enn ljós­lif­andi og allt um lykj­andi á fjár­mála­mark­aði, eins og fjallað var um í grein­inn­i. 

Gagn­rýnar spurn­ingar

Raunar eru margir for­ystu­menn á fjár­mála­mark­aði farnir að spyrja gagn­rýnna spurn­inga um hvernig staða mála er, þegar kemur að hlut­verki seðla­banka og umfangs­miklum fjárinn­spýt­ing­ar­að­gerðum þeirra á und­an­förnum árum. 

Einn þeirra er Ray Dalio, fjár­fest­inga­stjóri Bridgewa­ter Associ­ates, eins stærsta fjár­fest­inga­sjóðs í heimi, talar um að heim­ur­inn sé „brjál­að­ur” og að fjár­mála­kerfið sé ein­fald­lega ekki að virka eins og það ætti að gera.

Efna­hags­reikn­ingar seðla­banka hafa þan­ist út og ódýru fjár­magni verið dælt út á mark­aði, í þeirri von að hag­vöxtur örvist, og það er ekki hægt að segja annað en að það hafi tek­ist víða um heim eftir hremm­ing­arnar fyrir ára­tug. En þetta er ekki sjálf­bær þró­un, segir Dalio, og ótt­ast hið versta. 

Á litla Ísland ótt­ast maður helst að ein­angrun fjár­mála­kerf­is­ins - sem er nú fyrst og fremst utan um krón­u-hag­kerfið íslenska, og fjár­magnað af almenn­ingi með inn­lánum - geti leitt til þess að sam­keppn­is­hæfni lands­ins fari mun hraðar aftur en margir átta sig á. 

ISK-á­hættan

Ástæðan er helst sú, að með því að halda í okkar sjálf­stæða gjald­miðil og sjálf­stæða pen­inga­kerfi, þá verðum við ekki almenni­lega hluti af alþjóð­legum mörk­uðum og straumum sem þeim fylgja. Þetta á við um reglu­verkið en einnig áhuga­svið fjár­festa sem hafa heim­inn allan undir í fjár­fest­ingum sín­um. Hinar sér­ís­lensku lausnir í pen­inga­mál­um, ISK, verða enn meira frá­hrind­andi í alþjóða- og tækni­vædd­ari heimi.

Í nýlegu mati Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins á stöðu mála á Íslandi er það gert að umtals­efni, að það gangi ekki nægi­lega vel að skapa alþjóð­leg störf. Mögu­lega er skýr­ingin sú, að við erum farin að upp­lifa áhrif af ein­kennum þess að vera ein­angruð frá alþjóð­legri þróun í fjár­mála­kerfum og tækni almennt. Þvert á oft dig­ur­bark­ar­legar yfir­lýs­ingar - um ágæti lands­ins þegar kemur að tækni­þekk­ingu - þá bendir margt til þess að við gætum dreg­ist hratt aftur úr, og misst niður sam­keppn­is­hæfni fyrir alþjóða­geir­ann. 

Inn­rás eða útrás

Þegar lagt var upp í vinnu með alþjóð­lega ráð­gjafa­fyr­ir­tæk­inu McK­insey, sem Hregg­viður Jóns­son, þá í for­ystu­sveit Við­skipta­ráðs, hafði meðal ann­arra for­ystu um að koma af stað, þá var mark­miðið það, að opna landið fyrir þessum alþjóð­legu straumum - til að tryggja sam­keppn­is­hæfn­ina. Síðan hefur tím­inn lið­ið, og það er eðli­legt að velta því upp hvort við séum að upp­lifa hlut­ina til góðs eða ills. 

Fjár­mála­kerfið - sem hefur verið útgangs­punktur í þessum tveimur tengdu leið­urum - er góður útgangs­punktur til að ræða um þessa hluti: áskor­anir nútíð­ar­innar og fram­tíð­ar, hina alþjóð­legu strauma. Útrás­ar­hug­takið er ennþá brennt eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins, en það sem blasir við Íslandi er að við verðum að stór­auka teng­ingar okkar við erlenda mark­aði, með aukna alþjóð­lega þekk­ingu að leið­ar­ljósi. 

Spurn­ingin er hins veg­ar, hvort við gerum það með inn­rás alþjóð­legra strauma - án þess að vera nægi­lega vel und­ir­bú­in, og með of mikið af sér­ís­lenskum lausnum - eða í gegnum hug­rakka og vand­aða stefnu, þar sem almanna­hagur ræður ferð­inni, í sterk­ari teng­ingum við útlönd, alþjóða­væddan heim. Þannig myndi útrás­ar­hug­takið hrista af sér bruna­sár­in.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Nýir íbúðareigendur velja nú frekar að taka lán hjá bönkum en lífeyrissjóðum.
Eðlisbreyting á húsnæðislánamarkaði – Lántakendur flýja lífeyrissjóðina
Í fyrsta sinn síðan að Seðlabanki Íslands hóf að halda utan um útlán lífeyrissjóða greiddu sjóðsfélagar upp meira af lánum en þeir tóku. Á sama tíma hafa útlán viðskiptabanka til húsnæðiskaupa stóraukist. Ástæðan: þeir bjóða nú upp á mun lægri vexti.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Gylfi: Stjórnvöld gerðu mistök með því að opna landið
Prófessor í hagfræði, sem varaði við áhrifum af opnun landamæra Íslands í sumar, segir að stjórnvöld hafi stefnt mikilvægum almannagæðum í hættu með því að halda þeim til streitu. Hagsmunir fárra hafi verið teknir fram yfir hagsmuni þorra landsmanna.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari