Ríkisskuldir og kreppan: Góð staða Íslands

Prófessor við Háskóla Íslands spyr hvers vegna ekki það sé ekki valið að nýta óvenju góðu stöðu Íslands til að takast á við yfirstandandi kreppu með því að bæta hag atvinnulausra og gera risaátak í fjölgun starfa?

Auglýsing

Í síð­ustu grein minni á Kjarn­anum spurði ég hvers vegna ríkið gerir ekki meira til að vega gegn efna­hags­á­hrifum Kóvid-krepp­unn­ar. Rökin voru þau, að íslenska ríkið stæði ein­stak­lega vel að vígi til að taka mynd­ar­lega á vand­an­um. 

Brýn­ast til skemmri tíma væri að bæta afkomu atvinnu­lausra með hækkun bóta og leng­ingu tíma­bils á tekju­tengdum bótum – auk öfl­ugs átaks til sköp­unar fleiri starfa. Flestir eru sam­mála þessu.

Í dag sýni ég aðeins betur hversu góð staða Íslands til að taka á mál­inu er, með nýlegum upp­lýs­ingum frá Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðnum (sjá mynd hér að neð­an). Sýnd er staða rík­is­skulda áður en kreppan skall á (2019, sem % lands­fram­leiðslu) og sú við­bót sem AGS telur að verði vegna kreppu­á­hrif­anna til 2021 (rauði hlut­inn á hverri súlu).

Auglýsing
Myndin sýnir glögg­lega að Ísland var í hópi þeirra vest­rænu ríkja sem minnstar rík­is­skuldir hafði áður en kreppan skall á (gráu hlutar súln­anna – Ísland í blá­u). Við­bótin vegna kreppu­á­hrif­anna hér á landi er einnig hóf­leg miðað við hin rík­in. Margar af skuldug­ustu þjóð­unum á vinstri væng mynd­ar­innar eru að bæta miklu við rík­is­skuldir sín­ar, t.d. Grikk­land, Ítal­ía, Banda­rík­in, Frakk­land, Belgía og Spánn. Mynd 1.

Ísland er á betri end­anum með hinum nor­rænu þjóð­un­um. Þrátt fyrir mikið tekju­tap rík­is­ins og aukin útgjöld vegna kreppu­við­bragða verður skulda­staða íslenska rík­is­ins áfram með hóf­leg­asta móti. Þetta er auð­vitað óvenju góð staða að vera í – og fyrir það má þakka.

Í góðri yfir­lits­grein Þórðar Snæs Júl­í­us­sonar í Kjarn­anum um helg­ina var sýnt að raun­veru­leg útgjöld rík­is­ins vegna við­bragða við krepp­unni eru mun minni en að var stefnt og áætl­að. 

Allt ber þetta að sama brunni.

Hvers vegna ekki að nýta okkur óvenju góðu stöðu Íslands og taka fastar á? Bæta hag helstu fórn­ar­lamba krepp­unnar (at­vinnu­lausra) og gera risa­á­tak í fjölgun starfa?

Þannig má létta þjóð­inni byrðar krepp­unn­ar. Engin þörf verður á hækkun skatta eða lækkun launa til að greiða fyrir kostn­að­inn af krepp­unni til skemmri tíma. Mark­miðið á að vera að við­halda öfl­ugri eft­ir­spurn í inn­an­lands­hag­kerf­inu í gegnum krepp­una og byggja skyn­sam­lega upp til fram­tíð­ar. 

Höf­undur er pró­fessor við HÍ og sér­fræð­ingur í hluta­starfi hjá Efl­ing­u-­stétt­ar­fé­lagi.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hópuppsögn hjá Icelandair Group
Icelandair Group, sem sótti sér 23 milljarða króna í nýtt hlutafé fyrr í mánuðinum, hefur sagt upp 88 manns.
Kjarninn 29. september 2020
Búast má við mikilli innspýtingu í opinberum fjárfestingum, samkvæmt Íslandsbanka
Mikill samdráttur í ár en hraður viðsnúningur
Ný þjóðhagsspá Íslandsbanka gerir ráð fyrir töluvert meiri samdrætti en Seðlabankinn gerir ráð fyrir í ár. Hins vegar er búist við „skarpri viðspyrnu“ á næsta og þarnæsta ári.
Kjarninn 29. september 2020
PAR á nú innan við tvö prósent í Icelandair
Bandarískur fjárfestingasjóður sem keypti stóran hlut í Icelandair í vor og varð að stærsta einkafjárfesti félagsins er ekki lengur með stærstu eigendum þess.
Kjarninn 29. september 2020
Bjarni Már Magnússon
Basic að birta
Kjarninn 29. september 2020
Halldór Benjamín Þorbergsson er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.
Samtök atvinnulífsins segja ekki upp kjarasamningum
Eftir að stjórnvöld kynntu 25 milljarða króna aðgerðarpakka í morgun ákvað framkvæmdastjórn Samtaka atvinnulífsins að atkvæðagreiðsla um Lífskjarasamninginn myndi ekki fara fram. Kjarasamningar gilda því áfram.
Kjarninn 29. september 2020
Vísindamennirnir telja að enn eigi töluverður fjöldi eftir að greinast með COVID-19 í þessari bylgju faraldursins.
Um 300 til 1.100 gætu smitast á næstu þremur vikum
Í þriðju bylgju faraldurs COVID-19, sem hófst 11. september, hafa 506 greinst með sjúkdóminn. Vísindamenn við Háskóla Íslands spá því að næstu daga haldi áfram að greinast 20-40 ný smit á dag.
Kjarninn 29. september 2020
Rúmlega þrjátíu Íslendingar hafa greinst með veiruna í landamæraskimun
Af þeim 119 sem greindust með COVID-19 í landamæraskimun frá 15. júní til 18. september voru 32 með íslenskt ríkisfang, 23 frá Póllandi og 13 frá Rúmeníu og færri frá 23 ríkjum til viðbótar.
Kjarninn 29. september 2020
Drífa Snædal er forseti ASÍ.
ASÍ mótmælir lækkun á tryggingagjaldi – Efling segir opinberu fé ausið til efnafólks
ASÍ mótmælir fyrirhugaðri lækkun á tryggingagjaldi og segir að það sé „nánast eini skatturinn sem fyrirtæki greiða“. Sambandið vill að ríkisstjórnin gefi vilyrði um hækkun atvinnuleysisbóta samhliða því að nýjum aðgerðarpakka verði hrint í framkvæmd.
Kjarninn 29. september 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar