Leyfi til að djamma: Raunverulegur kostnaður djammsins

Eikonomics veltir fyrir sér hvort það sé hægt að finna markaðslausn á heimsfaraldinum og djamminu. Er hægt að leyfa fólki að skemmta sér, ef það greiðir fullt verð fyrir kostnaðinn sem því fylgir á þessum tímum?

Auglýsing





Covid er komið aftur á kreik, með öllum sínum óþol­andi fylgi­fisk­um. Ef allt fer til fjand­ans, sem von­andi ger­ist ekki, þá mun ríkið setja á sam­komu­bann sem mun mjög lík­lega ná yfir skemmti­staði, og þar með setja tappa í djam­mið. 

Það er full­kom­lega eðli­legt – og með öllu rétt – að grípa til slíkra aðgerða. Ekki bara til að bjarga manns­líf­um, heldur líka til þess að ganga úr skugga um að við höfum stjórn á vírusnum, sem er þegar allt kemur til alls eina leiðin til þess að koma efna­hags­líf­inu – djamm­inu þar á meðal – í gang. Að feng­inni reynslu þá ætti eng­inn að vilja taka séns­inn og fara á djam­mið ef það gæti drepið ömmu hans eftir næstu ferm­ing­ar­veislu.

Auglýsing

Þó svo að eina raun­sæja lausnin séu boð og bönn, þá fór ég samt að velta fyrir mér hvort fræði­legur mögu­leiki sé að finna mark­aðs­lausn á Covid og djamm­inu. Þ.e.a.s. er séns að leyfa fólki að djamma, ef það greiðir fullt verð fyrir kostn­að­inn sem djamm­inu á tímum Covid fylgir? Sem þýðir það að við þurfum að reyna að skilja hver hin raun­veru­legi kostn­aður við djam­mið er í dag.

Um ytri áhrif og mark­aðs­bresti

Í grunn­inn er vand­inn við Covid að sjálf­sögðu sá að fólk verður mikið veikt og jafn­vel deyr af völdum sjúk­dóms­ins. En það að eitt­hvað geti dregið mann til dauða þýðir ekki að það eigi endi­lega að vera bann­að. Stað­reyndin er sú að margt sem við gerum getur auð­veld­lega dregið okkur til dauða: Sjó­mennska; sunnu­dags­bílt­úr­ar; áfeng­is­neysla; reyk­ing­ar. Mun­ur­inn er að sá sem reykir eða drekkur sig í hel ber sjálfur stærsta kostn­að­ar­bit­ann – hann borgar sjálfur með líf­inu.

En Covid er öðru­vísi. Sér í lagi Covid býr til mark­aðs­brest á mörk­uðum sem áður virk­uðu ágæt­lega. Ungt og hraust fólk jafnar sig oft­ast nokkuð fljótt og vel af sjúk­dómn­um; svipað og þegar það fær slæma flensu. En ungt fólk getur smitað aðra með veik­ara ónæm­is­kerfi sem geta orðið mjög veikir og getur sjúk­dóm­ur­inn dregið þá til dauða. 

Djamm er þannig mark­aðs­brest­ur­inn, því þeir sem fara á djam­mið bera ekki fullan kostnað gjörða sinna, sem leiðir til þess að fólk fer meira á djam­mið en æski­legt er. Þ.e.a.s. á tímum Covid ber djamm með sér nei­kvæð ytri áhrif.

Í dálknum mínum fjalla ég reglu­lega um þetta hug­tak yfir áhrif. Í grunn­inn má hugsa um það þannig að ef vara eða þjón­usta er ekki verð­lögð rétt, þá neytir fólk annað hvort of mik­ils eða lít­ils af henni. Mengun er að sjálf­sögðu besta dæm­ið: þeim mun minna sem það kostar að menga, þeim mun meira mengum við; ef skattur á bensín er lækk­aður þá lækkar kostn­að­ur­inn við rúnt­inn og fólk lengir sunnu­dags­bílt­úrana sína.  

Ef einn sam­fé­lags­hópur verður ekki mjög veikur af Covid, þá er sá hópur lík­legri til þess að setja sig í þá stöðu að smit­ast. Þetta leysum við í dag með því að tak­marka hversu mikið fólk getur djam­mið, því á djamm­inu getur veiran dreift úr sér eins og eldur í vel tryggðu frysti­hús­i. 

Djam­mið

Und­an­farin ár hafa hag­fræð­ingar barist fyrir því að ríki heims setj­ist niður og skatt­leggi meng­un. Kenn­ingin er að með því að skatt­leggja mengun mun fólk menga minna. Þar sem Covid er ekk­ert annað en vírus meng­un, þá væri fræði­legur mögu­leiki að skatt­leggja djam­mið. Dagur B. Egg­erts­son gæti sett upp gadda­vírs­girð­ingu í kringum Laug­ar­veg­inn og rukkað djammara djamm­gjald. 

(Sann­gjarn­ast væri að nota djamm­gjaldið í með­ferð Covid smit­aðra, en ég ætla ekki í saumana á því í þessum pistli.)

Nú hugsar þú, kæri les­andi: Frá­bær hug­mynd, Eiki. En hversu hátt á þetta djamm­gjald eig­in­lega að vera?

Svarið við þeirri spurn­ingu er: Himin hátt.

Djamm­gjald

Mark­miðið með djamm­gjald­inu er ein­falt: Að láta fólk greiða fullt verð fyrir það að fara á djam­mið og þannig sjá til þess að fjöldi djammara há­marki sam­fé­lags­lega ham­ingju. 

Fyrir Covid krís­una var það lítið mál. Alla­vega má færa rök fyrir því að áfengi á skemmti­stað  það dýrt að djammarar djamma nákvæm­lega eins mikið og ákjós­an­legt er. Him­in­háir skattar sem teknir eru af áfengi eru svo nýttir (óbeint) til þess að nið­ur­greiða hluta þeirra nei­kvæðu áhrifa sem djammarar valda bind­ind­is­fólki.

En á tímum Covid er hátt áfeng­is­verð ekki lengur nóg. Nú þarf því að taka inn í kostn­að­inn af smiti. Sá kostn­aður er margs­konar (gjör­gæsla, vinnu­tap, o.s.frv.), þó lang stærsti kostn­að­ur­inn sé að sjálf­sögðu manns­líf. Og líf hvers og eins okkar er svo mik­ils virði að allur annar kostn­aður við Covid verður óefn­is­leg­ur. Því er auð­velt að ein­falda útreikn­ing­inn á sann­gjörnu verði djamm­leyfis með því að styðja sig ein­ungis við þann kostn­að. 

Slíkur útreikn­ingur verður að sjálf­sögðu ekki gerður án for­senda, en ég reyni eftir besta megni að not­ast við for­sendur sem byggja á stað­reynd­um.

Þegar þessar tölur og for­sendur eru settar inn í Excel og for­ritið látið reikna dæmið þá kemur í ljós að:

  • Eitt manns­líf tap­ast fyrir hverja 1.000 ein­stak­linga sem fara á djam­mið. 
  • Djammari á að greiða um 952.263 krónur fyrir djamm­leyfi.

Að sjálf­sögðu má deila um for­sendur útreikn­inga minna. Til að mynda má vel vera að raun­veru­leg dán­ar­tíðni sé lægri en ég gef mér; lík­lega smitar meðal djammari ekki 10 aðra á djamm­inu; kannski er manns­líf meira en millj­arðs virði – ég veit að ef ég ætti alla pen­ing­ana hans Bill Gates þá myndi ég gefa morð­ingja þá alla í skiptum fyrir líf mitt. Áhuga­samir les­endur geta farið á vef­svæði mitt á grid.is (sem er snilldar tól fyrir Excel lúða) og leikið sér með for­send­urn­ar. 

Mynd: Verð á djamm­leyfi ætti að vera breyti­legt, eftir útbreiðslu Covidmynd 1.

Djam­mið er vissu­lega mik­ill missir fyrir marga. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. Djam­mið spil­aði stórt hlut­verk í lífi mínu, þegar ég var ungur og svalur (fyr­ir­vari: Ég var aldrei sval­ur). En fólk á að greiða fullt verð gjörða sinna. 

Í til­felli djamms­ins í dag, þá reikna ég með því að margir veldu frekar að detta í það á Zoom og Skype, heldur en að borga tæpa milljón fyrir það að sötra volgan bjór á bar klukkan 3 um nótt. Ekki mynda það skemma fyrir manni að fara í bælið, vit­andi það að hegðun manns kost­aði engan líf­ið. 

Forsendur útreiknings

Líkur á því að djammari sé með virkt smit:

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Á Fossvogsbletti 2 stendur einbýlishús og geymsluhúsnæði.
Borgin steig inn í 140 milljóna fasteignakaup í Fossvogsdal
Borgarráð Reykjavíkurborgar samþykkti á dögunum að nýta forkaupsrétt sinn að fasteignum á Fossvogsbletti 2. Fjárfestingafélag ætlaði að kaupa eignina á 140 milljónir og gengur borgin inn í þau viðskipti.
Kjarninn 27. júní 2022
Sífellt fleiri notendur kjósa að nálgast sjónvarpsþjónustu í gegnum aðrar leiðir en með leigu á myndlykli.
Enn dregst leiga á myndlyklum saman en tekjur vegna sjónvarps halda áfram að aukast
Tekjur fjarskiptafyrirtækja vegna sjónvarpsþjónustu hafa rokið upp á síðustu árum. Þær voru 3,8 milljarðar króna á árinu 2017 en 14,9 milljarðar króna í fyrra. Þorri nýrra tekna í fyrra var vegna sjónvarpsþjónustu.
Kjarninn 27. júní 2022
Hagstofan býst við að hagvöxtur verði enn kröftugri en spáð var í lok vetrar
Hagstofan býst við því að hagvöxtur verði 5,1 prósent á árinu og 2,9 prósent á næsta ári, samkvæmt nýrri þjóðhagsspá. Búist er við því að um 1,6 milljónir ferðamanna sæki landið heim í ár, en fyrri spá gerði ráð fyrir 1,4 milljónum ferðamanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir er utanríkisráðherra.
Telja að upplýsingar um fjölda sérstakra vegabréfa geti skaðað tengsl við önnur ríki
Utanríkisráðuneytið vill ekki segja hversu mörg sérstök vegabréf það hefur gefið út til útlendinga á grundvelli nýlegrar reglugerðar. Það telur ekki hægt að útiloka neikvæð viðbrögð ótilgreindra erlendra stjórnvalda ef þau frétta af vegabréfaútgáfunni.
Kjarninn 27. júní 2022
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Fjármálaráðuneytið segist ekki hafa yfirlit yfir fjársópseignirnar sem seldar voru leynilega
Fjármála- og efnahagsráðuneytið segist ekki hafa komið að ákvörðunum um ráðstöfun eigna sem féllu íslenska ríkinu í skaut vegna stöðugleikasamninga við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Frá brautarpalli við aðallestarstöðina í þýsku borginni Speyer. Ef til vill hafa einhverjir þessara farþega nýtt sér níu evru miðann.
Aðgangur að almenningssamgöngum í heilan mánuð fyrir níu evrur
Níu evru miðinn gildir í allar svæðisbundnar samgöngur í Þýskalandi til loka ágústmánaðar. Þetta samgönguátak er hluti af aðgerðapakka stjórnvalda vegna vaxandi verðbólgu og hækkandi orkuverðs en er einnig ætlað að stuðla að umhverfisvænni ferðavenjum.
Kjarninn 26. júní 2022
Steingrímur J. Sigfússon hætti á þingi í fyrrahaust. Síðan þá hefur hann verið skipaður til að leiða tvo hópa á vegum ríkisstjórnarinnar.
Steingrímur J., Óli Björn og Eygló skipuð í stýrihóp til að endurskoða örorkukerfið
Fyrrverandi formaður Vinstri grænna, þingmaður Sjálfstæðisflokks, fyrrverandi félagsmálaráðherra og aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar mynda stýrihóp sem á að endurskoða örorkulífeyriskerfið. Hópurinn á að skila af sér eftir tvö ár. Ingu Sæland er óglatt.
Kjarninn 26. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Veðurfræðingar án framtíðar!
Kjarninn 26. júní 2022
Meira úr sama flokkiEikonomics