Um Pútín, fáveldi og fasisma

Hann var „fátækur, smávaxinn, óásjálegur undirmálsdrengur, sem varð fyrir einelti og vann sig út úr því með því að ná tökum á slagsmálum og knésetja kvalara sína.“ Örn Bárður Jónsson segir frá uppruna og uppvexti Pútíns sem og hugmyndafræðilegum rótum.

Auglýsing

Þeir eru oft nefndir í fjöl­miðlum og kall­aðir ólíg­ark­ar. Hvað í ósköp­unum er nú það?

Ólíg­arkí er komið úr grísku, myndað af tveimur orð­um: oligos sem merkir fáir og ark­hes stjórn­andi. Ólíg­arkí merkir þar með fámenn­is­stjórn, fáveldi og vísar til fámenns hóps sem hefur sér­stöðu, hefur kom­ist í álnir með vafasömum hætti eins og rúss­nesku ólíg­ar­k­arn­ir, sem stálu öllum helstu innviðum lands síns þegar Sov­ét­ríkin hrundu. Þeir komu svo á því sem á grísku er kallað klept­ókratí og myndað af tveimur orð­stofn­um: klepto - ég stel og orð­inu kratos - stjórn. Á íslensku eigum við orðið þjófræði. Rúss­landi nútím­ans er stýrt af fáum, ofur­ríkum þjóf­um. Þar er ekk­ert lýð­ræði heldur bara þjóf- og fáræði.

Pútín bjó við þröngan kost sem barn. Fjöl­skyldan bjó í lít­illi íbúð í fjöl­býl­is­húsi. Þar var hvorki heitt vatn né bað­her­bergi, illa lykt­andi kló­sett og stöðugar deil­ur. Hann varði mestu af tíma sínum í að elta rottur í stiga­gang­in­um, segir hann sjálfur í við­tals­bók­inni, First Per­son, þar sem þrír rúss­neskir blaða­menn ræða við hann. Hann var fátæk­ur, smá­vax­inn, und­ir­máls­dreng­ur, sem varð fyrir ein­elti og vann sig út úr því með því að ná tökum á slags­málum og kné­setja kval­ara sína. Afar skilj­an­legt í hörðum heimi. En svo var hann kom­inn í leyni­þjón­ust­una fyrir eða um tví­tugt og var þar þangað til hann smaug um allt í hinu fallna ríki og komst til meiri og meiri valda. Hann hefur því aldrei - og þá meina ég ALDREI - búið við lýð­ræði, frjálsar kosn­ing­ar, mann­rétt­indi, heldur alla sína ævi við þjóð­fé­lag, þar sem beitt var ofbeldi, pynt­ing­um, eitr­un­um, aftökum og lygum - miklum lygum og blekk­ingum. Hann þekkir ekki Vest­ur­lönd og þau gildi sem þar liggja til grund­vallar vel­ferð og friði. Nei, hann skilur ekki slíkt.

Auglýsing

Einn helsti hug­mynda­fræð­ingur hans er löngu lát­inn, en hann lét flytja lík­ams­leifar hans, heim til Rúss­lands frá Sviss, þar sem hann dó í útlegð, og fer nú reglu­lega að gröf hans í Rúss­landi með blóm og vitnar í hann í ræðum þegar hann reynir að tjá sína eigin hug­mynda­fræði um vald og stjórn á land­inu. Þessi Rússi hét Ivan Ilyin (1883-1954) og var einn helsti hug­mynda­fræð­ingur fas­ism­ans.

Hvers vegna eru lífs­kjör betri í sumum löndum og meiri virð­ing borin fyrir mann­rétt­indum meðan önnur hall­ast að harð­stjórn? Árið 2018 gaf banda­rískur rit­höf­undur og pró­fessor í sagn­fræði við Yale háskól­ann, Timothy Snyder, út rit­gerð þar sem hann greindi hinn rúss­neska trú­ar- og stjórn­mála­fræð­ing, Ivan Ilyin. Ilyin mót­aði hinar frum­speki­legu eða metaf­ísísku og sið­ferð­is­legu eða mórölsku rétt­læt­ingar fyrir alræði og fékk ráða­mönnum fram­tíð­ar­innar í Rúss­landi í hendur skipu­lag af ekta fas­ista­ríki, ekta fasísku Rúss­landi.

Pútín sækir hugmyndafræði sína til þessa manns, Ivans Ilyins.

Snyder líkir kenn­ingum Ilyins, eins og þau hafi sprottið upp úr sam­tali Rússa, Satans og Guðs og þannig hafi fas­ism­inn í raun orðið til. Ilyin var eng­inn venju­legur krist­inn mað­ur. Hann trúði því að Guð hefði skapað heim­inn og ætlað sér að ljúka verk­inu, en hafi sleppt upp­runa­synd­inni lausri og falið hana í skömm.

Í augum Ilyins eykur nútíma­sam­fé­lag­ið, með sínum fjöl­breyti­leika og borg­ara­legum rétt­ind­um, mann­legum hugs­unum og til­finn­ing­um, vald Satans á meðan Guð er í útlegð. Ilyin leit ekki á sög­una sem rök­lega útskýr­ingu fyrir sam­tím­ann, heldur sví­virði­lega, merk­ing­ar­lausa og synd­uga. Hinsta von hans var rétt­lát þjóð sem fylgja mundi leið­toga sínum inn í póli­tískt alræði, sem svo verður að einum ódauð­leg­um, lif­andi veru­leika.

Hin sam­ein­andi meg­in­regla heims­ins er hið eina góða í alheimi og allar leiðir að því marki eru rétt­læt­an­leg­ar. Takið eftir að hér helgar til­gang­ur­inn með­al­ið.

Á þennan hátt þró­aði Ivan Ilyin kenn­ingu sína um rúss­neskan fas­isma. Meg­in­hug­takið var „lög“ eða „lög­leg með­vit­und.“ Þessar hug­myndir tóku ein­hverjum breyt­ingum eftir rúss­nesku bylt­ing­una (1917-1923). Fyrir hana trúði Ilyin því að lögin mundu hjálpa Rússum að sam­ein­ast alheims­vit­und­inni og breyta Rúss­landi í nútíma­legt ríki. Og eftir bylt­ing­una, varð hann viss um að sér­stök með­vit­und - „sál“ - ekki „hug­ur“- mundi gera Rússum kleift að líta á ein­ræð­is­valdið sem lög­mál.

Rúss­neska ríkja­sam­bandið varð til eftir hrun Sov­ét­ríkj­anna, löngu eftir dauða Ilyins, en ríkið hefur þó ekki enn stað­fest að með lögum skuli land byggja og að sú skuli vera und­ir­staða stjórn­valda. Að öðru leyti fylgja rúss­nesk yfir­völd hug­mynda­fræði Ilyins nákvæm­lega og á skap­andi hátt. Sam­kvæmt kenn­ingum hans voru það stór mis­tök að koma ekki á regl­unni um að valdið skuli hvíla á lög­um. Það leiddi til þess sem kalla má sam­visku Rússa á 20. öld. Á yfir­stand­andi öld hafa rúss­neskir leið­togar notað hug­myndir Ilyins til að gera efna­hags­legan ójöfnuð að þjóð­ar­dyggð.

Pútín, núver­andi for­seti Rúss­lands, notar hug­myndir Ilyins um landapóli­tík (geopolit­ics) á þann hátt að beina sjónum fólks frá innri vanda­málum Rúss­lands og að spill­ingu í útlönd­um. Á grunni kenn­ingar Ilyins verður gagn­rýnin að eins­konar trú­ar­of­stæki, sem telur Rúss­landi ógnað af spilltum þjóð­um; Banda­ríkj­un­um, Úkra­ínu og Evr­ópu.

Ilyin dáði Mus­sol­ini og var von­svik­inn að Ítalir hefðu fundið upp fas­is­mann en ekki Rúss­ar.

Hann heim­sótti Mus­sol­ini og leit svo á að hug­rakkir menn gætu breytt afmynd­uðum veru­leika heims­ins, með hug­rökkum aðgerð­um. Að hans áliti báru orð Jesú: „Dæmið ekki svo að þér verðið ekki dæmd“ (Mt 7.1) vott um „mis­heppn­aðan Guð með glat­aðan son.“ Öfugt við þetta gæti dyggð­ugur maður greint á milli góðs og ills og bent á and­stæð­inga sem þyrfti að tor­tíma.

Ilyin trúði því að sér­hver dagur væri dóms­dagur og að þeir sem ekki dræpu óvini sína, þegar þeim gæf­ist tæki­færi til, yrðu sjálfir dæmd­ir. Og þangað til Guð kæmi aft­ur, var það Ilyin, sem ákvað hverjir þessir óvinir væru.

Að „elska óvini“ sína merkti einmitt öfugt. Í augum Ilyins skipti kær­leik­ur­inn öllu. Krist­in­dóm­ur­inn var leið fyrir rétt­sýnan heim­spek­ing til að beita ofbeldi í nafni kær­leik­ans. Hann rétt­lætti morð á útlend­ingum svo að þjóð gæti hafið alræði, sem gæti síðar fengið Guð til sín á ný.

Ilyin studdi ekki bol­sé­visma þar sem hann fól ekki í sér lækn­ingu fyrir ófull­kom­inn heim, heldur gerði lítið annað en að auka sótt­ina. Þess vegna þarf að setja af Sov­ésk og Evr­ópsk yfir­völd með eldsnöggu valdaráni.

Hug­mynda­fræði Pútíns hvílir á þessum kenn­ingum og þær eru ekki fagrar eða til þess fallnar að bæta líf manna, hvorki í Rúss­neska ríkja­sam­band­inu, né á nokkru öðru byggðu bóli í heimi hér.

Hug­mynda­fræðin er bein­línis hættu­leg og djöf­ul­leg í senn.

Hljóð­upp­töku með lestri höf­undar á grein­inni má finna með því að smella hér.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar