Hinir ofurríku verða mjög hratt miklu ríkari...líka á Íslandi

peningar
Auglýsing

Í nýrri skýrslu mann­úð­ar­sam­tak­anna Oxfam, sem byggir meðal ann­ars á tölum frá Credit Su­is­se, sem birt var í dag kemur fram að nú sé rík­asta eitt pró­sent fólks í heim­inum orðið rík­ara en öll restin til sam­ans. Á árinu 2015 var staðan þannig að 62 ein­stak­lingar –ein­um ­færri en sitja á Alþingi Íslend­inga – áttu sam­tals jafn mik­inn auð og sá helm­ingur mann­kyns sem á minnst, eða sam­tals 3,6 millj­arðar manna. 

Á Íslandi er þessi þróun einnig að eiga sér stað. Á árinu 2014 fór helm­ingur alls nýs auðs sem varð til á Íslandi til þess fimmt­ungs lands­manna sem hafði hæstar tekj­ur. Þær tölur eru likast til van­metnar og lík­lega hefur auður þess hóps vaxið mun meira en þær gefa til kynna. Ýmis gögn styðja það, til dæmis sú stað­reynd að rík­asta eitt pró­sent lands­manna, alls um 1.890 manns, þén­uðu um helm­ing allra fjár­magnstekna sem urðu til á árinu 2014. 

62 ein­stak­lingar eiga 229 þús­und millj­arða króna

Oxfam hefur um ára­bil gefið úr skýrslu í jan­úar sem sýnir efna­hags­lega mis­skipt­ingu í heim­in­um. Megin stef hennar í þetta skiptið er að mis­skipt­ingin hefur náð nán­ast súr­r­eal­ískum hæð­um, sem end­ur­spegl­aðst í því að nokkrir tugir ein­stak­linga er orðið rík­ara en helm­ingur mann­kyns sam­an­lagt, og að bilið er að aukast hraðar en jafn­vel svart­sýn­ustu menn áttu von á.

Auglýsing

Þessi þröngi hópur ein­stak­linga, alls 62 ein­stak­ling­ar, hefur aukið auð sinn um 44 ­pró­sent síðan á árinu 2010. Hann á nú 1,76 þús­und millj­arða dala, eða 229 ­þús­und millj­arða íslenskra króna. Auður þess­arra 62 ein­stak­linga hefur því ­vaxið um 65 þús­und millj­arða króna á fimm árum. 

Á sama tíma hefur auður þess helm­ings jarð­ar­búa sem á minnst af eignum dreg­ist saman um 41 pró­sent, eða um 130 þús­und millj­arða króna. Þetta eru stjarn­fræði­legar tölur og erfitt fyr­ir­ flesta að setja þær í sam­hengi. Það er þó til að mynda hægt að benda á að lands­fram­leiðsla Íslend­inga árið 2014 nam 1.989 millj­örðum króna, eða 0,8 ­pró­sent af eignum ofan­greindra 62 ein­stak­linga.

Brauð­mola­kenn­ingin virkar ekki

Í skýrslu Oxfam kemur fram að frá ald­ar­mótum hefur sá helm­ingur jarð­ar­búa sem á minnst fengið til sín um eitt pró­sent af þeim auð sem orðið hefur til á síð­ast­liðnum 15 árum. Helm­ingur þess við­bót­ar­auðs hefur ratað til þess eins pró­sents ein­stak­linga í heim­inum sem eru rík­ast­ir.

Brauð­mola­kenn­ing­in, um að aukin auður þeirra rík­ustu hafi já­kvæð áhrif á lífs­gæði og auðs­söfnun allra hinna, virð­ist því ekki eiga sér­ ­stoð í raun­veru­leik­an­um. Skýrslu­höf­undar segja að aukin efna­hags­legur ójöfn­uð­ur­ grafi undan efna­hags­legri og félags­legri sam­heldn­i.Á­hrif þessa sístækk­andi bils ­séu sér­stak­lega alvar­leg hjá fátæk­asta fólki heims. Oxfam bendir á að þótt fjöld­i heims­búa sem sé undir fátækrar­mörkum hafi dreg­ist saman á tíunda ára­tug síðust­u ald­ar, sam­hliða mik­illi aukn­ingu í auð­söfnun þeirra ríkustu, þá sé það ekki rök­stuðn­ing­ur ­fyrir því að brauð­mola­kenn­ingin virki. Sam­tökin benda á að ef mis­skipt­ing hefð­i ekki auk­ist á tíunda ára­tugnum þá hefði um 200 millj­ónir manns til við­bót­ar ekki lent undir fátækrar­mörk­um. Ef meiri­hluti þess hag­vaxtar sem varð í heim­inum á tíma­bil­inu hefði lent í vösum fátækra þá hefði fjöldi þeirra sem hefðu getað náð yfir fátækra­mörk vaxið í um 700 millj­ón­ir.

Málið sé því ein­falt. Stærstu sig­ur­veg­ar­arnir í þeim kapital­íska leik sem leik­inn er í hag­kerfum heims­ins eru ríkust­u þátt­tak­end­urnir í hon­um.

Mis­skipt­ing auðs eykst líka hratt á Íslandi

Það er ekki bara út í hinum stóra heimi sem auður hinna ríku er að vaxa hratt. Þótt dregið hafi saman í launa­mun milli stétta hins íslenska sam­fé­lags þá gleym­ist oft að umtals­verður hluti þjóð­ar­innar er alls ekk­ert launa­fólk, heldur eigna­fólk. Það hefur tekjur sínar af því að ávaxta þær eignir og kaupa nýjar, sem geta mögu­lega ávaxt­ast í fram­tíð­inni. Þegar horft er á þann nýja auð sem verður til á Íslandi árlega, út frá þeim tölum sem aðgengi­legar eru opin­ber­lega hér­lend­is, kemur í ljós að eign­ar­fólkið er að taka til sinn þorra hans.

Í lok sept­em­ber 2015 ­greindi Kjarn­inn frá því að sá fimmt­ung­ur Ís­lend­inga sem hafði hæstar ­tekjur á árinu 2014, alls tæp­lega 40 þús­und manns, jók hreina eign sína um 142,2 millj­arða króna á því ári. Tæpur helm­ingur aukn­ingar á auði íslenskra heim­ila á því ári féll í skaut þessa hóps.

Tekju­hæsta tíund lands­manna, 19.711 manns, sá auð sinn vaxa um 88,2 millj­arða króna á árin­u 2014. Á sama tíma óx hrein eign þess helm­ings þjóð­ar­innar sem er með lægst­u ­tekj­urn­ar, alls um eitt hund­rað þús­und manns, um 72 millj­arða króna, eða 16,2 millj­arða króna minna en rík­asti hluti þjóð­ar­inn­ar.

Rík­asta eitt pró­sentið þénar helm­ing fjár­magnstekna

Kjarn­inn greindi síðan frá því í nóv­em­ber í fyrra að tekju­hæsta eitt pró­sent lands­manna, alls 1890 manns, þén­aði 42,4 millj­arða króna í fjár­magnstekjur á árinu 2014. Alls námu fjár­magnstekjur sem ein­stak­lingar og sam­skatt­aðir greiddu á því ári 90,5 millj­örðum króna og því fékk þessi litli hópur sam­tals 47 pró­sent þeirra tekna í sinn hlut. Um tvær af hverjum þremur krónum sem rík­asta pró­sent lands­manna þénar er vegna fjár­magnstekna. Þetta má lesa úr stað­tölum skatta vegna árs­ins 2014 sem birtar hafa verið á vef emb­ættis rík­is­skatt­stjóra.

Fjár­magnstekjur eru tekjur sem ein­stak­lingar hafa af fjár­magns­eignum sín­um. Þ.e. ekki laun­um. Þær tekjur geta verið ýmis kon­ar. Til dæmis tekjur af vöxtum af inn­láns­reikn­ingum eða skulda­bréfa­eign, tekjur af útleigu hús­næð­is, arð­greiðsl­ur, hækkun á virði hluta­bréfa eða hagn­aður af sölu fast­eigna eða verð­bréfa.

Ljóst er að auður þessa hóps, sem er allra virkastur á Íslandi á verð­bréfa­mark­aði, hefur auk­ist mjög á árinu 2015. Hluta­bréf hækk­uðu nefni­lega gíf­ur­lega í verði á síð­asta ári.

Á árinu 2015 hækk­aði úrvals­vísi­talan, sem er ­sam­sett af þeim átta félögum sem hafa mestan selj­an­leika á Nas­daq Iceland-hluta­bréfa­mark­aðn­um, um 43 pró­sent. Mark­aðsvirði félaga sem skráð eru á mark­að­inn jókst um 340 millj­arða króna, úr 634 millj­örðum króna í 974 millj­arða króna. Ljóst er að góður hluti þeirrar virð­is­aukn­ingar lenti hjá rík­asta pró­senti Íslend­inga.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Látum Amazon borga“
Starfsmenn Amazon munu á svörtum föstudegi efna til mótmæla og jafnvel verkfalla á starfstöðum Amazon víða um heim. Alþýðusamband Íslands er orðið þátttakandi í alþjóðlegri herferð undir yfirskriftinni „Látum Amazon borga“.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Togarinn Júlíus Geirmundsson.
Skipstjórnarmenn hjá Samherja segjast „án málsvara og stéttarfélags“
Sautján skipstjórar og stýrimenn hjá Samherja gagnrýna eigið stéttarfélag harðlega fyrir að hafa staðið að lögreglukæru á hendur skipstjóra Júlíusar Geirmundssonar og segja umfjöllun um málið gefa ranga mynd af lífinu til sjós.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir og Katrín Jakobsdóttir
Spurði Katrínu af hverju hún væri „að mylja undir þá ríku“
Þingmaður Pírata og forsætisráðherra voru aldeilis ekki sammála á þingi í dag um það hvort stjórnvöld væru að „mylja undir þá ríku“ með aðgerðum vegna COVID-19 faraldursins.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur: Stöndum á krossgötum
Sóttvarnalæknir segir að á sama tíma og að mikið ákall sé í samfélaginu um að aflétta takmörkunum megi sjá merki um að faraldurinn gæti verið að fara af stað enn á ný.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Ekki fleiri PS5 á Íslandi á þessu ári
Kjarninn 26. nóvember 2020
Borgin gefur ríkinu út næstu viku til að borga 8,7 milljarða króna, annars mun hún höfða mál
Reykjavíkurborg telur að hún hafi verið útilokuð frá því að hljóta framlög úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga árum saman og að sú útilokun sé bæði andstæð lögum og stjórnarskrá. Hún fer fram á 8,7 milljarða króna auk vaxta og dráttarvaxta.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Kannanir sýna að langflestir landsmenn hafi fulla trú á þeirri stefnu sem almannavarnir og heilbrigðisyfirvöld reka í baráttunni gegn COVID-19.
Lítill hljómgrunnur fyrir andstöðu við sóttvarnaraðgerðir yfirvalda
Landsmenn treysta yfirvöldum til að takast á við COVID-19 og bara tíu prósent telja að of mikið sé gert úr heilsufarslegri hættu sem starfi af faraldrinum. Gagnrýnendur finna helst hljómgrunn á meðal lítils hluta kjósenda Miðflokks og Sjálfstæðisflokks.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
„Spítalinn var næstum því kominn á hliðina í þessum litla faraldri“
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir var spurður beinskeyttra spurninga um gagnrýni sem fram hefur komið á opinberar sóttvarnaraðgerðir, meðal annars frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, í viðtali í hlaðvarpsþætti á dögunum.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None