Húsmóðirin og leikskólinn

Halla Gunnarsdóttir, ráðgjafi ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum, minnir á að sú umræða sem nú stendur yfir um opnunartíma leikskóla í Reykjavík eigi sér djúpar rætur og langa sögu.

Auglýsing

Þegar hreyf­ingin Wages for house work ruddi sér til rúms á 7. og 8. ára­tug síð­ustu aldar með ákalli um að heim­il­is­störf ættu að vera launuð eins og hver önnur vinna, kall­aði það ekki aðeins á umræðu um eðli og inn­tak heim­il­is­starfa, heldur einnig umönn­un­ar­starfa. Hreyf­ingin átti rætur sínar á Ítalíu og þarna var leit­ast við að end­ur­skil­greina vinnu, en um leið fjöl­skyld­una og hlut­verk karla og kvenna, barna og for­eldra, innan henn­ar.  

Hér má til ein­föld­unar draga upp mynd af móð­ur­inni – í þessu sam­hengi hinni ítölsku hús­móður – sem gætir barna og elur þau upp, sinnir eldri ætt­ingj­um, leggur mat á borð og borðar sjálf síðust, ef þá yfir­leitt. Þarfir fjöl­skyld­unnar ganga framar hennar eigin þörf­um. En þar sem við erum öll mann­eskjur (líka kon­ur) þá kemur að skulda­dög­um, a.m.k. í huga hinnar örþreyttu móð­ur. Því geta fylgt stöðugar áminn­ingar til barn­anna um allt sem fyrir þau er gert og upp­komin börn standa raunar í skuld við móður sína til eilífð­ar­nón­s. 

Ítölsku femínist­arnir reyndu að byggja upp ann­ars konar skiln­ing á fjöl­skyld­unni. Börn og for­eldrar væru í þessu sam­an. Börn væru sjálf­stæðir ein­stak­lingar innan fjöl­skyld­unn­ar, þeim mætti fela ábyrgð og þau væru líka fær um að sýna öðrum skiln­ing. Karlar og konur hjálp­uð­ust jafn­vel að. Þetta er nær því sam­fé­lags­skipu­lagi sem Ísland vill kenna sig við – afrakstur mik­illar kvenna­bar­áttu og stjórn­mála­bar­áttu – og senni­lega myndu fæst okkar vilja skipta því út. 

Auglýsing
En þetta er og var við­kvæm umræða. Bar­áttan gegn hug­mynd­inni um hina fórn­fúsu móður gat auð­veld­lega orðið að bar­áttu gegn hinni fórn­fúsu móð­ur, þar sem konur voru dæmdar fyrir að hafa leikið það hlut­verk sem þær töldu að þeim bæri. 

Þessi inn­gangur er rétt til að minna á að sú umræða sem nú stendur yfir um opn­un­ar­tíma leik­skóla í Reykja­vík á sér djúpar rætur og langa sögu. Hún snertir mörg okkar per­sónu­lega og er um leið óþægi­leg áminn­ing um hvað það er stutt síðan þræta þurfti um gildi almennra leik­skóla. Þá er nær­tækt að rifja upp að margir töldu að leik­skólar ættu ein­göngu að vera til staðar fyrir ein­stæða for­eldra og aðra sem stæðu höllum fæti. Þessa hug­mynd má enn heyra í því formi að jöfn­un­ar­hlut­verk leik­skóla sé bundið við að tryggja nógu langa vistun til að ein­stætt for­eldri geti unnið fullan vinnu­dag. Þetta er vissu­lega mik­il­vægt. En leik­skólar jafna líka tæki­færi barna í milli, með því að bjóða upp á menntun og sam­fé­lag þar sem ólíkir sam­fé­lags­hópar koma sam­an. Þeir stuðla að kynja­jafn­rétti í atvinnu­líf­inu og við ákvarð­ana­töku, en líka kynja­jafn­rétti heima við – og það er ekki hægt að hafa nógu mörg orð um mik­il­vægi fjár­hags­legs sjálf­stæðis kvenna, þar á meðal í tengslum við bar­átt­una gegn heim­il­is­of­beld­i. 

Aðstæður for­eldra leik­skóla­barna geta verið mjög mis­mun­andi. Sum okkar kom­ast auð­veld­lega af með átta klukku­stunda vist­un­ar­dag og jafn­vel styttri, en önnur ekki. Þetta á ekki ein­göngu við um ein­stæða for­eldra, heldur líka til dæmis for­eldra sem hafa engan annan stuðn­ing að reiða sig á eða for­eldra þar sem annað for­eldrið (t.a.m. iðn­að­ar­menn) vinnur langan vinnu­dag og getur sjaldan sótt barn á leik­skól­ann. Í þessu sam­bandi er ómögu­legt að skilja hver ákvað að átta klukku­stunda vist­un­ar­dagur væri hæfi­legur en 8,5 eða 9 klukku­stundir ekki. Í því er engin brú. 

Aðstæður barna eru líka mis­mun­andi. Sumum reyn­ist erfitt að vera lengi á leik­skóla, önnur eiga erfitt með að vera lengi heima hjá sér. Það er nefni­lega margt sem er börnum fyrir bestu. Þeim er fyrir bestu að eiga gott og öruggt sam­band við for­eldra sína. En það getur líka verið þeim fyrir bestu að hafa fleiri full­orðna í lífi sínu sem þau geta reitt sig á og bund­ist bönd­um. Smám saman höfum við lært að það er ekki endi­lega börnum fyrir bestu að hafa eina fórn­fúsa, dálítið alltum­lykj­andi móður í lífi sínu. Fæð­ing­ar­or­lof beggja for­eldra hefur gefið góða raun, ekki aðeins fyrir jafn­rétti á vinnu­mark­aði heldur líka fyrir börn. 

­Upp­bygg­ing almennra leik­skóla er ein far­sælasta stjórn­mála­á­kvörðun okkar tíma. Leik­skólar Íslands eru á heims­mæli­kvarða, sem upp­eld­is- og mennta­stofn­anir (og hér má vara við þeirri til­hneig­ingu að skilja að upp­eldi og menntun í umræðum um skóla), en líka sem horn­steinn sam­fé­lags­skipu­lags þar sem konur eru ekki neyddar til að velja á milli þess að vinna og að eiga börn. Það þarf ekki nema stutta heim­sókn til lands þar sem þetta frelsi er ekki fyrir hendi til að skilja gildi þess. 

Hins vegar hefur gild­is­mat sam­fé­lags­ins ekki endi­lega hald­ist í hendur við þetta, eins og sjá má af bágum starfs­kjörum innan leik­skól­anna. Kannski ætl­umst við til þess sama af starfs­fólki leik­skól­anna og einu sinni var vænst af hús­móð­ur­inni: að það haldi stöðugt áfram og fórni sér fyrir fjöld­ann. Þessa gætir einnig í starfs­kjörum umönn­un­ar­stétta almennt, sem að langstærstum hluta eru mann­aðar kon­um. Þetta er eitt af stóru við­fangs­efnum stjórn­mál­anna til næstu ára og um leið verk­efni sam­fé­lags­ins. Hér þarf að byggja upp sátt um að rétta þessa skekkju af. Stytt­ing opn­un­ar­tíma leik­skóla bætir eflaust stöð­una á leik­skól­um, sem er vel. En sem ein­stök aðgerð verður það ekki til að leið­rétta þessa skekkju, heldur mögu­lega til að ýkja hana. Hér þarf miklu fleira að koma til.

Höf­undur er ráð­gjafi rík­is­stjórn­ar­innar í jafn­rétt­is­mál­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Náttúrufegurð Færeyja er eitt helsta aðdráttarafl eyjanna.
Færeyingar opna landamærin „sérstaklega fyrir Íslendinga“
„Kæru frændur, nú er rétti tíminn til að heimsækja Færeyjar,“ stendur í skilaboðum frá færeyska flugfélaginu Atlantic Airways til íslensku þjóðarinnar.
Kjarninn 4. júní 2020
8 mínútur og 46 sekúndur leystu úr læðingi sársauka margra kynslóða
Ólgan í Bandaríkjunum snýst ekki aðeins um þær átta mínútur og 46 sekúndur sem lögreglumaður hélt hné sínu að hálsi George Floyds þar til hann lést. Hún á rætur í þjáningum margra kynslóða fólks er býr enn við misrétti sem er samgróið hugarfari valdhafa.
Kjarninn 4. júní 2020
Intenta segist í stakk búið til að taka við verkefnum sem Capacent sinnti áður
Ingvi Þór Elliðason, ráðgjafi og framkvæmdastjóri Intenta, sem fyrrverandi starfsmenn Capacent stofnuðu skömmu fyrir gjaldþrot fyrirtækisins, segir Intenta með þekkingu og getu til að taka við verkefnum sem Capacent sinnti áður.
Kjarninn 4. júní 2020
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur aðsetur í Húsi verslunarinnar
Tæp tíu prósent útistandandi sjóðfélagalána LIVE í greiðsluhléi
Sjóðfélagalán í greiðsluhléi nema samtals ellefu milljörðum króna. Til samanburðar námu útistandandi sjóðfélagalán Lífeyrissjóðs verzlunarmanna við lok árs 2019 rúmum 120 milljörðum. Ávöxtun sjóðsins á fyrstu fjórum mánuðum ársins er áætluð 3,5 prósent.
Kjarninn 3. júní 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Twitter tekur á rugli og Síminn sektaður
Kjarninn 3. júní 2020
Ástþór Ólafsson
Árið 1970 og upp úr
Kjarninn 3. júní 2020
Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins.
Sjálfstæðisflokkurinn áfram nærri kjörfylgi í nýrri könnun Gallup
Afar litlar breytingar urðu á fylgi flokka á milli mánaða, samkvæmt nýjum þjóðarpúlsi Gallup. Sjálfstæðisflokkurinn er áfram nærri kjörfylgi sínu og stuðningur við ríkisstjórnina mælist tæp 60 prósent á meðal þeirra sem taka afstöðu.
Kjarninn 3. júní 2020
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar