Hið góða, hið slæma og hið ófrýnilega

Ásta Sigríður Fjeldsted, fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs Íslands, fer yfir árið 2019.

Auglýsing

Þegar fram líða stundir verður forvitnilegt að vita hvort árið 2019 verði í minnum haft sem ár einstakrar sumarblíðu, óvissu í ferðaþjónustu eða e.t.v. ár lífskjarasamningsins? Í þá var lögð mikil vinna og allir aðilar sýndu ábyrgð og hugkvæmni um lausnir.  Óvissa er þó um endanlega niðurstöðu og horfa má á stöðuna út frá eins konar þríleik; hinu góða, hinu slæma og hinu ófrýnilega. 

Hið góða

Í upphafi árs voru blikur á lofti þegar horft var til krafna verkalýðshreyfingarinnar sem voru í besta falli í litlu samræmi við hinn efnahagslega raunveruleika. Margir spáðu hörðum vinnudeilum og áskorunin var að glopra ekki niður þeim góða árangri sem aðilar vinnumarkaðar höfðu náð á undangengnum árum og áratugum. Fall WOW air hristi rækilega upp í viðræðunum og var án efa stór þáttur í því að skynsamleg lending náðist. 

Niðurstaðan er að kaupmáttur launa, þ.e. hversu mikið fólk fær í raun og veru fyrir launin sín, virðist ætla að aukast í fyrsta sinn í niðursveiflu síðan árið 1991, þ.e. á mælikvarða vísitölu kaupmáttar launa fyrir fyrstu tíu mánuði ársins. Ísland státar af einum hæstu launum í heimi og eru þau óvíða jafnari. Atvinnurekendur hafa lagt mikið á sig til þess að geta mætt þessum launahækkunum án þess að hækka vöruverð. Spurningin er þó hvenær þolmörkum er náð. Á heilum áratug hefur launakostnaður á framleidda einingu hér á landi hækkað um 27% á raunvirði – slík þróun er ekki vænleg fyrir þá sem standa í hagnaðardrifnum rekstri.

Auglýsing

Enn sem komið er virðast þó forsendur kjarasamninga ætla að halda og þar er lykilatriði að vextir hafa lækkað um 1,5 prósentustig á árinu.

Hið slæma

Engin er rós án þyrna. Þrátt fyrir að tekist hafi að auka kaupmátt á árinu er engu að síður niðursveifla og atvinnuleysi hefur verið að aukast. Á síðustu mánuðum hefur skráð atvinnuleysi farið stigvaxandi; úr 2,5% í nóvember á síðasta ári í 4,1% nú í nóvember. Nú er svo komið að í nóvember voru 7.617 einstaklingar sem vilja og geta unnið en fá ekki störf. Það eru um 3.000 fleiri en á sama tíma í fyrra. Hagræðingaraðgerðir fyrirtækja á undanförnum mánuðum, sem birtast í þeim tölum, hafa ekki farið fram hjá neinum. Óskhyggja trompar ekki efnahagslögmálin, svo ef niðursveiflan dregst á langinn og kemur ekki fram í verðbólgu, og þar með raunlaunalækkun, mun hún á endanum koma fram í auknu atvinnuleysi. 

Hið ófrýnilega

Hinn vafasama titil; hið ófrýnilega, hlýtur staða mála á opinbera vinnumarkaðnum að þessu sinni. Þar virðist enn vera nokkuð í land og ljóst að t.a.m. BHM er ekki á því að fallast á krónutöluhækkanir líkt og lífskjarasamningurinn gengur út á. Á sama tíma er það staðreynd að atvinnuleysi meðal háskólafólks hefur aukist jafnt og þétt, en í október síðastliðnum voru samtals 1.983 háskólamenntaðir einstaklingar skráðir án atvinnu miðað við 1.213 á sama tíma í fyrra, skv. tölum Vinnumálastofnunar. Forsenda þess að lífskjarasamningarnir haldi er að þeir nái til alls vinnumarkaðarins. Ábyrgð samtaka opinberra starfsmanna er því mikil. Opinberir starfsmenn njóta meira starfsöryggis en þeir sem starfa á einkamarkaði. Á tímum niðursveiflu er starfsöryggi dýrmætt þeim sem þess njóta. Full ástæða er til að höfða til þeirrar ábyrgðar í þeirri stöðu sem nú er uppi.

Hvort árið 2019 verði ár lífskjarasamningsins eða einhvers annars má eiginlega segja að sé í höndum hins opinbera en ljóst er að fara þarf af varúð með þá jákvæðu en viðkæmu stöðu sem íslenskt samfélag er í. 


Höfundur er verkfræðingur og framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs Íslands.


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Örn Bárður Jónsson
Ný stjórnarskrá í 10 ár – Viska almennings og máttur kvenna
Kjarninn 29. júlí 2021
Til að fá að fljúga með flugfélaginu Play verða farþegar að skila inn vottorði um neikvæða niðurstöðu úr PCR-prófi eða hraðprófi.
Hafa þurft að vísa vottorðalausum farþegum frá
Flugfélagið Play hefur fengið jákvæð viðbrögð við þeirri ákvörðun að meina farþegum um flug sem ekki hafa vottorð um neikvætt COVID próf. Fyrirkomulagið verður enn í gildi hjá Play þrátt fyrir að vottorðalausum muni bjóðast sýnataka á landamærunum.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kamilla Jósefsdóttir og Alma Möller landlæknir.
Sértæk bóluefni gegn delta-afbrigði „okkar helsta von“
Frá því að fjórða bylgja faraldursins hófst hér á landi hafa sextán sjúklingar legið á Landspítala með COVID-19. Tíu eru inniliggjandi í dag, þar af tveir á gjörgæslu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kort Sóttvarnastofnunar Evrópu sem uppfært var í dag.
Ísland orðið appelsínugult á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu
Mikil fjölgun greindra smita hér á landi hefur haft það í för með sér að Ísland er ekki lengur grænt á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu. Væru nýjustu upplýsingar um faraldurinn notaðar yrði Ísland rautt á kortinu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Jóhann Björn Skúlason, yfirmaður smitrakningateymis almannavarna.
Smitrakningunni „sjálfhætt“ ef fjöldi smita vex gríðarlega úr þessu
Miklar annir eru nú hjá smitrakningarteymi almannavarna. Á bilinu 180-200 þúsund notendur eru með smitrakningarforrit yfirvalda í símum sínum og það gæti reynst vel ef álagið verður svo mikið að rakningarteymið hafi ekki undan. Sem gæti gerst.
Kjarninn 29. júlí 2021
Ari Trausti Guðmundsson
Faraldur er ekki fyrirsjáanlegur
Kjarninn 29. júlí 2021
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
„Ekki má hringla með marklínuna“
Dómsmálaráðherra vonar að stjórnarandstöðunni „auðnist ekki að slíta í sundur þá einingu sem ríkt hefur meðal landsmanna í baráttunni gegn veirunni“. Samhliða útbreiddri bólusetningu þurfi að slá nýjan takt og „leggja grunn að eðlilegu lífi á ný“.
Kjarninn 29. júlí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson forstjóri Samherja.
Samherji kannar hvernig afsökunarbeiðnir leggjast í landann
Þátttakendur í viðhorfahópi Gallup fengu í vikunni sendar spurningar um Samherja. Fyrirtækið, sem baðst tvívegis afsökunar fyrr í sumar, virðist fylgjast grannt með almenningsálitinu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Meira úr sama flokkiÁlit