Auglýsing

End­ur­reisn íslenska fjár­mála­kerf­is­ins hefur leitt til þess að banka­kerfið er svipað að stærð og spari­sjóður sem þjón­ustar nærum­hverfi sitt ein­göngu í Was­hington ríki á Vest­ur­strönd Banda­ríkj­anna eða í land­bún­að­ar­hér­aði í Þýskland­i. 

Heild­ar­stærð banka­kerf­is­ins er ekki meiri en það, eða um 3.900 millj­arðar króna, sé horft til heild­ar­eigna inn­lána­stofn­anna. Það er að 90 pró­sent leyti bundið við íslenska starf­semi, það er rekstur heim­ila og fyr­ir­tækja. Íslenska ríkið á síðan um 80 pró­sent af kerf­inu með eign sinni á Íslands­banka, Lands­bank­anum og Íbúða­lána­sjóð­i. 

Kúvend­ing

Óhætt er að segja að mikil kúvend­ing hafi orðið á íslenska fjár­mála­kerf­inu á und­an­förnum ára­tug, en fyrir hrunið var eig­in­lega allt þver­öf­ugt við það sem nú er uppi á ten­ingn­um. Kerfið var 10 sinnum stærra en sem nam árlegri lands­fram­leiðslu, og starf­semin var að 85 pró­sent leyti erlendis en 15 pró­sent á Ísland­i. 

Auglýsing

Eðli­legt er að setja þann fyr­ir­vara við þetta mat, að það er miðað við bók­færða stöðu í síð­ustu birtu árs­reikn­ingum og upp­gjörum föllnu bank­anna, þegar þetta er sagt. (Mikið af útlánum bank­anna fyrir hrunið voru algjör­lega verð­laus og ekki með veð í neinu, og því bók­færð ískyggi­lega hátt í reikn­ingum bank­anna.) 

Hug­takið „of stór til að mis­takast” (Too big to Fail) var til umfjöll­unar í síð­ustu grein, í til­efni af 10 ára afmæli frá­bærrar bókar Andrew Ross Sork­in, Too Big To Fail. Þetta hug­tak er enn ljós­lif­andi og allt um lykj­andi á fjár­mála­mark­aði, eins og fjallað var um í grein­inn­i. 

Gagn­rýnar spurn­ingar

Raunar eru margir for­ystu­menn á fjár­mála­mark­aði farnir að spyrja gagn­rýnna spurn­inga um hvernig staða mála er, þegar kemur að hlut­verki seðla­banka og umfangs­miklum fjárinn­spýt­ing­ar­að­gerðum þeirra á und­an­förnum árum. 

Einn þeirra er Ray Dalio, fjár­fest­inga­stjóri Bridgewa­ter Associ­ates, eins stærsta fjár­fest­inga­sjóðs í heimi, talar um að heim­ur­inn sé „brjál­að­ur” og að fjár­mála­kerfið sé ein­fald­lega ekki að virka eins og það ætti að gera.

Efna­hags­reikn­ingar seðla­banka hafa þan­ist út og ódýru fjár­magni verið dælt út á mark­aði, í þeirri von að hag­vöxtur örvist, og það er ekki hægt að segja annað en að það hafi tek­ist víða um heim eftir hremm­ing­arnar fyrir ára­tug. En þetta er ekki sjálf­bær þró­un, segir Dalio, og ótt­ast hið versta. 

Á litla Ísland ótt­ast maður helst að ein­angrun fjár­mála­kerf­is­ins - sem er nú fyrst og fremst utan um krón­u-hag­kerfið íslenska, og fjár­magnað af almenn­ingi með inn­lánum - geti leitt til þess að sam­keppn­is­hæfni lands­ins fari mun hraðar aftur en margir átta sig á. 

ISK-á­hættan

Ástæðan er helst sú, að með því að halda í okkar sjálf­stæða gjald­miðil og sjálf­stæða pen­inga­kerfi, þá verðum við ekki almenni­lega hluti af alþjóð­legum mörk­uðum og straumum sem þeim fylgja. Þetta á við um reglu­verkið en einnig áhuga­svið fjár­festa sem hafa heim­inn allan undir í fjár­fest­ingum sín­um. Hinar sér­ís­lensku lausnir í pen­inga­mál­um, ISK, verða enn meira frá­hrind­andi í alþjóða- og tækni­vædd­ari heimi.

Í nýlegu mati Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins á stöðu mála á Íslandi er það gert að umtals­efni, að það gangi ekki nægi­lega vel að skapa alþjóð­leg störf. Mögu­lega er skýr­ingin sú, að við erum farin að upp­lifa áhrif af ein­kennum þess að vera ein­angruð frá alþjóð­legri þróun í fjár­mála­kerfum og tækni almennt. Þvert á oft dig­ur­bark­ar­legar yfir­lýs­ingar - um ágæti lands­ins þegar kemur að tækni­þekk­ingu - þá bendir margt til þess að við gætum dreg­ist hratt aftur úr, og misst niður sam­keppn­is­hæfni fyrir alþjóða­geir­ann. 

Inn­rás eða útrás

Þegar lagt var upp í vinnu með alþjóð­lega ráð­gjafa­fyr­ir­tæk­inu McK­insey, sem Hregg­viður Jóns­son, þá í for­ystu­sveit Við­skipta­ráðs, hafði meðal ann­arra for­ystu um að koma af stað, þá var mark­miðið það, að opna landið fyrir þessum alþjóð­legu straumum - til að tryggja sam­keppn­is­hæfn­ina. Síðan hefur tím­inn lið­ið, og það er eðli­legt að velta því upp hvort við séum að upp­lifa hlut­ina til góðs eða ills. 

Fjár­mála­kerfið - sem hefur verið útgangs­punktur í þessum tveimur tengdu leið­urum - er góður útgangs­punktur til að ræða um þessa hluti: áskor­anir nútíð­ar­innar og fram­tíð­ar, hina alþjóð­legu strauma. Útrás­ar­hug­takið er ennþá brennt eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins, en það sem blasir við Íslandi er að við verðum að stór­auka teng­ingar okkar við erlenda mark­aði, með aukna alþjóð­lega þekk­ingu að leið­ar­ljósi. 

Spurn­ingin er hins veg­ar, hvort við gerum það með inn­rás alþjóð­legra strauma - án þess að vera nægi­lega vel und­ir­bú­in, og með of mikið af sér­ís­lenskum lausnum - eða í gegnum hug­rakka og vand­aða stefnu, þar sem almanna­hagur ræður ferð­inni, í sterk­ari teng­ingum við útlönd, alþjóða­væddan heim. Þannig myndi útrás­ar­hug­takið hrista af sér bruna­sár­in.



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 47. þáttur: Myrk hliðarveröld
Kjarninn 22. janúar 2021
Yfirlitsmynd af fyrirhuguðu framkvæmdasvæði.
Vegagerðin setur göng í gegnum Reynisfjall og veg á bökkum Dyrhólaósa á dagskrá
Óstöðug fjaran við Vík kallar á byggingu varnargarðs ef af áformum Vegagerðarinnar um færslu hringvegarins verður. Hinn nýi láglendisvegur myndi liggja í næsta nágrenni svæða sem njóta verndar vegna jarðminja og lífríkis.
Kjarninn 22. janúar 2021
Mynd frá Hiroshima í Japan, tekin nokkrum mánuðum eftir að kjarnorkusprengju var varpað á borgina árið 1945.
Áttatíu og sex prósent vilja að Ísland fullgildi samning um bann við kjarnorkuvopnum
Samkvæmt nýrri könnun frá YouGov eru einungis þrjú prósent Íslendinga fylgjandi þeirri stefnu íslenskra stjórnvalda að fylgja stefnu NATÓ um að skrifa ekki undir samning Sameinuðu þjóðanna um bann gegn kjarnorkuvopnum. Samningurinn tekur gildi í dag.
Kjarninn 22. janúar 2021
Jón Ásgeir Jóhannesson.
Segir peningamarkaðssjóði ekki svikamyllu heldur form af skammtímafjármögnun
Fyrrverandi aðaleigandi Glitnis neitar því að peningamarkaðssjóðir bankanna hafi verið notaðir til að „redda“ eigendum þeirra fyrir hrun. Ríkisbankar þurftu að setja 130 milljarða króna inn í sjóðina en samt tapaði venjulegt fólk stórum fjárhæðum.
Kjarninn 21. janúar 2021
Jón Ásgeir segir Guðlaug Þór hafa tekið á sig sök í styrkjamálinu
Stjórnendur FL Group tóku ákvörðun um að veita háan styrk til Sjálfstæðisflokksins í lok árs 2006 og kvittun fyrir greiðslunni var gefin út eftir á. Þetta segir Jón Ásgeir Jóhannesson. Hann telur Geir H. Haarde hafa staðið á bakvið málið.
Kjarninn 21. janúar 2021
Norðurlöndin og Eystrasaltslöndin biðja AGS um að meta áhættu á peningaþvætti
Ríkisstjórn Íslands, ásamt ríkisstjórnum hinna Norður- og Eystrasaltslandanna, hefur beðið Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um að greina ógnir og veikleika í tengslum við peningaþvætti í löndunum.
Kjarninn 21. janúar 2021
Stórt hlutfall lána í frystingu er líkleg útskýring lágs hlutfalls fólks á vanskilaskrá
Vanskil aldrei verið minni en í fyrra
Samkvæmt Creditinfo voru vanskil með minnsta móti í fyrra. Líklegt er að það sé vegna fjölda greiðslufresta á lánum í kjölfar faraldursins.
Kjarninn 21. janúar 2021
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
Telur greinargerð ráðherra og kynningar á bankasölu ekki standast stjórnsýslulög
Stjórnarþingmenn í fjárlaganefnd taka undir með félögum sínum í efnahags- og viðskiptanefnd og vilja selja allt að 35 prósent í Íslandsbanka. Formaður Flokks fólksins segir að verið sé að einkavæða gróðann eftir að tapið var þjóðnýtt.
Kjarninn 21. janúar 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari