Loftslagsbreytingar valda flótta og neyð og við erum ábyrg

Þorgerður María Þorbjarnardóttir, formaður Ungra umhverfissinna, ritar grein í tengslum við friðardaga í Reykjavík.

Auglýsing

Íslenskir jöklar hafa hlotið alþjóð­lega athygli vegna þess að þeir eru að hörfa á ógn­væn­legum hraða af völdum lofts­lags­breyt­inga. Vanda­málið stendur mér þó nokkuð nærri, bæði er ég mennt­aður jarð­fræð­ingur og hef gaman að því að njóta jöklanna í minni úti­vist. Ég harma það mjög að Ok sé ekki lengur skil­greint sem jök­ull og það hryggir mig að sjá gamlar myndir af jöklum sem voru miklu stærri og til­komu­meiri fyrir ein­ungis örfáum árum. Ég legg hins vegar til að við hættum að vor­kenna okkur fyrir það eitt að bera merki lofts­lags­breyt­inga. Jökl­arnir eru eins konar hita­mælir fyrir jörð­ina. Bráðnun þeirra er vís­bend­ing um tölu­vert alvar­legri atburði.

Hnatt­rænt vanda­mál

Við erum langt frá því að vera helstu fórn­ar­lömb ástands­ins. Á meðan við huggum okkur við tækni­fram­far­ir, raf­magns­bíla og nið­ur­dæl­ingu kolefnis í jörð­ina, býr fólk um allan heim sem hefur ekki efni eða tæki­færi á þessum lúxus lausn­um. Þetta fólk glímir við marg­vís­legar afleið­ingar lofts­lags­breyt­inga svo sem flóð, upp­skeru­bresti, ferskvatns­skort og lífs­hættu­legar hita­bylgj­ur. Í raun mætti segja að á jörð­inni ríki ófriður þar sem neyð fólks vegna lofts­lags­breyt­inga er að fær­ast í auk­ana.

Hér ætla ég að beina sjónum okkar hinu megin á hnött­inn, að Kiri­bat­i-eyjum í Kyrra­haf­inu. Á 33 eyjum umkringdum kór­al­rifum búa rétt rúm­lega 100 þús­und manns. Með­al­hæð eyj­anna yfir sjáv­ar­máli eru 3 m svo eyj­arnar eru nú þegar mjög útsettar fyrir stormum og flóðum sem menga grunn­vatn og valda upp­skeru­brest­um. Samt er þjóðin bara ábyrg fyrir litlum hluta af losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. 

Auglýsing

Árið 2014 festi fyrrum for­seti eyj­anna Anote Tong kaup á 20 fer­kíló­metra landi á Fiji-eyjum svo fólkið huggar sig við það að hafa þetta land í bak­hönd­inni þrátt fyrir að ekki sé útséð hvernig fjár­magna skuli flutn­ing­ana. Þetta er ekki eins­dæmi, fleiri þjóðir eins og á Maldiv eyjum hafa íhugað að kaupa land­svæði ann­ars staðar í heim­inum af sömu ástæð­um. Fjöl­margir hafa þegar þurft að yfir­gefa heim­ili sín vegna lofts­lags­breyt­inga og sá fjöldi fer sívax­andi.

Burt­séð frá kostn­að­in­um, er þetta mjög erfitt fyrir þjóð­irnar and­lega. Ímyndið ykkur ef lofts­lags­breyt­ingar hefðu þau áhrif hér á landi að við þyrftum ein­fald­lega að íhuga kaup á land­svæði, til dæmis í Nor­egi. Við hefðum val á að flytja þang­að, burt frá land­inu sem við þekkjum og elskum, eða vera um kyrrt og fylgj­ast með land­inu okkar verða hægt og bít­andi óbyggi­legt. Þetta er raun­veru­leiki íbúa á Kiri­bati eyjum akkúrat núna. Ekki eftir 10, 20 eða 30 ár. Vanda­málið er hnatt­rænt, ekki stað­bund­ið, og við berum ríka ábyrgð á lofts­lags­breyt­ingum með lifn­að­ar­háttum okkar á Íslandi. Það er órétt­látt að horfast ekki í augu við alvar­leika máls­ins.

Við verðum að bregð­ast við!

Við erum alls ekki að gera nóg! Nýlega kom út önnur útgáfa á aðgerð­ar­á­ætlun í lofts­lags­málum. Í grein­ar­gerð sinni um áætl­un­ina dregur Sig­urður Loftur Thor­lacius fram sam­lík­ingu milli núver­andi ástands í lofts­lag­málum og háska­stigi almanna­varna. Sam­kvæmt þeirri skil­grein­ingu erum við, sem jörð, komin á neyð­ar­stig vegna þess að lofts­lags­breyt­ingar valda slysum á fólki og tjóni á mann­virkj­um. Kolefn­is­fót­spor meðal Íslend­ings er með því hæsta í heimi! Við verðum að grípa í taumana. Í sam­eig­in­legri umsögn Ungra umhverf­is­sinna, Lands­sam­bands íslenskra stúd­enta og Stúd­enta­ráðs Háskóla Íslands er farið fram á að rík­is­stjórnin setji mark­mið um a.m.k. 50% sam­drátt í heild­ar­losun ásamt land­notk­un* fyrir árið 2030 í sam­ræmi við upp­færslu á mark­miðum Evr­ópu­sam­bands­ins og mark­miði rík­is­stjórn­ar­innar um kolefn­is­hlut­leysi 2040. 

*Þó að núver­andi áætlun hljóði upp á 35% sam­drátt í ESR (losun á beinni ábyrgð ríkja) þá er hún ein­ungis 9% sam­dráttur í heild­ar­losun ásamt land­notkun og ETS (losun innan við­skipta­kerfis um los­un­ar­heim­ild­ir).

Kröf­urnar eru miklar en þær eru ekki dregnar upp úr hatti. Líf fjölda fólks er í húfi. Auk­inn flótti, aukin neyð og von­leysi eru á okkar ábyrgð og við verðum að gera eitt­hvað núna strax. 



Höf­undur er for­maður Ungra umhverf­is­sinna. Stað­reyndir í grein­inni eru byggðar á skýrslu IPCC frá 2018, bók Mary Robin­son frá 2019, Climate Just­ice, a man made problem with a fem­in­ist solution og grein Cauchi, J. P., Moncada, S., Bambrick, H., & Cor­r­ea-Vel­ez, I. frá 2020, Cop­ing with environ­mental haz­ards and shocks in Kiri­bati: Experiences of climate change by atoll comm­unities in the Equ­ator­ial Pacific sem birt­ist í Environ­mental Develop­ment.



Greinin er birt í tengslum við frið­ar­daga í Reykja­vík sem Höfði frið­ar­setur Reykja­vík­ur­borgar og Háskóla Íslands stendur að í sam­starfi við UN Women á Íslandi, UNICEF á Íslandi, Félag Sam­ein­uðu þjóð­anna á Íslandi og utan­rík­is­ráðu­neyt­ið. Umræðan í ár fer alfarið fram á net­inu, með hlað­varpss­eríu og völdum greinum sem birtar verða dag­ana 10. til 16. októ­ber á www.frid­ar­set­ur.is. Í ár er sjónum beint að því hvernig Ísland getur gert enn betur þegar kemur að ófriði í íslensku sam­fé­lagi og um leið verið öfl­ugri málsvari á alþjóða­vett­vangi á sviði friðar og mann­rétt­inda.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Ásgeir Jóhannesson.
Segir peningamarkaðssjóði ekki svikamyllu heldur form af skammtímafjármögnun
Fyrrverandi aðaleigandi Glitnis neitar því að peningamarkaðssjóðir bankanna hafi verið notaðir til að „redda“ eigendum þeirra fyrir hrun. Ríkisbankar þurftu að setja 130 milljarða króna inn í sjóðina en samt tapaði venjulegt fólk stórum fjárhæðum.
Kjarninn 21. janúar 2021
Jón Ásgeir segir Guðlaug Þór hafa tekið á sig sök í styrkjamálinu
Stjórnendur FL Group tóku ákvörðun um að veita háan styrk til Sjálfstæðisflokksins í lok árs 2006 og kvittun fyrir greiðslunni var gefin út eftir á. Þetta segir Jón Ásgeir Jóhannesson. Hann telur Geir H. Haarde hafa staðið á bakvið málið.
Kjarninn 21. janúar 2021
Norðurlöndin og Eystrasaltslöndin biðja AGS um að meta áhættu á peningaþvætti
Ríkisstjórn Íslands, ásamt ríkisstjórnum hinna Norður- og Eystrasaltslandanna, hefur beðið Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um að greina ógnir og veikleika í tengslum við peningaþvætti í löndunum.
Kjarninn 21. janúar 2021
Stórt hlutfall lána í frystingu er líkleg útskýring lágs hlutfalls fólks á vanskilaskrá
Vanskil aldrei verið minni en í fyrra
Samkvæmt Creditinfo voru vanskil með minnsta móti í fyrra. Líklegt er að það sé vegna fjölda greiðslufresta á lánum í kjölfar faraldursins.
Kjarninn 21. janúar 2021
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
Telur greinargerð ráðherra og kynningar á bankasölu ekki standast stjórnsýslulög
Stjórnarþingmenn í fjárlaganefnd taka undir með félögum sínum í efnahags- og viðskiptanefnd og vilja selja allt að 35 prósent í Íslandsbanka. Formaður Flokks fólksins segir að verið sé að einkavæða gróðann eftir að tapið var þjóðnýtt.
Kjarninn 21. janúar 2021
Um 60 prósent Garðbæinga geta ekki nefnt að minnsta kosti þrjá bæjarfulltrúa á nafn
Um 20 prósent íbúa Garðabæjar telja að ákvarðanir við stjórn sveitarfélagsins séu teknar ólýðræðislega. Sjálfstæðisflokkurinn mælist með 60 prósent fylgi í sveitarfélaginu en ánægja með meirihluta hans og bæjarstjóra er minni.
Kjarninn 21. janúar 2021
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 31. þáttur: Keisari undirheimanna
Kjarninn 21. janúar 2021
Óli Björn Kárason er formaður efnahags- og viðskiptanefndar.
Vilja selja allt að 35 prósent hlut í Íslandsbanka
Meirihluti efnahags- og viðskiptanefndar vill selja rúmlega þriðjung í Íslandsbanka í hlutafjárútboði í sumar. Hann vill setja þak á þann hlut sem hver fjárfestir getur keypt. Stjórnarandstaðan er sundruð í afstöðu sinni.
Kjarninn 21. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar