Framkvæmd og fjármögnun skóla

Birna Gunnlaugsdóttir, sem býður sig fram til formanns í Kennarafélagi Reykjavíkur, skrifar um fjármögnun skóla, kjör kennara og aðbúnað barna.

Auglýsing

Ég hef lýst því í skrifum mínum áður í hversu miklum ógöngum ég tel íslenskt grunn­skóla­kerfi vera. Þó er vert að horfa til þess að afar margt er líka vel gert. Mikil þekk­ing og reynsla býr í hópi grunn­skóla­kenn­ara, gömul jafnt og ný, enda hef ég líka oft bent á að grunn­skóla­kenn­ar­inn þurfi að vera fjöl­hæfur og vel vopnum búinn ef kennslan á að ganga vel.

Í þeim skólum þar sem marg­breyti­leiki er lít­ill eða hús­næði býður upp á góðar starfs­að­stæður sjáum við oft afburðar gott skóla­starf. Reyndar sjáum við líka afburðar gott starf hjá mörgum kenn­urum til mik­illa muna víð­ar. Margar nýlegar skóla­stefnur eru nýttar svo sem Upp­eldi til ábyrgð­ar, Byrj­enda­læsi, Vina­liða­verk­efni og góður stuðn­ingur af upp­lýs­inga­tækn­inni. Þetta eru verk­efni til mik­illar fyr­ir­mynd­ar.

Ekki skal gleyma því að grunn­skóla­kenn­arar hafa sýnt veru­legan styrk og úthald á tíma Covid síð­ast­liðin tvö ár og með þeim hætti að börnin hafa yfir­leitt sloppið við seinkun á að fylgja náms­skrá eða önnur óþæg­indi frá skól­unum sín­um. Það eitt og sér sýnir því­lík þrek­virki sem kenn­arar eru færir um að vinna.

Auglýsing

En hverjir eru þessir grunn­skóla­kenn­ar­ar? Er það vel menntuð fag­stétt með skýrt við­ráð­an­legt verk­svið, góðar starfs­að­stæð­ur, verndað starfs­heiti og laun í sam­ræmi við það? Því miður er svarið nei. Að miklu leyti er það sem betur fer svo að grunn­skóla­kenn­arar eru vel mennt­aðir fyrir sitt starf og óþreyt­andi í að bæta við sig end­ur­mennt­un. Í skól­unum kenna líka mikið til – og standa sig eftir bestu getu – ófag­lærðir leið­bein­end­ur, frama­halds­skóla­kenn­arar með ekk­ert eða afar lítið nám í grunn­skóla­fræðum og leik­skóla­kenn­arar sem aldrei hafa kennt ein­staka náms­grein­ar. Hinir reyndu og vel mennt­uðu grunn­skóla­kenn­arar reyna síðan eftir bestu getu að leið­segja hin­um, mjög oft án þess að fá auka­greiðslu fyrir það.

Hvers vegna skyldi vera svona erfitt að manna stétt­ina með rétta fólk­inu? Samt eru börn ynd­is­lega gef­andi og gott að vera nálægt þeim. Svari hver fyrir sig.

Skipu­lagt kaós

Það er oft erfitt fyrir utan­að­kom­andi og jafn­vel starfs­menn skól­anna sjálfra að átta sig á því hvernig grunn­skól­arnir eru skipu­lagðir og rekn­ir. Því má t.d. sjá merki í því að margir skólar aug­lýsa eftir sér­kenn­ara eða þroska­þjálfa þótt um tvær ólíkar fag­stéttir sé að ræða. Sam­setn­ing sér­fæð­inga, ann­arra en kenn­ara, við hvern skóla er líka mis­mun­andi s.s. eftir því hvernig nem­enda­hóp­ur­inn er, en ekki síður eftir fram­boði á sér­fræð­ingum sem sækj­ast eftir starfi í grunn­skóla. Fáeinir skólar hlut­falls­lega hafa starf­andi iðju­þjálfa og mun færri en þyrftu þess. Hvergi eru starf­andi tal­meina­fræð­ing­ar. Víð­ast er þörf á kenn­ara eða kenn­urum sem kennir tví- og stundum marg­tyngdum börnum íslensku sér­stak­lega, en tíma­magnið sem ætlað er í það er þó skammar­lega lít­ið. Að auki er það alveg ógagn­sætt hvort eða hversu mik­inn rétt sér­hver nem­andi hefur á slíkri kennslu. Algengt er að til­fallandi kenn­arar sinni þessum ofan­greindu verk­efnum því sér­fræð­ing­arnir fást ekki til starfs­ins.

Nú starfa sem betur fer náms- og starfs­ráð­gjafar við grunn­skól­ana sem eru mjög dýr­mætir starfs­kraftar fyrir börnin að geta leitað til, eða kenn­ara að vísa þeim til. Hverju og einu stöðu­gildi er ætlað að sinna 300 börn­um, en þau eru oft­ast mun fleiri á eina stöðu. Auk þess er vand­inn oft það mik­ill og aðkallandi meðal barn­anna að ráð­gjaf­arnir kom­ast illa í að sinna þeim for­vörnum og sam­skipta­verk­efnum sem þeim er ætl­að, en eru mik­il­væg og ráð­gjaf­arnir vilja helst sinna.

Mik­il­væg­ustu fyr­ir­tæki lands­ins gera sér ekki fjár­hags­á­ætlun

Sveit­ar­fé­lög gera ekki þá kröfu til grunn­skól­anna að gera sér fjár­hags­á­ætlun og er því alveg undir hæl­inn lagt hvort hún er gerð. Það er því ekki að furða að kerfið virð­ist ógagn­sætt og rugl­ings­legt, því það ein­fald­lega er nákvæm­lega það. Að minnsta kosti er skólum í Reykja­vík þó gert að senda inn upp­lýs­ingar um börn með mikla eða litla þörf fyrir sér­staka náms­að­stoð og í fyrsta skipti nú í ár, að telja saman hversu mörg börn tala annað mál en íslensku heima hjá sér. Skil­grein­ing er á því hvað er mikil eða lítil þörf barns fyrir náms­að­stoð (nem­andi með þörf A eða þörf B), en aðeins þeir sem eru með mikla þörf sam­kvæmt fáeinum við­ur­kenndum grein­ing­ar­stofn­unum fá með sér fé. Það er að segja aðeins topp­ur­inn á ísjak­an­um, s.s. ekki börn með „litlar rask­an­ir“ eða börn með tölu­verðar rask­anir sem­eru enn á tveggja ára bið eftir grein­ingu.

Í Sví­þjóð, svo dæmi sé tek­ið, er algeng­ast að ef mörg tví­tyngd börn séu í bekk þá kenni þar tveir kenn­ar­ar. Mikið sem ég vildi vera þar með mín 12 indælu tví­tyngdu börn í 22 barna hópi, sem ég sinni að lang mestu leyti ein. Fáein eru tekin úr tíma ein­stöku sinnum og fáeina tíma fæ ég aðstoð við að láta þau lesa upp­hátt eða leysa erf­ið­ustu stærð­fræði­dæm­in. Til að láta dag­inn ganga upp er skipu­lagið nán­ast upp á mín­útu og athyglin á hverju og einu barni eins nálægt 100% og hægt er. – Fyrir þetta starf (og eftir 5 ára háskóla­nám) fæ ég um 17% lægri laun en lægst laun­uð­ustu sér­fræð­ingar í öðrum störfum á Íslandi.

Bragð er af þá barnið finnur

Margt hefur breyst í íslensku skóla­kerfi í ára­tug­anna rás. Bæði hafa sveit­ar­fé­lögin tekið við rekstri grunn­skól­anna án nokk­urra krafna um sýni­legt skýrt skipu­lag og fjár­hags­á­ætl­an­ir, nýfrjáls­hyggja hefur sett mark sitt á vel flest svið þjóð­fé­lags­ins og almennum aga barna í skólum hefur farið aft­ur. Ég skil börnin vel. Ef full­orðna fólk­ið, stjórn­end­ur, kenn­arar og for­eldrar vita ekki alveg hvernig skól­inn þeirra virkar, hvernig eiga þau þá að geta fundið til öryggis þegar eitt­hvað bjátar á? Hvernig eiga for­eldrar að geta borið virð­ingu fyrir skóla sem getur ekki gefið skýr svör um rétt­indi barna þeirra? Þegar skipu­lag í skól­anum er upp og ofan, hvers vegna mega börnin þá ekki hegða sér sam­kvæmt fyrstu til­finn­ingu hverju sinni?

Fjár­mögnun

Íslenskt grunn­skóla­kerfi þykir dýrt, en ekki má gleyma því að byggð í land­inu er dreifð og margir skólar afar fámenn­ir. Það eru þó ekki einu inn­við­irnir sem reyn­ast fámennri þjóð í stóru landi kostn­að­ar­sam­ir. Dreifð byggð í land­inu er líka dýr­mæt og eflaust það sem enn á eftir að styrkj­ast í fram­tíð­inni, af ýmsum ástæðum sem ekki verða taldar hér.

Um leið og vel flestir skólar væru stokk­aðir upp með ráðn­ingum fleiri sér­fræð­inga og kenn­ara en færri stuðn­ings­lið­um, væri athygl­is­vert að sjá breyt­ing­arn­ar. Kenn­arar þyrftu að vera tveir í mörgum bekkj­um. Þá er komið að því að auka veru­lega íslensku­nám tví- og þrí­tyngdra barna, en rann­sóknir sýna að þau helt­ast mjög gjarnan úr lest­inni þegar komið er í fram­halds­skóla. Fjár­mála­stjórar væru jafn­framt við skól­ana, en jafn­vel færri milli­stjórn­end­ur. Bæta þyrfti aðstöðu við eldra hús­næði fyrir þau börn sem þola illa hávaða eða klið.

Grunn­laun kenn­ara þyrftu að hækka um að lág­marki 150 þús­und kr. á mán­uði til að stand­ast sam­keppni og stéttin væri þar á svip­uðu róli og sam­bæri­legar stétt­ir.

Hvernig á þá að bæta fjár­hag­inn? Sveit­ar­fé­lögin sinna einnig mörgum öðrum verk­efnum sem eru fjársvelt, s.s. leik­skól­um, aðbún­aði fólks með fatl­an­ir, veit­ingu fjár­hags­legrar aðstoðar til þeirra sem hafa engar aðrar tekjur og rekstri félags­legs hús­næð­is.

Fjár­magnstekju­skatt mætti hækka (hér­lendis er hann aðeins 22% en t.d. 35% í Banda­ríkj­un­um) og láta renna að hluta til sveit­ar­fé­lag­anna. Hluti af veltu fyr­ir­tækja færu til sveit­ar­fé­lag­anna sem lands­út­svar. Aðstöðu­gjöld eru eðli­leg á fyr­ir­tæki, en þar þyrfti ríkið að leggja lín­urnar og setja lög svo sveit­ar­fé­lögin geti ekki boðið í fyr­ir­tæk­in. Einnig mætti finna leið til að stærri versl­un­ar­keðjur sem eru víða á land­inu myndu einnig greiða aðstöðu­gjöld. Hækka mætti skatt á þá sem eiga fleiri en eina fast­eign. Sveit­ar­fé­lögin þyrftu líka að hafa leyfi til opinnar tekju­öfl­un­ar. Sums staðar gæti hún verið í formi skatt­lagn­ingar á fisk­veiði­kvóta og ann­ars staðar gistin­átta­gjald.

Það þarf margt að ger­ast og breyt­ast til þess að íslenskt grunn­skóla­kerfi geti talist gott. Það magn­að­asta við það er þó að við höfum alla burði og getu til að gera það. Ekki hvað síst höfum við öfl­uga stétt vel mennt­aðra og reyndra grunn­skóla­kenn­ara sem elska starfið sitt. Við þurfum aðeins að gera skýrar körfur á sveit­ar­fé­lagið okkar að sinna og sýna með gagn­sæjum hætti hvernig þau ætla að standa við laga­legar skuld­bind­ingar sínar um að grunn­skólar séu reknir sem Skóli án aðgrein­ingar, eins og lands­lög kveða á um.

Höf­undur er grunn­skóla­kenn­ari og fram­bjóð­andi til for­manns í Kenn­ara­fé­lagi Reykja­vík­ur.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Liðsmenn úkraínsku þjóðlagarappsveitarinnar Kalush Orchestra, sem unnu Eurovision um síðasta helgi, voru mættir til úkraínsku borgarinnar Lviv þremur dögum eftir sigurinn.
Ógjörningur að hunsa pólitíkina í Eurovision
Sigur Úkraínu í Eurovision sýnir svart á hvítu að keppnin er pólitísk. Samstaðan sem Evrópuþjóðir sýndu með með orðum og gjörðum hefur þrýst á Samband evrópskra sjónvarpsstöðva að endurskoða reglur um pólitík í Eurovision.
Kjarninn 22. maí 2022
Mette Frederiksen, Ursula van der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB, Olaf Scholz kanslari Þýskalands, Mark Rutte forsætisráðherra Hollands og Alexander De Croo forsætisráðherra Belgíu hittust í Esbjerg.
Tíu þúsund risastórar vindmyllur
Á næstu árum og áratugum verða reistar 10 þúsund vindmyllur, til raforkuframleiðslu, í Norðursjónum. Samkomulag um þessa risaframkvæmd, sem fjórar þjóðir standa að, var undirritað í Danmörku sl. miðvikudag.
Kjarninn 22. maí 2022
Jódís Skúladóttir þingmaður VG.
Segir náin tengsl á milli hatursglæpa, vændis, kvenhaturs og útlendingahaturs
Þingmaður Vinstri grænna segir að hinsegin fólk sem fellur undir hatt fleiri minnihlutahópa sé útsettara fyrir ofbeldi en annað hinsegin fólk og því sé aldrei hægt að gefa afslátt í málaflokkum sem viðkoma þessum hópum.
Kjarninn 21. maí 2022
Hanna Katrín Friðriksson þingmaður Viðreisnar.
„Hvernig stendur á þessari vitleysu?“
Þingflokksformaður Viðreisnar telur að líta þurfi á heilbrigðiskerfið í heild sinni og spyr hvort það sé „í alvöru til of mikils ætlast að stjórnvöld ráði við það verkefni án þess að það bitni á heilsu og líðan fólks“.
Kjarninn 21. maí 2022
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ er í lykilstöðu um myndun meirihluta bæjarstjórnar.
Viðræðum Framsóknarflokksins og Vina Mosfellsbæjar slitið
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ tilkynnti Vinum Mosfellsbæjar skömmu fyrir áætlaðan fund þeirra í morgun að ákveðið hefði verið að slíta viðræðum. Líklegast er að Framsókn horfi til þess að mynda meirihluta með Samfylkingunni og Viðreisn.
Kjarninn 21. maí 2022
Gísli Pálsson
„Svartur undir stýri“: Tungutak á tímum kynþáttafordóma
Kjarninn 21. maí 2022
Horft frá toppi Úlfarsfells yfir Blikastaði
Blikastaðir eru „fallegasta byggingarland við innanverðan Faxaflóa“
„Notaleg“ laxveiði, æðardúnn í eina sæng á ári og næstu nágrannar huldufólk í hóli og kerling í bæjarfjallinu. Blikastaðir, ein fyrsta jörðin sem Viðeyjarklaustur eignaðist á 13. öld, á sér merka sögu.
Kjarninn 21. maí 2022
Selur í sínu náttúrulega umhverfi.
Ætla að gelda selina í garðinum með lyfjum
Borgaryfirvöld fundu enga lausn á óviðunandi aðstöðu selanna í Húsdýragarðinum aðra en að stækka laugina. Þeir yngstu gætu átt 3-4 áratugi eftir ólifaða. 20-30 kópum sem fæðst hafa í garðinum hefur verið lógað frá opnun hans.
Kjarninn 21. maí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar