Vikan sem opinberaði að hér hefur ekkert breyst

Auglýsing

Í lið­inni viku átti hrunið sjö ára afmæli. Sjö ár liðin frá því að sturlun­ar­góð­ærið sprakk framan í neyslu­óða þjóð þjak­aða af með­virkni með raun­veru­leika­hvelli og til­heyr­andi skerð­ingu á lífs­gæð­um. Í huga margra átti hrunið að marka ákveðin vatna­skil. Það átti að vera minn­is­varði um sam­fé­lags­gerð spill­ing­ar, frænd­hygli, ójöfn­uðar og óhofs­græðgi sem íslenskt sam­fé­lag ætl­aði sér að útrýma.

Síð­asta vika var mikil frétta­vika. Frétta­miðlar voru bók­staf­lega í vand­ræðum með að segja almenni­lega frá öllu sem átti sér stað. Og mörg þeirra mála sem upp komu eru góður mæli­kvarði á hversu vel okkur hefur tek­ist að byggja upp betra íslenskt sam­fé­lag á und­an­förnum sjö árum.

Það er gott að vera pils­fald­ar­kap­ít­alisti

Á þriðju­dag var kynntur nýr veg­vísir ferða­þjón­ust­unnar á Íslandi. Kynn­ingin fór fram með við­höfn í Hörpu þar sem for­víg­is­menn Sam­taka ferða­þjón­ust­unnar (SAF) og Ragn­heiður Elín Árna­dótt­ir, iðn­að­ar- og við­skipta­ráð­herra, sögðu meðal ann­ar­s að til­bún­ingur á nýrri stofn­un, Stjórn­stöðvar ferða­mála, væri svarið við þeim vaxta­verkjum sem Ísland stendur frammi fyrir vegna ótrú­legrar aukn­ingar á fjölda ferða­manna. Síðar kom í ljós að Stjórn­stöðin er reyndar ekki stofnun heldur ein­hvers­konar semí-­stofn­un, fjár­mögnuð til helm­inga af SAF og rík­inu. Áætl­aður árlegur kostn­aður er 140 millj­ónir króna.

Auglýsing

Ráð­gjafa­fyr­ir­tækið LC ráð­gjöf var fengið til að móta stefn­una í ferða­mál­um. Fyrir það greiddi ráðu­neytið 14,6 millj­ónir króna. LC ráð­gjöf er raunar upp­á­halds­ráð­gjaf­ar­fyr­ir­tæki fleiri ráðu­neyta innan sitj­andi rík­is­stjórn­ar. Það hefur einnig unnið fyrir Lands­spít­al­ann og mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neytið að mjög ólíkum verk­efn­um. Sam­kvæmt frétta­flutn­ingi eru greiðslur til þessa fyr­ir­tækis á und­an­förnum árum farnar að nálg­ast 70 millj­ónir króna. Eig­andi fyr­ir­tæk­is­ins er Guð­finna Bjarna­dótt­ir, fyrrum þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Eini starfs­maður þess utan Guð­finnu er eig­in­maður henn­ar.

Þunga­vigt­ar­menn eru mik­il­vægir

Þegar lúðr­arnir þögn­uðu í Hörpu fóru ansi margir að spá betur í því sem fyrir þá hafði verið bor­ið. Sér­stak­lega þá stað­reynd að þegar var búið að ráða fram­kvæmda­stjóra, Hörð Þór­halls­son, yfir hina nýju Stjórn­stöð ferða­mála. Starfið var ekki aug­lýst.

Ragn­heiður Elín sagði í Face­book-­færslu að frum­kvæðið að ráðn­ingu Harðar hefði komið frá SAF. Í svörum atvinnu­vega­ráðu­neyt­is­ins við fyr­ir­spurn Kjarn­ans um málið kemur hins vegar skýrt fram að hann var ráð­inn af ráðu­neyt­inu. Samn­ingur Harðar er því við hið opin­bera, ekki SAF.

Ragn­heiður Elín rök­studdi einnig ráðn­ing­una með því að Hörður væri „þunga­vigt­ar­mað­ur“. Hann er svo mik­ill þunga­vigt­ar­maður að hann fær um tvær millj­ónir króna í laun á mán­uði fyrir að stýra hálf­-op­in­berri Stjórn­stöð ferða­mála. Það eru tölu­vert hærri laun en t.d. for­sæt­is­ráð­herra þjóð­ar­inn­ar, Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, fær fyrir að stýra henni allri. Sig­mundur Davíð er nefni­lega með um 1,3 millj­ónir króna á mán­uði.

„Þunga­vigt“ er hug­lægt hug­tak þegar verið er að nota það í öðrum til­gangi en skil­grein­ingu á þyngd­ar­flokki í bar­daga­í­þrótt­um. Þótt nýi fram­kvæmda­stjór­inn hafi starfað í mörgum útlöndum fyrir hönd lyfja­geirans þá hefur hann enga reynslu af ferða­mál­um. Það er því mjög langt seilst að ætla honum „þunga­vigt“ í þeim fræð­um.

Það vakti athygli þegar Stundin birti mynd af nýja fram­kvæmda­stjór­anum þar sem hann snæðir kvöld­mat í góðum félags­skap árið 2013. Með honum í kvöld­matnum eru, sam­kvæmt mynda­texta, m.a. fram­kvæmda­stjóri Sjálf­stæð­is­flokks­ins, borg­ar­full­trúi Sjálf­stæð­is­flokks­ins og annar rit­stjóra Morg­un­blaðs­ins. Og Stundin greindi einnig frá því að Hörður sé lands­fund­ar­full­trúi á kom­andi lands­fundi Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Hörður hefur hins vegar komið því á fram­færi að það sé ekki rétt.

Það gerir fram­kvæmda­stjóra Stjórn­stöðv­ar­innar að sjálf­sögðu ekki van­hæfan til að gegna starfi sínu að þekkja menn sem tengj­ast stjórn­mál­um. Og vel getur verið að Hörður sé afar fær mað­ur. En það er tor­tyggi­legt þegar maður með enga reynslu af ferða­þjón­ustu er ráð­inn án aug­lýs­ingar af stjórn­mála­mönnum til að þiggja mjög há laun við stýra apparati sem er búið til af hinu opin­bera.

Fjár­hags­legt hæði virð­ist teygj­an­legt hug­tak

Næsta stóra mál á dag­skrá í vik­unni voru vand­ræði Ill­uga Gunn­ars­sonar, mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra. Hann hefur verið í vand­ræðum frá því í vor vegna þess að Haukur Harð­ar­son, stjórn­ar­for­maður Orku Energy, leysti ráð­herr­ann úr fjár­hags­legri snöru með því að kaupa íbúð­ina hans og leigja honum það aft­ur. Ill­ugi hafði auk þess starfað við óskil­greinda ráð­gjöf hjá fyr­ir­tæk­inu og Stundin hafð­i ­greint frá því að Ill­ugi hefði fengið þriggja millj­óna króna í lán frá því. Þessi skýru fjár­hags­legu tengsl voru að valda Ill­uga vand­ræðum vegna þess að hann aðstoð­aði, sem ráð­herra rík­is­stjórnar Íslands, umræddan Hauk og fyr­ir­tæki hans við að opna við­skipta­legar dyr í Kína í opin­berri ferð þangað í mars 2015.

Í hugum ansi margra gerir fjár­hags­legt hæði Ill­uga hann van­hæfan til að sinna hurð­ar­opn­unum fyrir Hauk. Það er að minnsta kosti ekki hafið yfir allan vafa að fjár­hags­leg hjálp Hauks við Ill­uga hafi haft áhrif á lið­sinni ráð­herr­ans við fyr­ir­tækið Orku Energy. Og mán­uðum saman leit­uðu fjöl­miðlar svara við ýmsum spurn­ingum um mál­ið. Ill­ugi ákvað að reyna að þegja málið af sér.

Í lið­inni viku gat hann það ekki lengur og ákvað að fara í eitt blaða­við­tal við Frétta­blaðið til að svara öllum spurn­ingum hinna fjöl­miðl­anna sem höfðu leitað eftir svörum mán­uðum sam­an. Í því við­tali svar­aði hann reyndar fæstum þeirra spurn­inga sem vaknað höfðu í mál­inu heldur sagði ítrekað að ýmis­legt væri frá­leitt og bar á borð sína útgáfu af raun­veru­leik­an­um, þar sem ekk­ert við tengsl hans og Orku Energy var óeðli­legt.

Þetta her­bragð Ill­uga og ráð­gjafa hans gekk ekki betur en svo að hann var mættur aftur í við­tal við frétta­stofu 365 miðla síðar sama kvöld til að veifa launa­seðli sem sýndi að hann hefði ekki fengið lán hjá Orku Energy. Fyr­ir­tækið hafði hins vegar greitt honum þrjár millj­ónir króna í fyrir­fram­greidd laun. Illugi þurfti síðan að mæta í við­tal hjá RÚV, fjöl­miðla­fyr­ir­tæk­is­ins sem heyrir undir ráðu­neyti hans, í dag til að útskýra að launin væru ekki fyr­ir­fram­greiðsla þótt það stæði á launa­seðl­in­um.

Það sem stóð helst uppúr hinum völdu við­tölum við Ill­uga var sú við­ur­kenn­ing hans á að Haukur væri einn af hans nán­ustu vinum. Sam­kvæmt stjórn­sýslu­lögum get­ur „­náin vin­átta“ valdið van­hæfi við stjórn­valds­á­kvörðun. Þótt Ill­ugi hafi ekki verið að taka stjórn­sýslu­á­kvörðun þá kann það samt sem áður að orka veru­lega tví­mælis að beita opin­beru valdi, þ.e. ráð­herra­emb­ætt­inu, fyrir náin vin sinn.

Græðgi virð­ist ennþá vera góð

Í vik­unn­i ­klárað­ist hluta­fjár­út­boð Sím­ans. Að því loknu kom í ljós að hópur stjórn­enda, vina­fjár­festa þeirra og vild­ar­við­skipta­vina Arion banka sem fengu að kaupa sam­tals tíu pró­sent hlut í Sím­anum á sjö vikna tíma­bili fyrir útboð, hefðu ávaxtað pund sitt um 720 millj­ónir króna. Það var Arion banki, sem er í þrettán pró­sent eigu rík­is­ins og að rest í eigu slita­bús í miðri nauða­samn­inga­gerð, sem ákvað að færa þessum hópi þessa ávöxt­un. Hvaðan umboð stjórn­enda bank­ans til þess kemur liggur ekki alveg fyr­ir.

Það var líka haldin kynn­ing í vik­unni sem sýndi að eig­endur sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja hafa greitt sér um 50 millj­arða króna í arð frá árinu 2008. Í fyrra var metár þegar þeir gátu borgað sér 13,5 millj­arða króna í arð. Veiði­gjöld sem þeir greiða í sam­eig­in­lega sjóði hafa hins vegar hríð­lækkað frá því að núver­andi rík­is­stjórn tók við. Þau voru 9,7 millj­arðar króna árið 2013 en eru áætluð 5,3 millj­arðar króna í ár.

Svo var slatti af fyrrum banka­mönnum á Íslandi dæmdir í fang­elsi fyrir efna­hags­brot, sumir ekki í fyrsta sinn. Þeir eru allir mjög fúlir yfir því að hafa verið dæmdir til fang­els­is­vistar, eða í sumum til­fellum Cross­fit-æf­inga, og skipt­ast á að kæra til mann­rétt­inda­dóm­stóla og end­ur­upp­töku­nefndar milli þess sem þeir líkja sér við sak­born­inga í Geir­finns-­mál­inu. Á sama tíma gef­ur fyrrum seðla­banka­stjóri Banda­ríkj­anna út bók þar sem hann segir það reg­in­mi­s­tök að Banda­ríkja­menn hafi ekki sak­sótt fleiri stjórn­endur banka í kjöl­far hruns­ins. ­Skýr gögn bendi nefni­lega til aug­ljósra lög­brota.

Já, liðin vika var við­burð­ar­rík. Það er hægt að spegla sig í ansi mörgu sem í henni gerð­ist og spyrja sig hvort við höfum lært eitt­hvað af fyrri mis­tökum sem sam­fé­lag eða hvort að sama spill­ing­in, frænd­hygl­in, ójöfn­uð­ur­inn og græðgin sé enn til staðar líkt og var árið 2007?

Mín skoðun á því er að minnsta kosti skýr.

 

Breytt klukkan 13:12 12. októ­ber:

Í leið­ar­anum var vísað í frétt Stund­ar­innar þar sem sagði að Hörður Þór­halls­son væri lands­fund­ar­full­trúi á kom­andi lands­fundi Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Hörður hefur komið því á fram­færi við Kjarn­ann að það frétt Stund­ar­innar þess efnis sé ekki rétt. Leið­ar­anum hefur verið breytt í sam­ræmi við þá ábend­ingu.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Djúpu sporin hennar Merkel
Heil kynslóð hefur alist upp með Angelu Merkel á valdastóli. Á sextán ára valdatíma hefur hún fengist við risavaxin vandamál og leyst þau flest en ein krísan stendur eftir og það er einmitt sú sem Merkel-kynslóðin hefur mestar áhyggjur af.
Kjarninn 26. september 2021
Fyrstu tölur á landsvísu, eins og þær voru settar fram í kosningasjónvarpi Stöðvar 2 árið 1991, sýndu mikla yfirburði fjórflokksins. Rótgrónu flokkarnir hafa síðan gefið eftir.
„Fjórflokkurinn“ hefur aðeins einu sinni fengið minna fylgi í alþingiskosningum
Samanlagt fylgi rótgrónustu stjórnmálaafla landsins, fjórflokksins, var 64,2 prósent í kosningunum í gær. Það er ögn lægra hlutfall greiddra atkvæða en í kosningunum 2017, en hærra en árið 2016.
Kjarninn 26. september 2021
Sigurður Ingi Jóhannsson formaður Framsóknar og Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokks ræða saman aður en kappræður hefjast á RÚV. Mögulega um jafnt vægi atkvæða á milli flokka, en þó ólíklega.
Framsókn græddi þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokks vegna atkvæðamisvægis
Vegna misvægis atkvæða á milli flokka fékk Framsóknarflokkurinn einn auka þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokksins, ef horft er til fylgis flokkanna á landsvísu. Þetta er í þriðja sinn frá árinu 2013 sem þessi skekkja kemur Framsókn til góða.
Kjarninn 26. september 2021
Formenn flokka sem náðu manni inn á þing, fyrir utan formann Miðflokksins, ræddust við í Silfrinu í morgun.
Bjarni: Ekki mitt fyrsta útspil að gera kröfu um stól forsætisráðherra
Formenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja ætla að ræða saman strax í dag enda eðlilegt að hefja samtalið þar, við fólkið „sem við höfum vaðið skafla með og farið í gegnum ólgusjó,“ líkt og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það.
Kjarninn 26. september 2021
Lenya Rún Tha Karim, frambjóðandi Pírata, er yngsti þingmaður sögunnar sem nær kjöri. Hún verður 22 ára í desember
26 nýliðar taka sæti á þingi
Um þriðjungur þingmanna sem taka sæti á Alþingi eru nýliðar. Stór hluti þeirra býr hins vegar yfir talsverðri þingreynslu en yngsti þingmaður Íslandssögunnar tekur einnig sæti á þingi.
Kjarninn 26. september 2021
Þær voru víst 30 en ekki 33, konurnar sem náðu kjöri. Píratar missa eina konu, Samfylking eina og Vinstri græn eina.
Konur enn færri en karlar á Alþingi
Í morgun leit út fyrir að Alþingi Íslendinga yrði í fyrsta skipti í sögunni skipað fleiri konum en körlum á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Eftir endurtalningu er staðan allt önnur: 30 konur náðu kjöri en 33 karlar.
Kjarninn 26. september 2021
Kosningum lokið: Sigurður Ingi í lykilstöðu til að mynda ríkisstjórn og á nokkra möguleika
Ríkisstjórnin ríghélt í kosningunum í gær og fjölgaði þingmönnum sínum, þrátt fyrir að samanlagt heildarfylgi hennar hafi ekki vaxið mikið. Framsókn og Flokkur fólksins unnu stórsigra en frjálslynda miðjan beið skipbrot.
Kjarninn 26. september 2021
Friðrik Jónsson
Níu áskoranir á nýju kjörtímabili
Kjarninn 26. september 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari
None