Á betri stað en fyrir ári

Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda, fjallar um árið sem var að líða.

Auglýsing

Hér á þessum stað voru fyrir ári viðr­aðar áhyggjur af því að kjara­samn­inga­lota árs­ins 2019 myndi enda með ósköpum af því að verka­lýðs­hreyf­ingin hefði með nýrri for­ystu tapað stofn­ana­minn­inu og gleymt því hversu vond þau vinnu­brögð voru þegar kraf­izt var inni­stæðu­lausra nafn­launa­hækk­ana, sem voru svo teknar af laun­þegum aftur í gegnum verð­bólgu og geng­is­fell­ing­ar. 



Nálgun að nor­rænu vinnu­mark­aðs­mód­eli

Þetta reynd­ust á end­anum ástæðu­lausar áhyggj­ur. Ekki kannski bein­línis af því að stofn­ana­minnið kæmi aft­ur, heldur af því að í miðri kjara­samn­inga­lotu reið áfall yfir efna­hags­lífið með falli WOW Air og færði fólki hratt heim blá­kaldan sann­inn um að ferða­þjón­ustan þyldi ekki verk­falls­að­gerðir og óróa. Nið­ur­stað­an, lífs­kjara­samn­ing­arnir svoköll­uðu, liggur mun nær línum hins nor­ræna vinnu­mark­aðs­mód­els, sem stefnt var með SALEK-­sam­komu­lag­inu heitnu, heldur en hinum gömlu koll­steypu­að­ferðum íslenzks vinnu­mark­aðar sem nýja verka­lýðs­for­ystan virt­ist um stund svo hrifin af. 

Auglýsing


Lífs­kjara­samn­ing­arnir ganga þannig út á hóf­legar launa­hækk­an­ir, þótt vissu­lega fái þeir lægst laun­uðu drjúga hækkun í pró­sentum talið. Í samn­ing­unum er líka  bein teng­ing á milli launa­hækk­ana og gengis atvinnu­lífs­ins – ef hag­vöxtur fer yfir til­tekin mörk, hækka laun meira en ella. Þannig er samið um sann­gjarna skipt­ingu ávinn­ings­ins af rekstri fyr­ir­tækj­anna á milli eig­enda þeirra og laun­þega. Á meðal mark­miða samn­ing­anna er verð­lags­stöð­ug­leiki og sam­tök atvinnu­rek­enda og laun­þega stóðu saman að því að hvetja fyr­ir­tæki ein­dregið til að halda verð­hækk­unum í skefjum eftir að samn­ingar náð­ust. Það hefur sömu­leiðis komið á dag­inn að lífs­kjara­samn­ing­arnir hafa stuðlað að því að Seðla­bank­inn geti lækkað vexti sína, þótt smærri fyr­ir­tæki og heim­ili séu kannski ekki farin að njóta þeirrar lækk­unar sem skyldi. Lend­ingin eftir upp­sveiflu síð­ustu ára virð­ist ætla að verða með mýkra móti, þótt vissu­lega séu víða erf­ið­leikar í atvinnu­líf­inu. Við erum að mörgu leyti á betri stað en fyrir ári.



Það er ekki þar með sagt að íslenzka vinnu­mark­aðs­mód­elið sé fundið – en það grillir mögu­lega í ein­hverjar útlínur þess. Ein meg­in­á­stæða þess að SALEK dó drottni sínum er að hluti sam­taka opin­berra starfs­manna neit­aði að skrifa upp á það. Lang­dregnar við­ræður við sam­tök opin­berra starfs­manna, sem ekki hafa skilað árangri, benda til að á þeim bæjum sé fólk ekki reiðu­búið að horfast í augu við að launa­stefnan í land­inu verði að mót­ast á almenna mark­aðnum og taka mið af því sem útflutn­ings­grein­arnar geta skap­að. Í skiln­ingi á þeirri stað­reynd liggur þó lyk­ill­inn að lang­tíma­ár­angri við að móta skyn­sam­legt vinnu­mark­aðs­módel á Íslandi.



Mál til að lækka verð­lag og bæta kjör

Félag atvinnu­rek­enda hefur á árinu bent á ýmis mál, þar sem sam­tök atvinnu­rek­enda og laun­þega gætu í sam­ein­ingu unnið með stjórn­völdum að breyt­ing­um, sem myndu lækka verð­lag í land­inu og bæta lífs­kjör. 



Þar má fyrst nefna lækkun launa­tengdra gjalda, en í skýrslu sem var unnin fyrir FA í vor kemur fram að þau hafa hækkað um 60% frá alda­mót­um. Há launa­tengd gjöld draga úr sam­keppn­is­hæfni fyr­ir­tækja, letja þau til að bæta við sig fólki og ýta undir útvistun verk­efna til útlanda og gervi­verk­töku. Það er borð­leggj­andi sam­eig­in­legt hags­muna­mál laun­þega og vinnu­veit­enda að ná tökum á þessum hækk­unum og vinda ofan af þeim. 



Í öðru lagi er gam­alt bar­áttu­mál FA, sem er lækkun tolla og skatta á neyzlu­vör­ur. Íslend­ingar búa við ein­hverja hæstu tolla á búvörur á byggðu bóli og hæstu áfeng­is­skatta í hinum vest­ræna heimi, svo dæmi sé nefnt. Í flestum öðrum ríkjum væri lækkun þess­ara álagna eitt af helztu bar­áttu­málum verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar.



Sam­starf um nýtt kerfi fast­eigna­gjalda?

Í þriðja lagi er mál, þar sem FA og Alþýðu­sam­bandið hafa raunar náð ágætum sam­hljómi á árinu, en það er lækkun fast­eigna­gjalda. Sveit­ar­fé­lögin hafa mörg hver sýnt algjört ábyrgð­ar­leysi í því að þiggja millj­arða hækk­anir í sveit­ar­sjóð­ina vegna sjálf­krafa hækk­ana fast­eigna­mats, í stað þess að spyrna við fótum og lækka álagn­ing­ar­pró­sentu. Frá þessu eru heið­ar­legar und­an­tekn­ing­ar, en almennt falla sveit­ar­stjórn­ar­menn í þá freistni að taka í sveit­ar­sjóð­ina hækk­anir fast­eigna­gjalda fólks og fyr­ir­tækja sem eru vel umfram þau 2,5% sem sveit­ar­fé­lögin þótt­ust ætla að sætta sig við þegar verið var að ganga frá kjara­samn­ing­um. Hér er líka sam­vinnu­verk­efni fyrir sam­tök laun­þega og atvinnu­rek­enda og fleiri sem hags­muna eiga að gæta á nýju ári; að beita sér fyrir breyt­ingum á þessu kerfi, þar sem skattar eru reikn­aðir af afar sveiflu­kenndum skatt­stofni sem hefur ekk­ert með afkomu heim­ila eða fyr­ir­tækja að gera.



Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Félags atvinnu­rek­enda. 

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rúmlega 30 starfsmönnum sagt upp hjá Póstinum
Pósturinn mun hætta dreifingu á ónafnamerktum fjölpósti á höfuðborgarsvæðinu, Reykjanesi, Selfossi og Akranesi en breytingin mun leiða til um 200 milljóna króna lækkunar kostnaðar á ársgrundvelli.
Kjarninn 29. janúar 2020
Elfa Ýr Gylfadóttir
Eiga íslenskir fréttamiðlar sér framtíð?
Kjarninn 29. janúar 2020
Mútugreiðslur Airbus leiða til mörg hundruð milljarða sektar
Stærsti flugvélaframleiðandi heims hefur samið sig frá sakamálarannsókn vegna mútugreiðslna.
Kjarninn 29. janúar 2020
Ragnheiður sat hjá þegar útvarpsstjóri var ráðinn
Ragnheiður Ríkharðsdóttir á sæti í stjórn RÚV en sat hjá í ráðningaferlinu vegna tengsla við fólk sem sóttist eftir starfinu.
Kjarninn 28. janúar 2020
Guðmundur Halldór Björnsson
Samruni eða fjandsamleg yfirtaka – Hvað á sameinað félag að heita?
Kjarninn 28. janúar 2020
Vigdís og Kolbrún gagnrýna ráðningu Stefáns en Dagur óskar RÚV til hamingju
Tveir oddvitar í minnihluta borgarstjórnar segist óttast að ráðning Stefáns Eiríkssonar sem útvarpsstjóra verði til þess að það muni halla á fréttaflutning úr borgarstjórn. Dagur B. Eggertsson gaf Stefáni sín „bestu meðmæli“ og óskar RÚV til hamingju.
Kjarninn 28. janúar 2020
Ingrid Kuhlman
Býður dánaraðstoð heim misnotkun?
Kjarninn 28. janúar 2020
Enginn má undan líta – óviðjafnanleg sögustund í Landnámssetri
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Öxina, sögustund í Landnámssetri.
Kjarninn 28. janúar 2020
Meira úr sama flokkiÁlit