Auglýsing

End­ur­reisn íslenska fjár­mála­kerf­is­ins hefur leitt til þess að banka­kerfið er svipað að stærð og spari­sjóður sem þjón­ustar nærum­hverfi sitt ein­göngu í Was­hington ríki á Vest­ur­strönd Banda­ríkj­anna eða í land­bún­að­ar­hér­aði í Þýskland­i. 

Heild­ar­stærð banka­kerf­is­ins er ekki meiri en það, eða um 3.900 millj­arðar króna, sé horft til heild­ar­eigna inn­lána­stofn­anna. Það er að 90 pró­sent leyti bundið við íslenska starf­semi, það er rekstur heim­ila og fyr­ir­tækja. Íslenska ríkið á síðan um 80 pró­sent af kerf­inu með eign sinni á Íslands­banka, Lands­bank­anum og Íbúða­lána­sjóð­i. 

Kúvend­ing

Óhætt er að segja að mikil kúvend­ing hafi orðið á íslenska fjár­mála­kerf­inu á und­an­förnum ára­tug, en fyrir hrunið var eig­in­lega allt þver­öf­ugt við það sem nú er uppi á ten­ingn­um. Kerfið var 10 sinnum stærra en sem nam árlegri lands­fram­leiðslu, og starf­semin var að 85 pró­sent leyti erlendis en 15 pró­sent á Ísland­i. 

Auglýsing

Eðli­legt er að setja þann fyr­ir­vara við þetta mat, að það er miðað við bók­færða stöðu í síð­ustu birtu árs­reikn­ingum og upp­gjörum föllnu bank­anna, þegar þetta er sagt. (Mikið af útlánum bank­anna fyrir hrunið voru algjör­lega verð­laus og ekki með veð í neinu, og því bók­færð ískyggi­lega hátt í reikn­ingum bank­anna.) 

Hug­takið „of stór til að mis­takast” (Too big to Fail) var til umfjöll­unar í síð­ustu grein, í til­efni af 10 ára afmæli frá­bærrar bókar Andrew Ross Sork­in, Too Big To Fail. Þetta hug­tak er enn ljós­lif­andi og allt um lykj­andi á fjár­mála­mark­aði, eins og fjallað var um í grein­inn­i. 

Gagn­rýnar spurn­ingar

Raunar eru margir for­ystu­menn á fjár­mála­mark­aði farnir að spyrja gagn­rýnna spurn­inga um hvernig staða mála er, þegar kemur að hlut­verki seðla­banka og umfangs­miklum fjárinn­spýt­ing­ar­að­gerðum þeirra á und­an­förnum árum. 

Einn þeirra er Ray Dalio, fjár­fest­inga­stjóri Bridgewa­ter Associ­ates, eins stærsta fjár­fest­inga­sjóðs í heimi, talar um að heim­ur­inn sé „brjál­að­ur” og að fjár­mála­kerfið sé ein­fald­lega ekki að virka eins og það ætti að gera.

Efna­hags­reikn­ingar seðla­banka hafa þan­ist út og ódýru fjár­magni verið dælt út á mark­aði, í þeirri von að hag­vöxtur örvist, og það er ekki hægt að segja annað en að það hafi tek­ist víða um heim eftir hremm­ing­arnar fyrir ára­tug. En þetta er ekki sjálf­bær þró­un, segir Dalio, og ótt­ast hið versta. 

Á litla Ísland ótt­ast maður helst að ein­angrun fjár­mála­kerf­is­ins - sem er nú fyrst og fremst utan um krón­u-hag­kerfið íslenska, og fjár­magnað af almenn­ingi með inn­lánum - geti leitt til þess að sam­keppn­is­hæfni lands­ins fari mun hraðar aftur en margir átta sig á. 

ISK-á­hættan

Ástæðan er helst sú, að með því að halda í okkar sjálf­stæða gjald­miðil og sjálf­stæða pen­inga­kerfi, þá verðum við ekki almenni­lega hluti af alþjóð­legum mörk­uðum og straumum sem þeim fylgja. Þetta á við um reglu­verkið en einnig áhuga­svið fjár­festa sem hafa heim­inn allan undir í fjár­fest­ingum sín­um. Hinar sér­ís­lensku lausnir í pen­inga­mál­um, ISK, verða enn meira frá­hrind­andi í alþjóða- og tækni­vædd­ari heimi.

Í nýlegu mati Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins á stöðu mála á Íslandi er það gert að umtals­efni, að það gangi ekki nægi­lega vel að skapa alþjóð­leg störf. Mögu­lega er skýr­ingin sú, að við erum farin að upp­lifa áhrif af ein­kennum þess að vera ein­angruð frá alþjóð­legri þróun í fjár­mála­kerfum og tækni almennt. Þvert á oft dig­ur­bark­ar­legar yfir­lýs­ingar - um ágæti lands­ins þegar kemur að tækni­þekk­ingu - þá bendir margt til þess að við gætum dreg­ist hratt aftur úr, og misst niður sam­keppn­is­hæfni fyrir alþjóða­geir­ann. 

Inn­rás eða útrás

Þegar lagt var upp í vinnu með alþjóð­lega ráð­gjafa­fyr­ir­tæk­inu McK­insey, sem Hregg­viður Jóns­son, þá í for­ystu­sveit Við­skipta­ráðs, hafði meðal ann­arra for­ystu um að koma af stað, þá var mark­miðið það, að opna landið fyrir þessum alþjóð­legu straumum - til að tryggja sam­keppn­is­hæfn­ina. Síðan hefur tím­inn lið­ið, og það er eðli­legt að velta því upp hvort við séum að upp­lifa hlut­ina til góðs eða ills. 

Fjár­mála­kerfið - sem hefur verið útgangs­punktur í þessum tveimur tengdu leið­urum - er góður útgangs­punktur til að ræða um þessa hluti: áskor­anir nútíð­ar­innar og fram­tíð­ar, hina alþjóð­legu strauma. Útrás­ar­hug­takið er ennþá brennt eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins, en það sem blasir við Íslandi er að við verðum að stór­auka teng­ingar okkar við erlenda mark­aði, með aukna alþjóð­lega þekk­ingu að leið­ar­ljósi. 

Spurn­ingin er hins veg­ar, hvort við gerum það með inn­rás alþjóð­legra strauma - án þess að vera nægi­lega vel und­ir­bú­in, og með of mikið af sér­ís­lenskum lausnum - eða í gegnum hug­rakka og vand­aða stefnu, þar sem almanna­hagur ræður ferð­inni, í sterk­ari teng­ingum við útlönd, alþjóða­væddan heim. Þannig myndi útrás­ar­hug­takið hrista af sér bruna­sár­in.



Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Freyr Eyjólfsson
Neysla og úrgangur eykst á heimsvísu – Ákall um nýjar, grænar lausnir
Kjarninn 20. febrúar 2020
Ísold Uggadóttir og Auður Jónsdóttir
Himinhrópandi mistök í máli Maní
Kjarninn 20. febrúar 2020
Haraldur Johanessen var enn ríkislögreglustjóri þegar samkomulagið var gert. Hann lét af störfum skömmu síðar
Samkomulag ríkislögreglustjóra hækkaði laun yfirmanna um 48 prósent
Þeir yfirmenn hjá ríkislögreglustjóra sem skrifuðu undir samkomulag við embættið í fyrra hækkuðu samtals grunnlaun sín um 314 þúsund krónur á mánuði og sameiginlegar lífeyrisgreiðslur um 309 milljónir.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Samninganefnd starfsgreinasambandsins.
Starfsgreinasambandið nær samkomulagi við ríkið um nýjan kjarasamning
Starfsgreinasambandið og ríkið náðu í gær saman um útlínur á nýjum kjarasamningi á fundi hjá ríkissáttarsemjara.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling fordæmir Dag fyrir að vilja ekki eiga samtal við sig
Efling segir borgarstjórann í Reykjavík tala niður kjara- og réttlætisbaráttu félagsins. Framsetning hans á tilboðum Reykjavíkurborgar um launahækkanir til félagsmanna Eflingar sé í þeim „tilgangi að fegra mögur tilboð borgarinnar.“
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB.
Verkföll hjá BSRB hefjast að óbreyttu í byrjun mars
Verkföllin munu hafa mikil áhrif á almannaþjónustuna enda munu þau ná til starfsfólks í heilbrigðisþjónustunni, þar með talið á Landspítalanum, og í skólum, leikskólum og á frístundaheimilum.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Hillur verslana eru í dag fullar af fersku brauði.
Uppþot vegna brauðsins stormur í vatnsglasi
„Hvenær verður næst brauð viðvörun?“ „Brauð er búið í borginni, líka hvíta brauðið. Fólk ætlar greinilega að leyfa sér þessar síðustu klukkustundir á jörðu.“ Þeir voru margir brandararnir sem fuku í sprengilægðinni í síðustu viku.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Traust almennings á dómstólum
Auður Jónsdóttir rithöfundur hitti gamalreyndan lögmann, Ragnar Aðalsteinsson, til að ræða hið svokallaða Landsréttarmál en það vekur upp áleitnar spurningar.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari