Er ekki bara best að vita hvort þingmenn séu réttkjörnir?

Auglýsing

Íslend­ingar ríf­ast um flest milli him­ins og jarð­ar. Við erum þrætu­gjörn þjóð og sam­ein­umst sjaldn­ast nær öll um nokkurn hlut annan en góðan árangur lands­liða í hóp­í­þróttum eða við­brögð við nátt­úru­ham­för­um. En við höfum haft sam­eig­in­legt og algjört traust á því að nið­ur­stöður þing­kosn­inga, hvernig sem þær fara, séu raun­veru­legar og end­an­leg­ar. 

Því trausti megum við alls ekki glata. Og heilt yfir hefur fram­kvæmd kosn­inga hér­lendis verið til fyr­ir­mynd­ar. Aðfinnslur alþjóð­legra eft­ir­lits­að­ila hafa helst snúið að þeim lýð­ræð­is­halla sem er í kjör­dæma­skip­an, og veldur því að atkvæði greitt í á Vest­fjörðum telur miklu meira en atkvæði greitt í Kópa­vog­i. 

Nú er hins vegar komin upp staða sem verður að taka mjög alvar­lega. Lands­kjör­stjórn greindi frá því á þriðju­dag að ekki hefði borist stað­fest­ing á því frá yfir­kjör­stjórn Norð­vest­ur­kjör­dæmis að með­ferð kjör­gagna hafi verið full­nægj­andi. Það er í fyrsta sinn í Íslands­sög­unni sem slík yfir­lýs­ing er gefin eftir þing­kosn­ing­ar. 

Á manna­máli þýðir það að ekki liggur fyrir stað­fest­ing um hvort átt hafi verið við atkvæða­seðla milli þess sem þeir voru tald­ir, og þess þegar þeir voru end­ur­taldir dag­inn eftir kosn­ing­arn­ar, með þeim afleið­ingum að fimm þing­menn misstu sæti sitt á Alþingi og aðrir fimm fengu þar sæti.

Staðan er því sú að við vitum ekki hvort fimm þing­menn séu rétt­kjörnir eða ekki.

Einn með óinn­sigl­uðum kjör­gögnum í 29 mín­útur

Taln­ingu í Norð­vest­ur­kjör­dæmi lauk milli sjö og hálf átta á sunnu­dags­morgun og í kjöl­farið voru kynntar loka­tölur snemma á sunnu­dags­morg­un. Á grund­velli þeirra var greint frá því opin­ber­lega að Karl Gauti Hjalta­son, fyrir Mið­flokk­inn í Suð­vest­ur­kjör­dæmi, Hólm­fríður Árna­dótt­ir, fyrir Vinstri græn í Suð­ur­kjör­dæmi, Lenya Rún Taha Karim, fyrir Pírata í Reykja­vík norð­ur, Guð­mundur Gunn­ars­son, fyrir Við­reisn í Norð­vest­ur­kjör­dæmi, og Rósa Björk Brynj­ólfs­dótt­ir, fyrir Sam­fylk­ing­una í Reykja­vík­ur­kjör­dæmi suð­ur, hefðu hlotið jöfn­un­ar­þing­sæti. Væru rétt­kjörnir þing­menn.

Auglýsing
Ingi Tryggva­son, for­maður yfir­kjör­stjórnar í Norð­vest­ur­kjör­dæmi, fór svo heim að sofa, eftir að hafa frestað fundi yfir­kjör­stjórnar klukkan 7:35. Atkvæðin sem talin höfðu verið um nótt­ina voru skilin eftir í sal Hót­els Borg­ar­ness. Ekk­ert inn­sigli var sett á hurð­ina og kjör­gögnin sjálf voru ekki inn­sigl­uð, líkt og lög segja til um. Fund­inum átti að halda áfram klukkan 13. 

Sam­kvæmt fund­ar­gerð yfir­kjör­stjórnar mætti Ingi hins vegar aftur á taln­ing­ar­stað rétt fyrir hádegi, eða klukkan 11:46. Næsti með­limur yfir­kjör­stjórnar sem mætti á eftir Inga kom á stað­inn klukkan 12:15. Því var hann einn með óinn­sigl­uðum kjör­gögnum í 29 mín­út­ur.

Ekki ein­ing um end­ur­taln­ingu

Í grein­ar­gerð yfir­kjör­stjórn­ar, dag­settri 28. sept­em­ber 2021, segir Ingi að um það leyti þegar hann var á leið aftur á taln­ing­ar­stað hafi hann fengið „sím­tal frá for­manni lands­kjör­stjórnar og athygli okkar var vakin á því að það mun­aði litlu varð­andi upp­bót­ar­sæti í Norð­vestur og Suð­ur­kjör­dæmi og hvort það gæfi okkur til­efni til að skoða málið nán­ar.“

Vegna ábend­ing­ar­innar var farið yfir atkvæði greidd lista Við­reisn­ar. Í fyrsta bunka sem Ingi tók upp reynd­ust vera átta atkvæði sem talin höfðu Við­reisn en til­heyrðu Sjálf­stæð­is­flokki og eitt sem til­heyrði lista Fram­sókn­ar. 

Í fram­hald­i af því ­fór yfir­kjör­stjórn yfir öll atkvæði Við­reisnar lista til að kanna hvort öll önnur en fyrr­greind atkvæði til­heyrðu ekki örugg­lega Við­reisn. „Svo reynd­ist vera en þá lá fyrir að mann­leg mis­tök höfðu átt ­sér­ ­stað við taln­ingu atkvæða undir morgun og n­íu ­at­kvæð­i höfðu rang­lega ­lent í atkvæða­bunka C lista [Við­reisn] sem til­heyrð­u öðrum fram­boðs­list­u­m. ­Með hlið­sjón af þessu taldi yfir­kjör­stjórn ekki annað fært en að end­ur­telja öll atkvæð­i.“ 

Athygli vekur að það bað eng­inn um þessa end­ur­taln­ingu. Og fjöl­miðlar hafa greint frá því að ekki hafi verið ein­ing á meðal þeirra sem sitja í yfir­kjör­stjórn að ráð­ast í hana. Það var samt sem áður gert.

Fjöldi atkvæða allra breytt­ist

DV greindi frá því á fimmtu­dags­kvöld að með­höndlun atkvæða hafi haf­ist áður en allir með­limir kjör­stjórnar voru mættir á stað­inn og áður en umboðs­menn list­anna mættu til að vera við­staddir end­ur­taln­ing­una. Hluti kjör­stjórnar neit­aði vegna þessa að und­ir­rita fund­ar­gerð­ina vegna taln­ing­ar­inn­ar.

End­ur­taln­ingin skil­aði því að töldum atkvæðum fjölg­aði um tvö. Auðum seðlum fækk­aði um tólf og ógildum fjölg­aði um ell­efu. Atkvæði allra flokka breyttu­st, mest hjá Sjálf­stæð­is­flokknum sem græddi tíu atkvæði, en Við­reisn tap­aði flest­um, eða níu. Vegna þessa fór af stað jöfn­un­ar­sæta­hringekja sem gerði það að verkum að þeir fimm sem greint var frá hér að ofan voru skyndi­lega ekki lengur vænt­an­legir þing­menn, heldur fimm aðrir fram­bjóð­endur sömu flokka en úr öðrum kjör­dæm­um.

Guð­mundur Gunn­ars­son féll út sem jöfn­un­ar­maður Við­reisnar í Norð­vest­ur­kjör­dæmi og í stað hans kom Berg­þór Óla­son inn fyrir Mið­flokk­inn. Karl Gauti Hjalta­son úr Mið­flokki féll út í Suð­vest­ur­kjör­dæmi og í hans stað kom Gísli Rafn Ólafs­son frá Píröt­um. Í Reykja­vík norður féll Lenya Rún Taha Karim út sem jöfn­un­ar­maður Pírata og í hennar stað kom Jóhann Páll Jóhanns­son fyrir Sam­fylk­ing­una. Þá datt Rósa Björk Brynj­ólfs­dóttir út sem jöfn­un­ar­maður Sam­fylk­ing­ar­innar í Reykja­vík Suð­ur. Í hennar stað kom Orri Páll Jóhanns­son sem jöfn­un­ar­þing­maður Vinstri grænna. Í Suð­ur­kjör­dæmi datt Hólm­fríður Árna­dóttir út sem jöfn­un­ar­þing­maður Vinstri grænna og Guð­brandur Ein­ars­son kom inn í hennar stað sem jöfn­un­ar­þing­maður Við­reisn­ar.

Er í lagi að vita ekki hvort fimm þing­menn séu rétt­kjörn­ir?

Drögum þetta nú sam­an. Tölur voru til­kynntar að morgni sunnu­dags og á grund­velli þeirra lá fyrir að fimm ein­stak­lingar væru jöfn­un­ar­þing­menn í fimm kjör­dæm­um. Kjör­gögn í Norð­vest­ur­kjör­dæmi eru svo geymd við full­kom­lega ótryggar aðstæð­ur, og í and­stöðu við lög þar sem þau voru ekki inn­sigl­uð. Kjör­gögn voru inn­sigluð í öllum öðrum kjör­dæm­um.

Fyrir liggur að starfs­maður á hót­el­inu tók mynd af gögnum í því ástandi snemma morg­uns þar sem eng­inn annar sést vera inni í salnum þar sem gögnin voru geymd. Fleiri en einn inn­gangur er inn í sal­inn. 

Auglýsing
Fyrir liggur að for­maður yfir­kjör­stjórnar var einn með ótryggum kjör­gögnum í hálf­tíma. Fyrir liggur að allar atkvæða­tölur breytast, sem er mjög óvenju­legt og á ekki að geta gerst sé réttum aðferðum beitt. Fyrir liggur að vegna þess­arar fram­kvæmdar telur lands­kjör­stjórn ekki tækt að full­yrða að með­ferð kjör­gagna – atkvæða – hafi verið full­nægj­and­i. 

Er ein­hver sem ætlar að halda því fram, að teknu til­liti til ofan­greinds, að hann viti hvort fyrri eða seinni taln­ingin sé rétt, eða hvort þær séu jafn­vel báðar rang­ar? Er ein­hver sem getur sagt með fullri vissu hver nið­ur­staða kosn­ing­anna í Norð­vest­ur­kjör­dæmi var? 

Klúður sem hefur víð­tæk áhrif

Ljóst er að þetta klúður í Norð­vest­ur­kjör­dæmi getur haft víð­tæk áhrif. Sýni­leg­ast er að fimm ein­stak­lingar gætu sest á þing sem þjóðin kaus ekki þang­að, sam­kvæmt gild­andi lög­um, og fimm ein­stak­lingar sem þjóðin kaus gætu orðið af þing­mennsku. 

Ef kosið yrði aftur í Norð­vest­ur­kjör­dæmi gætu t.d. kjós­endur Sós­í­alista­flokks Íslands, sem náði ekki inn manni á lands­vísu, ákveðið að setja atkvæði sín á annan flokk. Það gæti gert það að verkum að sá flokkur næði inn kjör­dæma­kjörnum þing­manni, sem myndi hafa bein áhrif á útdeil­ingu jöfn­un­ar­þing­sæta á land­inu öllu og á heild­ar­nið­ur­stöðu kosn­inga. Auk þess myndi það hafa áhrif á fjár­út­lát úr rík­is­sjóði til stjórn­mála­flokka, sem ákvarð­ast af magni atkvæða sem þeir fá hverju sinni.

Því er óvíst að end­ur­tekn­ing á kosn­ingu í Norð­vest­ur­kjör­dæmi sé nægj­an­leg. 

Ekki tími póli­tískra tæki­fær­is­sinna

Sam­kvæmt stjórn­ar­skrá eru það þing­menn sjálfir sem skera úr um lög­mæti kjör­bréfa þing­manna, eins sér­kenni­lega og það hljóm­ar. Ferlið er þannig að Lands­kjör­stjórn gefur út kjör­bréf til hinna nýkjörnu þing­manna, sem hún gerði í gær á grund­velli síð­ari taln­ing­ar. Þeir skipa kjör­bréfa­nefnd sem fer yfir vafa­at­riði sem komu upp í kosn­ingum og gerir svo til­lögur um hvernig eigi að fara með nið­ur­stöð­una. Alþingi úrskurðar loks end­an­lega um lög­mæti kjör­bréf­anna og hvort kosn­ing­arnar hafi verið gild­ar. Þar sitja þeir fimm þing­menn sem ekki liggur fyrir með vissu hvort séu rétt­kjörn­ir. 

Þetta er ekki mál sem á að falla í póli­tískar skot­graf­ir. Tap­arar í kosn­ingum eiga ekki að líta á það sem annað tæki­færi til að rétta hlut sinn. Lukku­ridd­arar eiga ekki að líta á það sem annað tæki­færi til að koma sínum manni í kjör­dæm­inu inn á þing. Sig­ur­veg­arar eiga ekki að nálg­ast málið út frá því sjón­ar­miði að verja sinn árangur og láta sem að þetta breyti ekki nið­ur­stöðum kosn­inga eða sé bara óheppi­leg­t. 

Tæki­fær­is­mennska á ekk­ert heim­ili í þeim aðstæðum sem hafa skap­ast. Þeir sem grípa til hennar gera lítið annað en að stað­festa hversu smá­ir, þröng­sýnir og sér­hags­muna­mið­aðir ein­stak­lingar þeir eru.

Hér er trú­verð­ug­leiki kosn­inga und­ir. Hann hefur beðið hnekki en það er hægt að bæta þann skaða að ein­hverju leyti með því að bregð­ast rétt við með það eitt að leið­ar­ljósi að end­ur­heimta það traust sem er horf­ið. Að benda á það hefur ekk­ert með sam­sær­is­kenn­ingar eða álhatta að gera, heldur virð­ingu fyrir lýð­ræð­inu og fram­gangi þess. 

Það er ein­fald­lega ekki hægt að sætta sig við að slumpa á nið­ur­stöðu þegar fyrir liggur að engin veit hvort fimm þing­menn séu rétt­kjörn­ir. Skiptir þar engu þótt afglöp for­manns kjör­stjórnar í Norð­vest­ur­kjör­dæmi breyti ekki fjölda þing­manna sem hver flokkur fær. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Spennan magnast fyrir 70 ára krýningarafmæli Elísabetar Englandsdrottningar sem fagnað verður með ýmsum hætti 2. - 5. júní.
Konungssinnar eyða mörgum milljörðum í varning vegna krýningarafmælis drottningar
Áætlað er að Bretar muni eyða yfir 60 milljörðum króna í konunglegan varning vegna krýningarafmælis drottningar sem haldið verður upp á með fjögurra daga hátíðarhöldum. Tebollar, diskar með gyllingu og spiladósir eru meðal konunglegra muna sem rjúka út.
Kjarninn 29. maí 2022
Claus Hjort Frederiksen verður ekki ákærður, að minnsta kosti ekki meðan hann er þingmaður.
Fyrrverandi ráðherra slapp fyrir horn
Claus Hjort Frederiksen þingmaður og fyrrverandi ráðherra í ríkisstjórn Danmerkur slapp fyrir horn þegar danska þingið felldi tillögu um að afnema þinghelgi hans. Ríkisstjórn og ríkislögmaður vildu ákæra Claus Hjort fyrir landráð.
Kjarninn 29. maí 2022
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir, Einar Þorsteinsson, Dóra Björt Guðjónsdóttir og Dagur B. Eggertsson funda stíft þessa dagana.
Nýr meirihluti verði klár í slaginn áður en fyrsti borgarstjórnarfundur hefst
Viðræður um myndun meirihluta í Reykjavík hafa staðið yfir í fjóra daga en Samfylkingin, Framsóknarflokkur, Píratar og Viðreisn stefna að því að ljúka þeim áður en fyrsti borgarstjórnarfundur kjörtímabilsins verður settur þann 7. júní næstkomandi.
Kjarninn 28. maí 2022
Örn Bárður Jónsson
Um Pútín, fáveldi og fasisma
Kjarninn 28. maí 2022
Mikið er lánað til byggingafyrirtækja um þessar mundir. Áætlað er að það þurfi að byggja 35 þúsund íbúðir á Íslandi á næstu tíu árum.
Bankar lánuðu fyrirtækjum meira á tveimur mánuðum en þeir gerðu samtals 2020 og 2021
Ný útlán, að frádregnum upp- og umframgreiðslum, þriggja stærstu banka landsins til fyrirtækja voru 80,5 milljarðar króna á fyrstu fjórum mánuðum ársins. Gríðarleg aukning hefur orðið á lánum til fasteignafélaga og þeirra sem starfa í byggingarstarfsemi.
Kjarninn 28. maí 2022
Icelandair beri að framfylgja ákvörðunum stjórnvalda bóki þau flug fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd
Icelandair svarar því ekki hvort flugfélagið muni flytja þá umsækjendur um alþjóðlega vernd sem til stendur að vísa úr landi á næstunni. Því sé ekki heimilt að svara fyrir hönd viðskiptavina sinna um möguleg eða fyrirhuguð flug.
Kjarninn 28. maí 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Seðlabankinn segist ekki þurfa að svara fyrir félag sem hann átti vegna þess að því hefur verið slitið
Það er niðurstaða Seðlabanka Íslands að hann þurfi ekki að afhenda upplýsingar um ráðstöfun hundruð milljarða króna eigna út úr ESÍ, fjárfestingarleið bankans og stöðugleikasamninga sem gerðir voru við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 28. maí 2022
Morgunblaðssamstæðan frestaði greiðslu á launatengdum gjöldum upp á 193 milljónir
Stjórnvöld buðu fyrirtækjum sem eftir því sóttust að fresta greiðslu launatengdra gjalda vaxtalaust í nokkur ár þegar kórónuveirufaraldurinn skall á. Morgunblaðssamstæðan nýtti þetta úrræði og þarf að greiða 193 milljónir til baka í ríkissjóð til 2026.
Kjarninn 28. maí 2022
Meira úr sama flokkiLeiðari