Kófið, kærleikurinn og blik í auga barns

Ólafur Páll Jónsson, prófessor í heimspeki, veltir fyrir sér tímanum, kærleikanum og þeim lærdómi sem við hefðum átt að draga af COVID-19 faraldrinum.

Auglýsing

Þegar kófið skall á í vor og við máttum ekki lengur faðma hvert ann­að, ekki knúsast, ekki einu sinni heils­ast með handa­bandi, var mikið frá okkur tek­ið. Við máttum dúsa heima og það reynd­ist mörgum erfitt. Með hækk­andi sól rof­aði loks til og við gátum farið út og leikið okk­ur. Þungu fargi var af okkur létt. Við gátum aftur mælt okkur mót við vini, jafn­vel boðið í mat og svo faðm­ast létt að loknu kvöld­i. 

Svo kom annar í kófi og greini­legt var að gengið hafði á þol­in­mæð­ina; okkur var nán­ast ofviða að sitja af okkur þessa aðra bylgju. Það er svo erfitt að bíða þegar biðin er óskil­greind. „Við verðum bara að sjá til. Kannski þrjár vik­ur, kannski sex, kannski tvo mán­uði, hálft ár? Við verðum að sjá til.“ Það kom á dag­inn í þessu kófi að fjórar vikur eru langur tími í lífi full­orð­ins fólks.

Í kóf­inu misstu margir vinn­una. Ferða­menn­irnir hættu að koma og þar sem fólk hafði áður verið með fangið fullt sat það eftir með tómar hend­ur. Fólk missti líka von­ina og þótt ein­ungis sé hálft ár síðan brast á með þess­ari pest, þá hafa margir horfið inn í myrkur von­leys­is. Af sárri reynslu hefur fólk lært að hálft ár er langur tími í lífi mann­eskju. Hálft ár í von­leysi, er kannski meira en hægt er að þola. Sé vonin tekin frá manni, molnar flest sem eftir er. Lífið verður að salla sem næsta vind­hviða feykir í burtu.

Auglýsing

Svona er tím­inn. Ég horfi til baka og finnst kannski að þrátt fyrir að ég beri reynslu fimm ára­tuga í sarp­inum hafi ég verið barn fyrir ekki svo löngu síð­an. Von­andi eigum við flest góðar minn­ingar til að rifja upp, jafn­vel minn­ingar sem marka upp­haf ein­hvers sem síðar átti eftir að vísa leiða okkur inn á far­sæla braut. Stundum eru fimm­tíu ár ekki svo langur tími í lífi mann­eskju.

En hvað með tvö ár? Hversu langur tími er tvö ár? Þegar maður er ríf­lega tveggja ára, eru tvö ár langur tími, næstum öll ævin. Þegar maður er 12 ára, eða 10 ára, eða 6 ára, þá eru tvö ár líka langur tími. Þegar maður er for­eldri barna á þessum aldri, og lifir hvern dag á milli vonar og ótta – vonar um að finna öryggi og ótt­ans við að verða send aftur í bráða hættu – þá eru tvö ár líka langur tím­i. 

Ég veit ekki hvernig það er að vera á flótta, koma til fjar­lægs lands þar sem næstum allt er fram­andi, en finna kannski ákveðið öryggi. Ég veit ekki hvernig það er að flýja bráða hættu en horfa svo á börnin fara í skóla, leika sér með ærslum í frí­mín­út­um, tala með glampa í auga um vini. Kannski vaknar þá veik von í brjóst­inu. Og kannski vaknar hún meira af ósk­hyggju, af því að for­eldr­arnir höfðu lagt upp í óvissu­ferð, langa ferð á fram­andi slóð­ir, einmitt af því að þau lang­aði svo að geta séð þetta blik í augum barn­anna. Þetta blik sem seg­ir: Hér er gott að vera! Ef það er ekki fyrir þetta blik – að minnsta kosti von­ina um þetta blik – sem við förum til vinnu á hverjum degi eru hvatir okkar ógeð­felld­ar. Það er þetta blik sem gefur líf­inu gildi. Og vonin er kannski ekk­ert annað en hug­boð um að kannski muni þetta blik áfram lýsa af augum barna.

Við heyrum sagt að kófið hafi kennt okkur margt. Þegar við máttum ekki lengur faðmast, þá átt­uðum við okkur á mik­il­vægi mann­legrar nánd­ar. Þegar börnin máttu ekki fara út að leika sér, þá átt­uðum við okkur á mik­il­vægi leiks­ins. Þegar við fengum ekki koma saman og skemmta okk­ur, þá átt­uðum við okkur á hversu dýr­mætt það er að geta umgeng­ist annað fólk án ótta. Og þegar við máttum ekki fara út, máttum ekki fara í vinn­una, máttum ekki fara í skól­ann, svo dögum skipti, þá átt­uðum við okkur á því að fjórar vikur eru langur tími. Fjórar vikur án þess að geta fundið yl og kær­leika frá öðrum er langur tími. Kófið kenndi okkur svo margt um kær­leik­ann. 

En var þessi lær­dómur full­kom­lega sjálf­hverf­ur? Sner­ist þessi lær­dómur bara um MIG, en ekki aðra? Sner­ist hann bara um OKK­UR, en ekki þau? Þegar Magnús D. Norð­dahl segir að ekki sé „hægt að líta öðru­vísi á en að um sé að ræða kerf­is­bundið ofbeldi af hálfu íslenskra yfir­valda gegn barna­fjöl­skyldum á flótta“ þá er mér nær að halda að kófið hafi ekki kennt okkur neitt, og alls ekk­ert um kær­leik­ann.

Tvö ár eru langur tími í lífi barns. Tvö ár eru líka langur tími í lifi for­eldr­is. Og tvö ár á milli vonar og ótta, von­ar­innar um að sjá blik í augum barna sinna og ótt­ans við að ljós kær­leik­ans verði slökkt, eru langur tími. Ráð­herra segir að lögum eða reglu­gerðum verði ekki breytt fyrir ein­stakar fjöl­skyld­ur. Gott og vel. En eina rétt­læt­ingin fyrir lögum og reglu­gerðum í lýð­ræð­is­þjóð­fé­lagi, sem gerir sér von um far­sælt líf kom­andi kyn­slóða, er blik í augum barna þess. Rík­is­vald sem gengur ann­arra erinda er knúið áfram af ógeð­felldum hvöt­um.

Höf­undur er pró­fessor í heim­speki við Mennta­vís­inda­svið Háskóla Íslands.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Vilhjálmur Árnason gagnrýndi nýtt frumvarp um fæðingarorlof í aðsendri grein í Morgunblaðinu í morgun.
Telur ný heildarlög um fæðingarorlof skerða frelsi fjölskyldna
Í aðsendri grein í Morgunblaðinu segir Vilhjálmur Árnason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, að nýtt frumvarp um fæðingarorlof feli í sér skerðingu á frelsi fjölskyldna. Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB, segir frumvarpið auka jafnrétti.
Kjarninn 26. september 2020
Jón Guðni Kristjánsson
Diplómatískt stórslys
Kjarninn 26. september 2020
Stefán Ólafsson
Lækkun tryggingagjalds leysir vandann
Kjarninn 26. september 2020
Sjávarútvegurinn sterk stoð þegar aðrar bresta
Rækja selst illa þegar Bretum er sagt að vinna heima og fáir borða þorskhnakka á Zoom-fundum. Heiðrún Lind Marteinsdóttir framkvæmdastjóri SFS segir í ítarlegu viðtali við Kjarnann að áskoranir séu í sjávarútvegi vegna óvissunnar sem fylgir faraldrinum.
Kjarninn 26. september 2020
38 ný smit í gær
Alls greindust 38 manns með COVID-19 hér á landi í gær. Nú eru 435 í einangrun vegna sjúkdómsins en í sóttkví eru 1.780.
Kjarninn 26. september 2020
Brenglað bragðskyn eftir COVID –„Þetta er bara allt svo steikt!“
Hann finnur myglubragð af papriku og „COVID-lykt“ í miðbænum. Það skrítnasta er þó að hann finnur alls enga skítafýlu. Háskólaneminn Kolbeinn Arnarson fékk COVID-19 síðasta vetur og segir einangrunina, sem stóð í mánuð, hafa tekið verulega á.
Kjarninn 26. september 2020
Bjarni Jónsson og Sylviane Lecoultre
Heilbrigðisstarfsfólk og dánaraðstoð
Kjarninn 26. september 2020
Ásmundur Friðriksson, þingmaður Sjálfstæðisflokks.
Ásmundur Friðriksson: „Eigum við ekki nóg með okkur sjálf núna?“
Þingmaður Sjálfstæðisflokks segir flóttamenn sem hafi komið til landsins nýverið muni „þyngja yfirlestað heilbrigðiskerfi“. Hann segir að fiskisagan um að á Íslandi fái fólk hæli hafi fengið byr undir báða vængi. Engar tölur styðja afstöðu þingmannsins.
Kjarninn 26. september 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar