Svar við bréfi Viðars

Foreldrar stúlku sem æfði körfubolta hjá Brynjari Karli Sigurðssyni í nokkur ár svara grein Viðars Halldórssonar, prófessors í félagsfræði, um heimildarmyndina Hækkum rána.

Páll Melsted og Jóhanna Jakobsdóttir
Páll Melsted og Jóhanna Jakobsdóttir
Auglýsing

Sæll Við­ar. Í nýlegri grein á Kjarn­anum birtir þú fag­legt mat þitt á heim­ilda­mynd­inni Hækkum rána. Málið er okkur nátengt enda eigum við dóttur sem hefur æft hjá Brynj­ari Karli í nokkur ár eins og kemur fram í mynd­inni. Dóttir okkar byrj­aði í körfu­bolta í Stjörn­unni og æfði á sama tíma fim­leika þar.

Mun­ur­inn var slá­andi, hún fékk að heyra frá fim­leika­þjálf­ara að hún yrði aldrei góð af því hún væri inn­skeif. Þetta var öll end­ur­gjöf­in, engin vald­efl­ing um hvernig hún gæti unnið í þess­ari áskorun og ekki rætt við okkur for­eld­rana, enda voru fyr­ir­mælin frá fim­leika­deild­inni skýr um að sitja ekki á áhorf­endapöllum heldur halda sig á bak við gler­vegg. Í körf­unni var þessu gjör­ó­líkt far­ið. For­eldrar voru ein­dregið hvattir til að mæta á æfingar og reyndar ætl­ast til að for­eldrar mættu á sunn­dagsæf­ing­ar. Brynjar Karl lagði mikla áherslu á að þátt­taka for­eldra er mik­il­vægur þáttur í þjálfun barna.

Áherslan var á að bæta sjálfa sig frekar en að ein­blína ein­göngu á ytri árangur og loka­nið­ur­stöðu eins og titla og verð­launa­pen­inga. Að hennar sögn var hún næst­lé­leg­ust í upp­hafi en fann sig meira í körf­unni af því Brynjar Karl bar virð­ingu fyrir þeim sem leggja sig fram óháð getu eða hæfi­leik­um. Hún náði eftir þrot­lausa vinnu að bæta sig. Sem for­eldrar tókum við eftir hröðum bæt­ing­um, ekki í körfu­bolta, heldur í skóla og sam­skiptum en hún hafði verið lítil í sér áður og látið aðra krakka stjórna sér um of. Í kjöl­farið hefur hún axlað meiri ábyrgð á eigin námi þar sem venjur úr körf­unni heim­fær­ast á önnur verk­efni í líf­inu.

Auglýsing

Þegar við lásum grein þína þá hringdu ein­hverjar við­vör­un­ar­bjöll­ur. Það tók smá tíma fyrir okkur að stað­setja þær því þetta voru ekki við­vör­un­ar­bjöllur for­eldra. Greinin þín er sett fram með til­vísun í fræði­lega þekk­ingu þína og þú skrifar undir sem pró­fessor í félags­fræði og ert með félags­fræði íþrótta sem sér­svið. Það voru vís­inda­legu við­vör­un­ar­bjöll­urnar sem hringdu hjá okk­ur, enda störfum við bæði á sviðum vís­inda en búum líka að því að þekkja vel til máls­ins.

Vanda­málið er að til að draga álykt­anir afl­aðir þú þér ekki gagna. Við þykj­umst ekki þekkja fræða­sviðið þitt um félags­fræði íþrótta en við þekkjum gögn. Í grein­inni eru settar fram stað­hæf­ingar sem ekki eru studdar gögnum og eina ástæðan fyrir því að við vitum það, en ekki þú, er að við vorum á staðn­um. 

Strax í upp­hafi greinar er þjálfunin skil­greind sem afrek­svæð­ing, öll önnur umfjöllun er með þessa grein­ingu sem útgangs­punkt. Á for­eldra­fundum var strax í upp­hafi lögð áhersla á að ekki væri um afreks­stefnu að ræða heldur elju­stefnu, svipuð dæmi og þú nefnir voru nefnd á for­eldra­fundum sem víti til varn­að­ar. Þar eruð þið Brynjar Karl sam­mála.

Okkur er sama um körfu­bolta. Hóp­í­þróttir eru að okkar mati ákveð­inn gervi­heimur og vilja gjarnan þró­ast út í það að vera „show business“. Að því leyti eru þær til­gangs­lausar fyrir börn og ung­linga ef ekki á að nýta þær sem upp­eld­is­tæki. 

Kjarn­inn í elju­stefn­unni er að ein­stak­ling­ur­inn vinni í að bæta sjálfan sig. Þannig nær hann innri árangri með því að takast á við eigin áskor­an­ir. Áherslan er ekki á ytri árangur eins og afreks­stefnan sem þú lýs­ir. Afleið­ing elju­stefnu er hins vegar oft ytri mæl­an­legur árang­ur. Þess vegna eru sum­ir, þegar þeir sjá ein­göngu ytri árang­ur­inn, fljótir að draga þá ályktun að í raun hafi afreks­stefna verið í gangi frá upp­hafi. Þessu hefðir þú áttað þig á ef þú hefðir safnað gögn­um, t.d. með við­tali, stuttri fyr­ir­spurn eða ein­fald­lega tekið eftir því sem fram kom í mynd­inni.

Þú lýsir þess­ari meintu afreks­stefnu sem skilur eftir sig „sviðna jörð“ og er „ómann­úð­leg þar sem ein­göngu þeir hæf­ustu lifa af, og nán­ast öllum er sama um þá sem ekki ná í gegn“. Sam­kvæmt þessu hefði dóttir okkar átt að gef­ast upp í Stjörn­unni. Harðar yfir­lýs­ingar þínar og magnað mynda­mál virka betur en að horfa á gögn­in. Hvaða börn hætta í íþróttum vegna þess að til of mik­ils er ætl­ast af þeim og hvaða börn hætta af því til of lít­ils er ætl­ast til af þeim? Þetta eru verð­ugar rann­sókna­spurn­ing­ar. Það má ekki gleyma börnum sem hætta af því þau fá ekki áskor­anir og verk­efni við hæfi. Þekkt er að stúlkur eru sjaldnar til vand­ræða þó þeim sé ekki sinnt (í skóla eða íþrótt­um) þannig þær hætta jafn­vel þó hvorki þær né aðrir átti sig að þær hafi ekki fengið áskor­anir við hæfi. Sömu vanda­mál er að finna innan mennta­kerf­is­ins þar sem lítið er um sér­rúræði fyrir nem­endur sem þyrftu eða vilja meiri áskor­an­ir.

Í kringum 2015 þá er starfs­maður Körfuknatt­leiks­deildar Stjörn­unnar og aðstoð­ar­þjálf­ari Brynjars Karls að reyna að pressa á yfir­þjálf­ar­ann til að ráða betri þjálf­ara til að þjálfa eldri stúlk­ur. Yfir­þjálf­ar­inn sagði að það þýddi alls ekki af því stelpur hættu hvort eð er all­ar. Þetta er umhverfið sem dóttir okkar var að fara inn í. Við­horfið var að ekki þýddi að ráða hæfan þjálf­ara af því stelpur hætta hvort eð er.  

Það er rétt að þessi þjálfun hentar ekki öllum rétt eins og hefð­bundin þjálfun hentar ekki öll­um. Í raun er umhugs­un­ar­vert að stefnan í íþrótta­málum sé svo fábreyti­leg að allir eigi að vilja það sama. Í hefð­bundnu umhverfi hefði dóttir okkar hætt af sjálfu sér. Er hún ekki jafn­mik­il­væg og stúlkur sem hentar annað en henni? Vorið 2017 kom upp sú hug­mynd að fá fleiri þjálf­ara til að sinna hópnum og skipta honum eftir því hvort stúlk­urnar og fjöl­skyldur vildu halda áfram á sömu braut eða fá hefð­bundn­ari þjálf­un. Ekki var um að ræða til­lögu að skipta eftir getu eða hæfi­leikum heldur vilja. Ekki var fyr­ir­fram ákveðið að þetta myndi leiða til þess að hópnum yrði skipt ef allir hefðu viljað halda áfram þá hefði það orðið nið­ur­stað­an.  Sú hug­mynd að fólk hefði val og ákveddi hvað það vildi féll ekki vel í kramið hjá öllum for­eldrum og Stjörn­unni. Þetta leiddi til þess að leiðir Brynjars Karls og Stjörn­unnar skildu. Um sum­arið færði svo rúmur helm­ingur stúlkn­anna sig yfir til ÍR. Í ÍR var sam­hliða þessu starf­ræktur flokkur með hefð­bundnu sniði fyrir þær fjöl­skyldur sem það vildu. Í grein­inni nefnir þú að yfir­lýs­ing frá Körfuknatt­leiks­deild Stjörn­unnar hafi verið send í kjöl­far þess að hóp­ur­inn færði sig um set en í raun kom þessi yfir­lýs­ing út um mitt haust eftir að stúlk­urnar og for­eldrar þeirra vöktu athygli á því að þeim væri meinað að keppa við drengi. Engar yfir­lýs­ingar voru sendar til for­eldra um mál­ið, sem telj­ast þó hags­muna­að­ilar í mál­inu. Í yfir­lýs­ing­unni voru settar fram alvar­legar ásak­an­ir. For­eldra­hópur átti fund með yfir­stjórn Stjörn­unnar til að kanna hvað væri hæft í þeim og fékk þau svör að ekk­ert væri hæft í þeim. Þetta hefðir þú vitað hefðir þú kannað málið og aflað gagna áður en þú dróst álykt­an­ir.

Sem for­eldrum er okkur umhugað um að ala upp góða og gegna þjóð­fé­lags­þegna. Það er margt sem er að í sam­fé­lag­inu okkar sem má bæta, t.d. við­horf til kvenna í íþrótt­um. Það er ekki síst í gegnum börnin okkar sem við byggjum betra sam­fé­lag.

Þú afgreiðir það sem þær hafa lært á ein­faldan hátt sem „öm­ur­leg­heit“ og „töffara­skap og gam­al­dags karl­mennsku“. Ef þú þekktir þær, þá viss­irðu t.d. að stúlkur úr þessum hópi hafa ítrekað þorað að standa upp fyrir skóla­fé­lögum sem verða fyrir aðkasti. Bekkj­ar­fé­lagar sem eru að takast á við kvíða hafa valið þær til að vera sá litli hópur sem hlustar fyr­ir­lestra þeirra í skóla­verk­efn­um. Þeim er treyst (og hafa reynst trausts­ins verð­ar) fyrir þessu ábyrgð­ar­hlut­verki að bera virð­ingu fyrir þeim sem er takast á við sínar áskor­anir enda þekkja þær það sjálf­ar.

Hvernig sam­ræm­ist það hug­mynda­fræði „gam­al­dags karl­mennsku“ að við­ur­kenna kvíða og takast á við hann í öruggu umhverfi þar sem allir styðja þig og vilja hjálpa þér að ná árangri? Töffara­skapur í huga stúlkn­anna er gera það sem er rétt jafn­vel þó það sé erfitt. Það er töffara­skapur að standa upp fyrir skóla­fé­laga sem verður fyrir aðkasti. Það er töffara­skapur að vera 30 stigum undir í leik, sem er löngu tap­að­ur, en gefa allt í hann þar til klukkan glym­ur. 

Þú talar um ofþjálfun og meiðsli. Þú full­yrðir í fjöl­miðl­um: „Þarna var gríð­ar­leg sér­hæf­ing, gríð­ar­lega miklar æfing­ar. Þarna voru morg­un­æf­ingar og seinnipartsæf­ing­ar, æfingar voru langar og alls konar grein­ing­ar­fundir með miklu álagi, lík­am­legu og and­leg­u.“ Það er alrangt að mikil sér­hæf­ing hafi verið í gagni. Engin stúlka var æfa eina stöðu umfram aðra. Æfingar voru fjöl­breytt­ar: tækni­þjálfun, spil, leik­fræði, hug­ar­þjálfun, styrkt­ar­þjálfun, ein­beit­ing­ar­þjálfun/nú­vit­und. Öllu komið fyrir á 8-10 tímum á viku (æf­ingar 4x í viku frá 10 ára). Þú virð­ist gefa í skyn að stúlkan sem átti við alvar­leg meiðsli að stríða hafi hlotið þau vegna ofþjálf­un­ar. Það er rangt. Sér­stak­lega var lögð áhersla á styrkt­ar­þjálfun til að koma meðal ann­ars í veg fyrir kross­bands- og hné­vanda­mál sem rann­sóknir hafa sýnt eru tíð­ari hjá kon­um. Þegar börn stækka fylgja því oft verkir, sér­stak­lega í hnjám og fótum og æfinga­á­lagi var stýrt og fullt til­lit tekið til þess hjá hverri stúlku fyrir sig. Stúlkur sem æfðu aðrar íþróttir sam­hliða gátu mætt á færri æfingar eða tekið þátt að hluta eftir því sem við átti. Við þekkjum það á eigin skinni að dóttir okkar fékk vægan heila­hrist­in­ing og var frá æfingum í 2 mán­uði. Hún var aldrei pressuð til að harka af sér. Þvert á móti fékk hún stuðn­ing í gegnum það og minnt á lífs­spek­ina: „Ef þú getur ekki gert það sem þú vilt gera verður þú að vilja gera það sem þú getur gert.“ Hvaða klínísku mæl­ingar not­aðir þú til að greina ofþjálfun?

Við­ar, þér urðu á mis­tök. Öllum verða á mis­tök. Í þess­ari grein viljum við bara benda þér á þessi mis­tök sem þú gerðir sem fræði­mað­ur. Stundum er hægt að leið­rétta þau en það er alltaf hægt að læra af þeim. Dóttir okkar er sér­fræð­ingur í mis­tök­um, hún veit að næsta skrefið er að við­ur­kenna þau fyrir sjálfum sér. 

Við hvetjum þig til að sinna fræði­mennsku þinni af alvöru og ræða við okk­ur. Raunin er reyndar sú að þér ætti að bera skylda sem fræði­maður að taka okkur og aðra for­eldra og þjálf­ara í við­tal, mæta á æfingar og liðs­fundi og fylgj­ast með for­eldra­hópnum áður en þú greinir for­eldra­hóp­inn sem sér­trú­ar­söfnuð með fag­legu mati þínu. Annað eru léleg vís­indi sem ekki stæð­ust rit­rýni í nokkru vís­inda­tíma­rit­i. 

Endi­lega hittu okkur á Háskóla­torgi við tæki­færi. Við lofum að mæta ekki með Kool-Aid.

Jóhanna Jak­obs­dóttir er lektor í líf­töl­fræði við Háskóla Íslands og Páll Mel­sted er pró­fessor í tölv­un­ar­fræði við sama skóla, en það kemur mál­inu ekk­ert við. Dóttir þeirra er Gréta Björg Mel­sted.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Endurvinnsluhlutfall umbúðaúrgangs innan við 50 prósent hérlendis
Heildarmagn umbúðaúrgangs hérlendis var um 151 kíló á hvern einstakling árið 2019. Endurvinnsluhlutfallið lækkar á milli ára en um fjórðungur plastumbúða ratar í endurvinnslu samanborið við rúmlega 80 prósent pappírs- og pappaumbúða.
Kjarninn 27. september 2021
Talning atkvæða í Borgarnesi og meðferð kjörgagna hefur verið mál málanna í dag.
Talningarskekkjan í Borgarnesi kom í ljós um leið og einn bunki var skoðaður
Engin tilmæli voru sett fram af hálfu landskjörstjórnar um endurtalningu atkvæða í Norðvesturkjördæmi. Kjarninn ræddi við Inga Tryggvason formann yfirkjörstjórnar í kjördæminu um ástæður þess að talið var aftur og meðferð kjörgagna.
Kjarninn 27. september 2021
Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Lífskjarasamningurinn heldur – „Ánægjuleg niðurstaða“
Formaður VR segist vera létt að lífskjarasamningurinn haldi. Engin stemning hafi verið hjá atvinnulífinu né almenningi að fara í átök við þessar aðstæður.
Kjarninn 27. september 2021
Sigurjón Njarðarson
Hrunið 2008-2021
Kjarninn 27. september 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Siðspillandi ómenning: Um viðtökur jazztónlistar á Íslandi
Kjarninn 27. september 2021
Olaf Scholz, fjármálaráðherra í fráfarandi ríkisstjórn og leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins, mætir á kosningavöku flokksins í gær.
„Umferðarljósið“ líklegasta niðurstaðan í Þýskalandi
Leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins hefur heitið því að Þjóðverjar fái nýja ríkisstjórn fyrir jól. Það gæti orðið langsótt í ljósi sögunnar. Hann vill byrja á að kanna jarðveginn fyrir stjórn með Græningjum og Frjálslyndum demókrötum.
Kjarninn 27. september 2021
Ákveðið hefur verið að telja atkvæðin í Suðurkjördæmi að nýju.
Talið aftur í Suðurkjördæmi
Yfirkjörstjórn í Suðurkjördæmi hefur ákveðið að verða við beiðnum sem bárust frá nokkrum stjórnmálaflokkum um að telja öll atkvæðin í Suðurkjördæmi aftur.
Kjarninn 27. september 2021
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í leiðtogaumræðum fyrir kosningar.
Með óbragð í munni – Mikilvægt að framkvæmd kosninga sé með réttum hætti
Þorgerður Katrín segir að endurtalningin í Norðvesturkjördæmi dragi fram umræðu um jafnt atkvæðavægi. „Það er nauðsynlegt að fá hið rétta fram í þessu máli.“
Kjarninn 27. september 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar