Viðskiptafrelsi og skynsamleg tollastefna

Þórólfur Matthíasson prófessor svarar grein Ragnars Árnasonar, prófessors emeritus.

Auglýsing

Í grein í Kjarn­anum 5. jan­úar 2021 setur fyrr­ver­andi kollegi minn fram þá full­yrð­ingu að það sé vel þekkt nið­ur­staða í hag­fræði að skyn­sam­lega valdir tollar á inn­flutn­ing og aðrar inn­flutn­ings­tak­mark­anir bæti þjóð­ar­hag. Kollegi minn fyrr­ver­andi vitnar í við­ur­kennt fræði­rit (New Palgrave Dict­ion­ary of Economics, 2008). Fjallað er um tolla (e. tariffs) á nokkrum stöðum í þessu ríf­lega 4.000 síðna riti. Kollegi minni hirðir ekki um að geta þess hvar í þessu langa riti sú nið­ur­staða kemur fram að tollar bæti þjóð­ar­hag. 

Nóbels­verð­launa­haf­inn Tibor Scitov­sky á kafla í bók­inni (sem reyndar er upp­haf­lega frá því 1998 eða fyrr) sem ber yfir­skrift­ina „tariffs“, sjá hér. Hann rekur að tollar hafi á sögu­legum tíma verið mik­il­væg(asta) tekju­lind kon­unga og keis­ara. Nú eru tolla­tekjur 0,4% af tekjum rík­is­sjóðs Íslands (sjá frum­varp til fjár­laga fyrir 2021). Því væri hægt að fella niður alla aðflutn­ings­tolla án þess að það hefði merkj­an­leg áhrif á afkomu hins opin­ber­a. Um­stang við inn­heimtu tolla er nokk­urt. Ekki liggja fyrir gögn um hversu dýrt er að afla hverrar krónu í tolla­tekjum sam­an­borið við kostnað við virð­is­auka­skatts- eða tekju­skattsinn­heimtu, en lík­lega yrði sá sam­an­burður óhag­stæður tollum sem tekju­stofni.

Ef tollar eru ónýtir sem tekju­öfl­un­ar­tæki, til hvers eru þeir þá lagðir á? Scitov­sky segir okkur að hag­fræð­ingar hafi nefnt þrenns konar sjón­ar­mið til sög­unn­ar. Í fyrsta lagi eru það inn­flutn­ings­skiptarökin (e. import substitution argu­ment), í öðru lagi mót­un­ar­rökin (e. infant-industry argu­ment) og í þriðja lagi við­skipta­kjararökin (e. terms-of-trade argu­ment).

Mót­un­ar­rökin komu fyrst til umræðu í grein eftir fyrsta fjár­mála­ráð­herra Banda­ríkja Norð­ur­-Am­er­íku (Alex­ander Hamilton: Report on Manu­fact­ures). Inn­tak þeirra er að gefa „ný­græð­ing­i“, þ.e.a.s. nýrri atvinnu­grein, tíma og tæki­færi til að þró­ast og þroskast í skjóli fyrir grimmri erlendri sam­keppn­i. ­Sam­kvæmt Scitov­sky nýtt­ust tíma­bundnir nýgræð­ings­tollar löndum á borð við Banda­ríki Norð­ur­-Am­er­íku og Þýska­landi ágæt­lega. En hann rekur rann­sókn­ar­nið­ur­stöður sér­stak­lega frá Pakistan og Suð­ur­-Am­er­íku sem benda sterk­lega til þess að lang­vinn beit­ing nýgræð­ings­tolla ýti undir óskil­virkni og slæma nýt­ingu auð­linda.

Inn­flutn­ings­skiptarökin eru keim­lík mót­un­ar­rök­un­um. Þá er lögð áhersla á að tollar geri inn­lenda vöru hlut­falls­lega ódýr­ari í inn­kaup­um en sam­bæri­lega erlenda vöru. ­Með þeim hætti styðji toll­ur­inn við inn­lenda fram­leiðslu, hækki atvinnustig, bæti sam­keppn­is­stöðu inn­lendrar fram­leiðslu. Þetta eru sömu áhrif og vel heppnuð geng­is­fell­ing hef­ur. Scitov­sky segir okkur að hag­fræð­ingar á borð við Little og fleiri hafi kom­ist að raun um það að jákvæð áhrif toll­verndar fjari út eftir ákveð­inn tíma af sömu ástæðum og rakið var í tengslum við mót­un­ar­rök­semd­ina. Toll­arnir gefa rými fyrir spill­ingu, óskil­virkni og lít­inn hvata til að nýta tækninýj­ung­ar, svo nokkuð sé nefn­t. ­Sam­kvæmt sam­an­tekt Dou­glas A. Irwin voru hag­fræð­ingar búnir að yfir­gefa hug­mynd­ina um ágæti tolla á grund­velli inn­flutn­ings­skipta um miðjan 7unda ára­tug 20. ald­ar­. ­Stjórn­mála­menn voru þó seinni til sam­kvæmt Irwin.

Auglýsing
Viðskiptakjararökin lúta að því að land sem kaupir stóran hluta ákveð­innar vöru sem fram­leidd er í öðru landi geti þvingað selj­endur vör­unnar til að lækka inn­kaups­verð með því að leggja á tolla. Limao, Wein­stein og Broda gera til­raun til að kanna þetta mál töl­fræði­lega. ­Nið­ur­staða þeirra er að þetta megi til sanns vegar færa. Þannig kom­ast þeir að því að tollar sem Kín­verjar lögðu á inn­flutn­ing hafi verið allt að því 9 pró­sentu­stigum hærri í vöru­flokkum þar sem mark­aðs­hlut­deild þeirra var mikil sam­an­borið við vöru­flokka þar sem mark­aðs­hlut­deild þeirra var lít­il. Þeir kom­ast sömu­leiðis að því að Banda­ríkin beiti sér af svip­uðum hætti á þeim sviðum við­skipta þar sem Alþjóða­við­skipta­mála­stofn­unin (WTO) setur þeim ekki stól­inn fyrir dyrn­ar. Limao gerir síðan grein fyrir þessum sömu rökum í grein í 2008 útgáf­unni af New Palgrave Dict­ion­ary of Economics sem ber yfir­skrift­ina Optimal Tariffs. Í loka­orðum þeirrar greinar leggur hann áherslu á að kenn­ingin um hag­kvæma tolla hafi þró­ast frá því að vera leið­bein­andi (e. normati­ve) í að vera hluti af verk­færum hag­fræð­inga sem greina hag­ræn rök ýmissa ákvæða tollasamn­inga (e. positive the­or­y).

Tollum er nú fyrst og fremst beitt gagn­vart inn­fluttum land­bún­að­ar­af­urð­um. Hvaða leið­bein­ingu gefa Scitov­sky, Palgra­ve, Irwin og Limao og félagar okkur varð­andi þær afurð­ir? Hvernig eiga mót­un­ar­rök­in, inn­flutn­ings­skiptarökin og við­skipta­kjararökin við í til­felli íslensks land­bún­að­ar­? ­Mót­un­ar­rökin eiga aug­ljós­lega ekki við. Land­bún­aður er ekki í hlut­verki reifa­barns í íslensku atvinnu­lífi. Þvert á móti er land­bún­aður elsta atvinnu­grein lands­ins. Inn­flutn­ings­skiptarökin eru þau rök sem tals­menn land­bún­aðar nefna langoft­ast í ræðu og rit­i. Eins og rakið er hér að ofan eru nokkrir ára­tugir síðan hag­fræð­ingar afskrif­uðu þá rök­semda­færslu með hlið­sjón af reynslurökum og töl­fræði­legum próf­un­um. Þá eru aðeins við­skipta­kjararökin eft­ir. Íslend­ingar eru ekki stærsti kaup­andi nokk­urrar erlendrar land­bún­að­ar­af­urð­ar. Íslend­ingar geta því ekki beitt kaup­enda­mætti sínum til að þvinga inn­kaups­verð slíkra afurða niður.

Að öllu sam­an­lögðu verð­ur­ að álykta að jafn­vel þó svo inn­flutn­ings­tak­mark­anir og inn­flutn­ings­tollar geti við ákveðnar aðstæður og sé þeim beitt í til­tölu­lega stuttan og afmark­aðan tíma bætt þjóð­ar­hag, þá eigi þau rök ekki með neinum hætti við um íslenskan land­bún­að. Vilji kollegi minn fyrr­ver­andi finna veilur í rökum fram­kvæmda­stjóra Félags atvinnu­rek­enda, sem hann telur sig svara í grein sinni, verður hann að leita á önnur mið en í smiðju grein­ar­höf­unda í New Palgrave Dict­ion­ary of Economics.

Höf­undur er pró­­­­­fessor í hag­fræði við Háskóla Íslands. 

 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hallgrímur Hróðmarsson
Arðrán Auðmanna – Fjölgun Öreiga
Kjarninn 22. janúar 2021
Marínó Örn Tryggvason, forstjóri Kviku
Kvika búin að kaupa Netgíró
Kvika banki hefur lokið við kaup sín á öllu hlutafé í Netgíró, þremur mánuðum á eftir áætlun.
Kjarninn 22. janúar 2021
Ekki hefur enn komið til þess að einhverjir ferðamenn gjörsamlega harðneiti að fara í skimun.
Hvað má valdstjórnin gera ef fólk harðneitar að fara í landamæraskimun?
Sannfæringarkraftur landamæravarða um nauðsyn sýnatöku á landamærum hefur reynst nægur. Ekki hefur þurft að beita þvingunarúrræðum eða vísa fólki rakleiðis úr landi. Þær heimildir eru þó til staðar í sóttvarnalögum og útlendingalögum.
Kjarninn 22. janúar 2021
Skoðanir kjósenda stjórnarflokkanna eru mjög mismunandi. Einungis á meðal kjósenda Sjálfstæðisflokks er meirihlutastuðningur við söluáformin.
Könnun: Innan við fjórðungur hlynnt sölu Íslandsbanka
Ný könnun frá Gallup sýnir fram á að tæp 56 prósent landsmanna leggjast gegn sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka á næstu mánuðum. Væntir kjósendur Sjálfstæðisflokksins eru langlíklegastir til að vera fylgjandi söluáformunum.
Kjarninn 22. janúar 2021
Línan á að teygja sig 170 kílómetra inn í eyðimörkina.
Sádi-Arabía áformar að byggja 170 kílómetra langa bíllausa borg
Engir vegir, ekkert vesen. Krónprins Sádi-Arabíu hefur kynnt áform um byggingu 170 kílómetra langrar borgar þar sem enginn íbúi mun þurfa að ganga lengur en 5 mínútur eftir allri nauðsynlegri þjónustu og öll ferðalög fara fram neðanjarðar.
Kjarninn 22. janúar 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir sækist eftir efsta sæti hjá Samfylkingunni í Suðvesturkjördæmi.
Rósa Björk sækist eftir oddvitasæti í Suðvesturkjördæmi
Nýjasti þingmaður Samfylkingar sækist eftir því að leiða lista flokksins í Suðvesturkjördæmi, sem Guðmundur Andri Thorsson leiddi í kosningunum árið 2017. Rósa Björk fer því ekki fram í Reykjavík, þrátt fyrir að hafa tekið þátt í skoðanakönnun þar.
Kjarninn 22. janúar 2021
Sjónvarpið var árið 2019 sem fyrr sá miðill sem tekur til sín stærstan hluta tekna á íslenskum fjölmiðlamarkaði, eða rúmlega 12,6 milljarða af alls 25 milljarða tekjum íslenskra fjölmiðla.
Fjórar af hverjum tíu auglýsingakrónum virðast hafa runnið úr landi árið 2019
Tekjur íslenskra fjölmiðla drógust saman um sjö prósent á milli áranna 2018 og 2019. Um 7,8 milljarðar af auglýsingafé innlendra aðila eru taldir hafa runnið úr landi, stór hluti til Facebook og Google. Hlutdeild RÚV á auglýsingamarkaði var 17 prósent.
Kjarninn 22. janúar 2021
Leikarnir áttu að fara fram í Tókýó síðasta sumar en var frestað til sumarsins 2021. Hálft ár er nú til stefnu.
Hafna því að búið sé að ákveða að aflýsa Ólympíuleikunum
Þetta er ekki rétt. Þetta er ekki rétt. Þannig hafa svör japanskra stjórnvalda sem og aðstandenda Ólympíuleikanna í Tókýó verið í dag vegna frétta um að þegar sé búið að ákveða að aflýsa leikunum. „Ólympíueldurinn verður kveiktur 23. júlí.“
Kjarninn 22. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar