Hið góða, hið slæma og hið ófrýnilega

Ásta Sigríður Fjeldsted, fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs Íslands, fer yfir árið 2019.

Auglýsing

Þegar fram líða stundir verður for­vitni­legt að vita hvort árið 2019 verði í minnum haft sem ár ein­stakrar sum­ar­blíðu, óvissu í ferða­þjón­ustu eða e.t.v. ár lífs­kjara­samn­ings­ins? Í þá var lögð mikil vinna og allir aðilar sýndu ábyrgð og hug­kvæmni um lausn­ir.  Óvissa er þó um end­an­lega nið­ur­stöðu og horfa má á stöð­una út frá eins konar þrí­leik; hinu góða, hinu slæma og hinu ófrýni­lega. 

Hið góða

Í upp­hafi árs voru blikur á lofti þegar horft var til krafna verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar sem voru í besta falli í litlu sam­ræmi við hinn efna­hags­lega raun­veru­leika. Margir spáðu hörðum vinnu­deilum og áskor­unin var að glopra ekki niður þeim góða árangri sem aðilar vinnu­mark­aðar höfðu náð á und­an­gengnum árum og ára­tug­um. Fall WOW air hristi ræki­lega upp í við­ræð­unum og var án efa stór þáttur í því að skyn­sam­leg lend­ing náð­ist. 

Nið­ur­staðan er að kaup­máttur launa, þ.e. hversu mikið fólk fær í raun og veru fyrir launin sín, virð­ist ætla að aukast í fyrsta sinn í nið­ur­sveiflu síðan árið 1991, þ.e. á mæli­kvarða vísi­tölu kaup­máttar launa fyrir fyrstu tíu mán­uði árs­ins. Ísland státar af einum hæstu launum í heimi og eru þau óvíða jafn­ari. Atvinnu­rek­endur hafa lagt mikið á sig til þess að geta mætt þessum launa­hækk­unum án þess að hækka vöru­verð. Spurn­ingin er þó hvenær þol­mörkum er náð. Á heilum ára­tug hefur launa­kostn­aður á fram­leidda ein­ingu hér á landi hækkað um 27% á raun­virði – slík þróun er ekki væn­leg fyrir þá sem standa í hagn­að­ar­drifnum rekstri.

Auglýsing

Enn sem komið er virð­ast þó for­sendur kjara­samn­inga ætla að halda og þar er lyk­il­at­riði að vextir hafa lækkað um 1,5 pró­sentu­stig á árinu.

Hið slæma

Engin er rós án þyrna. Þrátt fyrir að tek­ist hafi að auka kaup­mátt á árinu er engu að síður nið­ur­sveifla og atvinnu­leysi hefur verið að aukast. Á síð­ustu mán­uðum hefur skráð atvinnu­leysi farið stig­vax­andi; úr 2,5% í nóv­em­ber á síð­asta ári í 4,1% nú í nóv­em­ber. Nú er svo komið að í nóv­em­ber voru 7.617 ein­stak­lingar sem vilja og geta unnið en fá ekki störf. Það eru um 3.000 fleiri en á sama tíma í fyrra. Hag­ræð­ing­ar­að­gerðir fyr­ir­tækja á und­an­förnum mán­uð­um, sem birt­ast í þeim töl­um, hafa ekki farið fram hjá nein­um. Ósk­hyggja trompar ekki efna­hags­lög­mál­in, svo ef nið­ur­sveiflan dregst á lang­inn og kemur ekki fram í verð­bólgu, og þar með raun­launa­lækk­un, mun hún á end­anum koma fram í auknu atvinnu­leysi. 

Hið ófrýni­lega

Hinn vafa­sama tit­il; hið ófrýni­lega, hlýtur staða mála á opin­bera vinnu­mark­aðnum að þessu sinni. Þar virð­ist enn vera nokkuð í land og ljóst að t.a.m. BHM er ekki á því að fall­ast á krónu­tölu­hækk­anir líkt og lífs­kjara­samn­ing­ur­inn gengur út á. Á sama tíma er það stað­reynd að atvinnu­leysi meðal háskóla­fólks hefur auk­ist jafnt og þétt, en í októ­ber síð­ast­liðnum voru sam­tals 1.983 háskóla­mennt­aðir ein­stak­lingar skráðir án atvinnu miðað við 1.213 á sama tíma í fyrra, skv. tölum Vinnu­mála­stofn­un­ar. For­senda þess að lífs­kjara­samn­ing­arnir haldi er að þeir nái til alls vinnu­mark­að­ar­ins. Ábyrgð sam­taka opin­berra starfs­manna er því mik­il. Opin­berir starfs­menn njóta meira starfs­ör­yggis en þeir sem starfa á einka­mark­aði. Á tímum nið­ur­sveiflu er starfs­ör­yggi dýr­mætt þeim sem þess njóta. Full ástæða er til að höfða til þeirrar ábyrgðar í þeirri stöðu sem nú er uppi.

Hvort árið 2019 verði ár lífs­kjara­samn­ings­ins eða ein­hvers ann­ars má eig­in­lega segja að sé í höndum hins opin­bera en ljóst er að fara þarf af varúð með þá jákvæðu en við­kæmu stöðu sem íslenskt sam­fé­lag er í. 



Höf­undur er verk­fræð­ingur og fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs Íslands.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 20. þáttur: Dagbækur, drusluskömmun og ódáinsdrykkir
Kjarninn 24. september 2020
Gosið í Eyjum notað til þess að sýna áhrif fólksflótta
Börnum sem fluttu frá Vestmannaeyjum vegna gossins árið 1973 og afkomendum þeirra vegnaði að meðaltali betur vegna flutninganna, samkvæmt rannsókn íslenskra hagfræðinga.
Kjarninn 24. september 2020
Rúmlega þrjátíu ný smit í gær – Minnihluti í sóttkví
Alls greindust þrjátíu og þrír einstaklingar með COVID-19 hér á landi í gær. Nítján þeirra voru ekki í sóttkví við greiningu.
Kjarninn 24. september 2020
Aðstæður dýra sem búa við þauleldi „eru forkastanlegar“
Að hafa varphænur í búrum er slæmt en að bregðast við með því að stafla þeim á palla í sama þrönga rýminu er „aumkunarverð tilraun til málamynda,“ segir í athugasemd um áformaða framleiðsluaukningu Stjörnueggja. Sex þauleldibú eru starfrækt á Kjalarnesi.
Kjarninn 24. september 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Foreldralaust partý: Leikjatölvur og Facebook-hótanir
Kjarninn 24. september 2020
Magnús Hrafn Magnússon
Síðustu dómar Ruth Bader Ginsburg
Kjarninn 24. september 2020
Yfir 25 þúsund manns hafa ritað undir kröfu um nýja stjórnarskrá – Markmiðinu náð
Markmið undirskriftasöfnunar, þar sem þess er krafist að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort tillögur stjórnlagaráðs eigi að liggja til grundvallar nýrri stjórnarskrá, hefur náðst tæpum mánuði áður en söfnuninni lýkur.
Kjarninn 24. september 2020
Frá fundi KVH fyrr í dag. Frá vinstri: Björn Brynjúlfur Björnsson, Már Guðmundsson, Konráð S. Guðjónsson og Anna Hrefna Ingimundardóttir.
Vilja sértækan stuðning til ferðaþjónustunnar
Fyrrverandi seðlabankastjóri og yfirhagfræðingur SA velta upp hugmyndum um sértæka styrki til þeirra sem hafa beðið tjón af sóttvarnaraðgerðum stjórnvalda.
Kjarninn 23. september 2020
Meira úr sama flokkiÁlit