Loftslagsbreytingar valda flótta og neyð og við erum ábyrg

Þorgerður María Þorbjarnardóttir, formaður Ungra umhverfissinna, ritar grein í tengslum við friðardaga í Reykjavík.

Auglýsing

Íslenskir jöklar hafa hlotið alþjóð­lega athygli vegna þess að þeir eru að hörfa á ógn­væn­legum hraða af völdum lofts­lags­breyt­inga. Vanda­málið stendur mér þó nokkuð nærri, bæði er ég mennt­aður jarð­fræð­ingur og hef gaman að því að njóta jöklanna í minni úti­vist. Ég harma það mjög að Ok sé ekki lengur skil­greint sem jök­ull og það hryggir mig að sjá gamlar myndir af jöklum sem voru miklu stærri og til­komu­meiri fyrir ein­ungis örfáum árum. Ég legg hins vegar til að við hættum að vor­kenna okkur fyrir það eitt að bera merki lofts­lags­breyt­inga. Jökl­arnir eru eins konar hita­mælir fyrir jörð­ina. Bráðnun þeirra er vís­bend­ing um tölu­vert alvar­legri atburði.

Hnatt­rænt vanda­mál

Við erum langt frá því að vera helstu fórn­ar­lömb ástands­ins. Á meðan við huggum okkur við tækni­fram­far­ir, raf­magns­bíla og nið­ur­dæl­ingu kolefnis í jörð­ina, býr fólk um allan heim sem hefur ekki efni eða tæki­færi á þessum lúxus lausn­um. Þetta fólk glímir við marg­vís­legar afleið­ingar lofts­lags­breyt­inga svo sem flóð, upp­skeru­bresti, ferskvatns­skort og lífs­hættu­legar hita­bylgj­ur. Í raun mætti segja að á jörð­inni ríki ófriður þar sem neyð fólks vegna lofts­lags­breyt­inga er að fær­ast í auk­ana.

Hér ætla ég að beina sjónum okkar hinu megin á hnött­inn, að Kiri­bat­i-eyjum í Kyrra­haf­inu. Á 33 eyjum umkringdum kór­al­rifum búa rétt rúm­lega 100 þús­und manns. Með­al­hæð eyj­anna yfir sjáv­ar­máli eru 3 m svo eyj­arnar eru nú þegar mjög útsettar fyrir stormum og flóðum sem menga grunn­vatn og valda upp­skeru­brest­um. Samt er þjóðin bara ábyrg fyrir litlum hluta af losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. 

Auglýsing

Árið 2014 festi fyrrum for­seti eyj­anna Anote Tong kaup á 20 fer­kíló­metra landi á Fiji-eyjum svo fólkið huggar sig við það að hafa þetta land í bak­hönd­inni þrátt fyrir að ekki sé útséð hvernig fjár­magna skuli flutn­ing­ana. Þetta er ekki eins­dæmi, fleiri þjóðir eins og á Maldiv eyjum hafa íhugað að kaupa land­svæði ann­ars staðar í heim­inum af sömu ástæð­um. Fjöl­margir hafa þegar þurft að yfir­gefa heim­ili sín vegna lofts­lags­breyt­inga og sá fjöldi fer sívax­andi.

Burt­séð frá kostn­að­in­um, er þetta mjög erfitt fyrir þjóð­irnar and­lega. Ímyndið ykkur ef lofts­lags­breyt­ingar hefðu þau áhrif hér á landi að við þyrftum ein­fald­lega að íhuga kaup á land­svæði, til dæmis í Nor­egi. Við hefðum val á að flytja þang­að, burt frá land­inu sem við þekkjum og elskum, eða vera um kyrrt og fylgj­ast með land­inu okkar verða hægt og bít­andi óbyggi­legt. Þetta er raun­veru­leiki íbúa á Kiri­bati eyjum akkúrat núna. Ekki eftir 10, 20 eða 30 ár. Vanda­málið er hnatt­rænt, ekki stað­bund­ið, og við berum ríka ábyrgð á lofts­lags­breyt­ingum með lifn­að­ar­háttum okkar á Íslandi. Það er órétt­látt að horfast ekki í augu við alvar­leika máls­ins.

Við verðum að bregð­ast við!

Við erum alls ekki að gera nóg! Nýlega kom út önnur útgáfa á aðgerð­ar­á­ætlun í lofts­lags­málum. Í grein­ar­gerð sinni um áætl­un­ina dregur Sig­urður Loftur Thor­lacius fram sam­lík­ingu milli núver­andi ástands í lofts­lag­málum og háska­stigi almanna­varna. Sam­kvæmt þeirri skil­grein­ingu erum við, sem jörð, komin á neyð­ar­stig vegna þess að lofts­lags­breyt­ingar valda slysum á fólki og tjóni á mann­virkj­um. Kolefn­is­fót­spor meðal Íslend­ings er með því hæsta í heimi! Við verðum að grípa í taumana. Í sam­eig­in­legri umsögn Ungra umhverf­is­sinna, Lands­sam­bands íslenskra stúd­enta og Stúd­enta­ráðs Háskóla Íslands er farið fram á að rík­is­stjórnin setji mark­mið um a.m.k. 50% sam­drátt í heild­ar­losun ásamt land­notk­un* fyrir árið 2030 í sam­ræmi við upp­færslu á mark­miðum Evr­ópu­sam­bands­ins og mark­miði rík­is­stjórn­ar­innar um kolefn­is­hlut­leysi 2040. 

*Þó að núver­andi áætlun hljóði upp á 35% sam­drátt í ESR (losun á beinni ábyrgð ríkja) þá er hún ein­ungis 9% sam­dráttur í heild­ar­losun ásamt land­notkun og ETS (losun innan við­skipta­kerfis um los­un­ar­heim­ild­ir).

Kröf­urnar eru miklar en þær eru ekki dregnar upp úr hatti. Líf fjölda fólks er í húfi. Auk­inn flótti, aukin neyð og von­leysi eru á okkar ábyrgð og við verðum að gera eitt­hvað núna strax. 



Höf­undur er for­maður Ungra umhverf­is­sinna. Stað­reyndir í grein­inni eru byggðar á skýrslu IPCC frá 2018, bók Mary Robin­son frá 2019, Climate Just­ice, a man made problem with a fem­in­ist solution og grein Cauchi, J. P., Moncada, S., Bambrick, H., & Cor­r­ea-Vel­ez, I. frá 2020, Cop­ing with environ­mental haz­ards and shocks in Kiri­bati: Experiences of climate change by atoll comm­unities in the Equ­ator­ial Pacific sem birt­ist í Environ­mental Develop­ment.



Greinin er birt í tengslum við frið­ar­daga í Reykja­vík sem Höfði frið­ar­setur Reykja­vík­ur­borgar og Háskóla Íslands stendur að í sam­starfi við UN Women á Íslandi, UNICEF á Íslandi, Félag Sam­ein­uðu þjóð­anna á Íslandi og utan­rík­is­ráðu­neyt­ið. Umræðan í ár fer alfarið fram á net­inu, með hlað­varpss­eríu og völdum greinum sem birtar verða dag­ana 10. til 16. októ­ber á www.frid­ar­set­ur.is. Í ár er sjónum beint að því hvernig Ísland getur gert enn betur þegar kemur að ófriði í íslensku sam­fé­lagi og um leið verið öfl­ugri málsvari á alþjóða­vett­vangi á sviði friðar og mann­rétt­inda.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hvað er svona merkilegt við Mauna Loa?
Það er stærsta virka eldfjall jarðar þrátt fyrir að hafa ekki gosið í tæp fjörutíu ár. Allt þar til fyrir nokkrum dögum er ólgandi hraunið tók að flæða upp úr 180 metra djúpri öskjunni. Eldfjallið Mauna Loa þekur um helming stærstu eyju Hawaii.
Kjarninn 7. desember 2022
Teitur Björn Einarsson er varaþingmaður Sjálfstæðisflokks, auk þess að starfa sem aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar, þar sem hann fæst m.a. við verkefni á sviði sjálfbærni.
„Vandfundin“ sé sú atvinnugrein sem búi við meira eftirlit á Íslandi en fiskeldi
Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins tók til varna fyrir fiskeldi í opnum sjókvíum á Alþingi í dag og sagði hagsmunaöfl fara með staðlausa stafi um umhverfisáhrif greinarinnar. Hann minntist ekkert á nýlega slysasleppingu frá Arnarlaxi í ræðu sinni.
Kjarninn 7. desember 2022
Agnes M. Sigurðardóttir, biskup Íslands, ásamt Guðna Th. Jóhannessyni, forseta Íslands, við þingsetningu Alþingis í haust.
Sóknargjöld hækkuð um 384 milljónir króna milli umræðna
Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu áttu sóknargjöld sem ríkissjóður greiðir fyrir hvern einstakling að lækka á næsta ári. Nú hefur verið lögð til breyting þess efnis að þau hækka. Alls kosta trúmál ríkissjóð um 8,8 milljarða króna á næsta ári.
Kjarninn 7. desember 2022
Yfirlæknir á bráðadeild segir vert að íhuga skorður á sölu og notkun flugelda
Frá 2010 hafa þrettán manns orðið fyrir varanlegu heilsutjóni vegna flugeldaáverka, eða einn um hver áramót að meðaltali. Yfirlæknir á bráðamóttöku Landspítalans segir vert að íhuga að setja frekari skorður á innflutning, sölu og notkun flugelda.
Kjarninn 7. desember 2022
Alþjóðlegu stórfyrirtækin Google og Meta taka til sín stóran hluta af því fé sem íslenskir auglýsendur nota til að koma vörum sínum og þjónustu á framfæri.
Hlutdeild erlendra miðla á auglýsingamarkaði eykst enn og nálgast helming
Verulegur hluti íslensku auglýsingakökunnar rennur til rekstraraðila Facebook og Google og ætla má að 43,2 af hverjum 100 krónum sem varið var í auglýsingar á Íslandi í fyrra hafi runnið til erlendra fyrirtækja, samkvæmt nýrri úttekt Hagstofunnar.
Kjarninn 7. desember 2022
Þórarinn Eyfjörð er formaður Sameykis.
„Hókuspókushagstjórn“ sem bitnar verst á almennu launafólki
Ríkisstjórnin hefur enga framtíðarsýn fyrir almenning, segir formaður Sameykis. „Hennar áhugi beinist að því að hlaða meira og hraðar undir ríka og fína fólkið og koma í veg fyrir þann óþverra að almenningur skuli mynda tærnar sínar á Tene.“
Kjarninn 7. desember 2022
Mótmæli hafa staðið yfir í Íran í tæpa þrjá mánuði.
Óvissa um framtíð írönsku siðgæðislögreglunnar
Óvissa ríkir um siðgæðislögregluna í Íran eftir að dómsmálaráðherra landsins lagði til að leggja hana niður. En hefur siðgæðislögreglan virkilega lagt niður störf eða eru þetta orðin tóm til að friðþægja mótmælendur?
Kjarninn 7. desember 2022
Flensusprautan gagnast vel gegn alvarlegum veikindum af inflúensu.
Mikill veikindavetur framundan
COVID-19, inflúensa og RS-veiran. Margir smitsjúkdómar á kreiki á sama tíma kalla á aukna varúð. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hvetur yfirvöld til að vera vel á verði og almenning til að gæta að persónulegum sóttvörnum sínum.
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar