Kaupið, réttindin og lífskjörin

Þórunn Sveinbjarnardóttir, formaður BHM, fer yfir árið en hún fjallar meðal annars um stöðu foreldra á vinnumarkaði, endurgreiðslubyrði námslána, aukinn kaupmátt og styttingu vinnuvikunnar.

Auglýsing

Á almennum vinnu­mark­aði gerðu félög innan ASÍ og Sam­tök atvinnu­lífs­ins svo­kall­aðan lífs­kjara­samn­ing sl. vor. Honum fylgdi aðgerða­pakki frá rík­is­stjórn Íslands í mörgum lið­um, m.a. um skatta­lækk­an­ir. Ljóst er að fall flug­fé­lags­ins WOW hafði nokkur áhrif á samn­ings­vilja aðila þegar á reyndi. Lífs­kjara­samn­ing­ur­inn grund­vall­ast á krónu­tölu­hækk­unum sem hækka lægstu launin hlut­falls­lega mest. Þar var einnig kveðið á um hag­vaxt­ar­auka sem tryggja á hlut launa­fólks í verð­mæta­sköpun á lands­vísu. Hverju hag­vaxt­ar­auk­inn skilar á eftir að koma í ljós. 

Auk­inn kaup­máttur og stytt­ing vinnu­vik­unnar

Í sömu viku og samn­ingar náð­ust á milli SA og ASÍ losn­uðu kjara­samn­ingar allra opin­berra starfs­manna í land­inu, þ.e. bæði hjá ríki og sveit­ar­fé­lög­um. Það var ljóst frá upp­hafi að ekki yrði ein­falt að semja við þrjá við­semj­endur sam­tím­is. En engan óraði fyrir að yfir­stand­andi samn­inga­lota yrði jafn hæg­gengt og raun ber vitn­i.  Tæp­lega níu mán­uðum síðar hafa sex aðildr­fé­lög BHM und­ir­ritað kjara­samn­inga við rík­ið. Fjórir þeirra voru sam­þykkt­ir, einn felldur og einn er í atkvæða­greiðslu þegar þessi pist­ill er rit­að­ur. 15 aðild­ar­fé­lög eru því enn með lausa samn­inga við ríkið og ekk­ert hefur þok­ast í kjar­við­ræðum við Reykja­vík­ur­borg og Sam­band íslenskra sveit­ar­fé­laga. Þetta er hvort tveggja í senn, áhyggju- og umhugs­un­ar­efn­i. 

Í upp­hafi árs­ins var ljóst að aðild­ar­fé­lög BHM leggðu mesta áherslu á kaup­mátt­ar­aukn­ingu og stytt­ingu vinnu­vik­unnar í kom­andi kjara­við­ræð­um. Kjara­rýrnun í formi krónu­tölu­hækk­ana var því afþökkuð og mikið kapp lagt á að stytt­ing vinnu­vik­unnar næði fram að ganga. Í þeim samn­ingum sem gerðir hafa verið er stefnt að því að 36 stunda vinnu­viku verði inn­leidd á næsta ári. Nú mun reyna á vilja og hæfni stjórn­enda hjá rík­inu við að útfæra stytt­ing­una í sam­vinnu við starfs­fólk­ið. 

Auglýsing

End­ur­greiðslu­byrði náms­lána

Kjara­samn­ingar við háskóla­mennt­aða opin­bera starfs­menn snú­ast ekki síður um lífs­kjör en þeir sem gerðir voru á almenna mark­aðn­um. Því leggur BHM þunga áherslu á að stjórn­völd grípi til aðgerða sem bæta lífs­kjör þeirra tug­þús­unda Íslend­inga sem tekið hafa náms­lán. Aðal­krafa BHM er að lækka end­ur­greiðslu­byrði náms­lána og létta kjörin hjá Lána­sjóði íslenskra náms­manna. Starfs­hópur for­sæt­is­ráð­herra, sem BHM átti full­trúa í, skil­aði sam­stæðum og raun­hæfum til­lögum um þetta í haust og nú er þess beðið með óþreyju að stjórn­völd leggi til­lög­urnar á borðið og þær verði settar í fram­kvæmd. 

Í frum­varpi mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra um stofnun nýs Mennta­sjóðs náms­manna sem nú er til umfjöll­unar á Alþingi er lagt til að ábyrgðir náms­lána sem tekin voru fyrir árið 2009 falli niður til sam­ræmis við það sem gilt hefur um náms­lán tekin eftir það ár. Óhætt er að segja að hér sé á ferð­inni mikið þjóð­þrifa­mál enda verið bar­áttu­mál BHM um ára­bil. Taka verður fram að nið­ur­fell­ingin á aðeins við um lán sem eru í skilum en á samt sem áður við um langstærstan hluta náms­lána. 

Rétt­ur­inn til launa í fæð­ing­ar­or­lofi

Að lokum er ástæða til þess að nefna leng­ingu fæð­ing­ar­or­lofs­ins úr 9 í 12 mán­uði (í tveim skref­um) sem sam­þykkt var á Alþingi fyrir jól. Í almennri umræðu um þetta mik­il­væga mál vill oft gleym­ast að hér á landi er greiðsla launa í fæð­ing­ar­or­lofi hluti af vinnu­mark­aðstengdum rétt­indum for­eldra. Þau sem ekki eru á vinnu­mark­aði fá ekki greidd laun heldur fæð­ing­ar­styrk. Rétt­indin eru – eins og önnur rétt­indi á vinnu­mark­aði – ein­stak­lings­bundin og því í raun ekki milli­fær­an­leg. Við útfærslu fæð­ing­ar­or­lofs hefur þó verið gerð und­an­tekn­ing á þess­ari meg­in­reglu því að hluti rétt­ind­anna er sam­eig­in­legur for­eldrum (séu þeir fleiri en einn). Þannig verður skipt­ingin 4+4+2 við leng­ing­una í 10 mán­uði sem tekur gildi á nýárs­dag. Fjórir mán­uðir eru þá bundnir hvoru for­eldri um sig en tveimur mán­uðum má ráð­stafa að vild. 

Staða for­eldra á vinnu­mark­aði

Það er að sjálf­sögðu mikið fagn­að­ar­efni að fæð­ing­ar­or­lof skuli loks­ins lengt í heilt ár og engin spurn­ing um mik­il­vægi þess fyrir börn og fjöl­skyldur þessa lands. Það vill þó stundum gleym­ast að lög­gjöfin um fæð­ing­ar- og for­eldra­or­lof hefur tví­þætt mark­mið: Að tryggja börnum sam­vistir við for­eldra sína og að gerum körlum og konum kleift að sam­ræma atvinnu­þátt­töku og fjöl­skyldu­líf. Þessi mark­mið eru jafn­gild. Þess vegna er lyk­ill­inn að far­sælli útfærslu fæð­ing­ar­or­lofs­ins að báðir for­eldrar (séu þeir tveir) eigi þess kost að mynda tengsl við barn þegar það er á mik­il­væg­ustu mót­un­ar­mán­uðum lífs síns. 

Að sama skapi er brýnt að fjar­vera af vinnu­mark­aði vegna fjölg­unar í fjöl­skyld­unni lendi ekki að stærstum hluta á herðum ann­ars for­eldr­is­ins. Allir þekkja sög­una af ungu kon­unni sem ekki fengu fram­gang í starfi vegna „hætt­unn­ar“ á því að hún yrði barns­haf­andi. Sú „hætta“ þarf einnig að fylgja því að ráða karl í starf. Og gleymum því ekki að karlar eru frá nátt­úr­unnar hendi þannig gerðir að þeirra geta víst eign­ast börn fram eftir öllum aldri.

Fyrir hönd Banda­lags háskóla­manna óska ég les­endum og lands­mönnum öllum heilla­ríks nýs árs!

Höf­undur er for­maður BHM.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingibjörg Isaksen mun leiða lista Framsóknar í Norðausturkjördæmi í haust.
Ingibjörg Isaksen efst hjá Framsókn í Norðausturkjördæmi – Líneik önnur
Ingibjörg Ólöf Isaksen bæjarfulltrúi og framkvæmdastjóri á Akureyri varð hlutskörpust í póstkosningu Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi. Hafði hún betur en Líneik Anna Sævarsdóttir þingmaður flokksins, sem varð önnur í kjörinu.
Kjarninn 17. apríl 2021
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfis- og auðlindaráðherra.
Guðmundur Ingi leiðir Vinstri græn í Kraganum
Forvali Vinstri grænna í Suðvesturkjördæmi lauk kl. 17:10 í dag. Umhverfis- og auðlindaráðherra verður oddviti flokksins í kjördæminu í komandi kosningum.
Kjarninn 17. apríl 2021
Búast má við hraðri lækkun atvinnuleysis þegar ferðamenn koma hingað aftur, samkvæmt Hagfræðistofnun HÍ.
Verðbólgan gæti aukist aftur á næsta ári
Erfitt gæti reynst að stöðva þensluna í íslensku efnahagslífi eftir að faraldrinum lýkur, samkvæmt nýrri hagspá Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands.
Kjarninn 17. apríl 2021
Ásta Möller, fyrir miðju, sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn í áratug með hléum í upphafi aldar. Hún segir ekkert eðlilegra en að varaformaður flokksins sækist eftir oddvitasæti í sínu kjördæmi.
Telur „mikilvægt að veita varaformanni Sjálfstæðisflokksins brautargengi“
Ásta Möller, fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins og nú kjósandi í Norðvesturkjördæmi, segir að enginn eigi neitt gefið í pólitík og styður Þórdísi Kolbrúnu R. Gylfadóttur í komandi prófkjörsbaráttu við Harald Benediktsson.
Kjarninn 17. apríl 2021
Hvað gerist ef þú fellur í glóandi hraun?
Eigendur Icelandic Lava Show skrifa hraunmola vikunnar á Kjarnann. Þessi er númer tvö.
Kjarninn 17. apríl 2021
Flugfélagið Play kynnti sig til leiks í árslok 2019. Síðan kom heimsfaraldur, en nú er komið nýtt fjármagn að borðinu og stefnt að flugi á næstu mánuðum.
Segir að það sé „sérstök orka“ og „rosalegur kraftur“ hjá Play, sem undirbýr flugtak
Birgir Jónsson, nýráðinn forstjóri flugfélagsins Play, segir að honum líði eins og allt sem hann hafi gert hingað til hafi verið uppbygging að því takast á við forstjórastarfið hjá Play. Félagið auglýsir í dag tvær yfirmannastöður lausar til umsóknar.
Kjarninn 17. apríl 2021
Í bréfinu voru skipulagsbreytingar Þjóðskrár sagðar vanhugsaðar og gerðar í litlu samráði við starfsmenn.
Kraumandi óánægja hjá Þjóðskrá – starfsmenn kvörtuðu til ráðherra
Hluti starfsmanna Þjóðskrár sendi á dögunum bréf á samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, þar sem miklar aðfinnslur voru gerðar við skipulagsbreytingar og stjórnunarhætti hjá stofnuninni. Mikilvæg verkefni voru sögð í uppnámi.
Kjarninn 17. apríl 2021
Helgi Seljan fréttamaður.
Siðanefnd RÚV segir Helga Seljan að það sé ekki hægt að áfrýja
Siðanefnd RÚV segist ekki hafa neinar forsendur til þess að endurupptaka úrskurð sinn í máli fréttamannsins Helga Seljan. Úrskurðir nefndarinnar séu endanlegir og þeim verði ekki áfrýjað.
Kjarninn 17. apríl 2021
Meira úr sama flokkiÁlit