Hinir ofurríku verða mjög hratt miklu ríkari...líka á Íslandi

peningar
Auglýsing

Í nýrri skýrslu mann­úð­ar­sam­tak­anna Oxfam, sem byggir meðal ann­ars á tölum frá Credit Su­is­se, sem birt var í dag kemur fram að nú sé rík­asta eitt pró­sent fólks í heim­inum orðið rík­ara en öll restin til sam­ans. Á árinu 2015 var staðan þannig að 62 ein­stak­lingar –ein­um ­færri en sitja á Alþingi Íslend­inga – áttu sam­tals jafn mik­inn auð og sá helm­ingur mann­kyns sem á minnst, eða sam­tals 3,6 millj­arðar manna. 

Á Íslandi er þessi þróun einnig að eiga sér stað. Á árinu 2014 fór helm­ingur alls nýs auðs sem varð til á Íslandi til þess fimmt­ungs lands­manna sem hafði hæstar tekj­ur. Þær tölur eru likast til van­metnar og lík­lega hefur auður þess hóps vaxið mun meira en þær gefa til kynna. Ýmis gögn styðja það, til dæmis sú stað­reynd að rík­asta eitt pró­sent lands­manna, alls um 1.890 manns, þén­uðu um helm­ing allra fjár­magnstekna sem urðu til á árinu 2014. 

62 ein­stak­lingar eiga 229 þús­und millj­arða króna

Oxfam hefur um ára­bil gefið úr skýrslu í jan­úar sem sýnir efna­hags­lega mis­skipt­ingu í heim­in­um. Megin stef hennar í þetta skiptið er að mis­skipt­ingin hefur náð nán­ast súr­r­eal­ískum hæð­um, sem end­ur­spegl­aðst í því að nokkrir tugir ein­stak­linga er orðið rík­ara en helm­ingur mann­kyns sam­an­lagt, og að bilið er að aukast hraðar en jafn­vel svart­sýn­ustu menn áttu von á.

Auglýsing

Þessi þröngi hópur ein­stak­linga, alls 62 ein­stak­ling­ar, hefur aukið auð sinn um 44 ­pró­sent síðan á árinu 2010. Hann á nú 1,76 þús­und millj­arða dala, eða 229 ­þús­und millj­arða íslenskra króna. Auður þess­arra 62 ein­stak­linga hefur því ­vaxið um 65 þús­und millj­arða króna á fimm árum. 

Á sama tíma hefur auður þess helm­ings jarð­ar­búa sem á minnst af eignum dreg­ist saman um 41 pró­sent, eða um 130 þús­und millj­arða króna. Þetta eru stjarn­fræði­legar tölur og erfitt fyr­ir­ flesta að setja þær í sam­hengi. Það er þó til að mynda hægt að benda á að lands­fram­leiðsla Íslend­inga árið 2014 nam 1.989 millj­örðum króna, eða 0,8 ­pró­sent af eignum ofan­greindra 62 ein­stak­linga.

Brauð­mola­kenn­ingin virkar ekki

Í skýrslu Oxfam kemur fram að frá ald­ar­mótum hefur sá helm­ingur jarð­ar­búa sem á minnst fengið til sín um eitt pró­sent af þeim auð sem orðið hefur til á síð­ast­liðnum 15 árum. Helm­ingur þess við­bót­ar­auðs hefur ratað til þess eins pró­sents ein­stak­linga í heim­inum sem eru rík­ast­ir.

Brauð­mola­kenn­ing­in, um að aukin auður þeirra rík­ustu hafi já­kvæð áhrif á lífs­gæði og auðs­söfnun allra hinna, virð­ist því ekki eiga sér­ ­stoð í raun­veru­leik­an­um. Skýrslu­höf­undar segja að aukin efna­hags­legur ójöfn­uð­ur­ grafi undan efna­hags­legri og félags­legri sam­heldn­i.Á­hrif þessa sístækk­andi bils ­séu sér­stak­lega alvar­leg hjá fátæk­asta fólki heims. Oxfam bendir á að þótt fjöld­i heims­búa sem sé undir fátækrar­mörkum hafi dreg­ist saman á tíunda ára­tug síðust­u ald­ar, sam­hliða mik­illi aukn­ingu í auð­söfnun þeirra ríkustu, þá sé það ekki rök­stuðn­ing­ur ­fyrir því að brauð­mola­kenn­ingin virki. Sam­tökin benda á að ef mis­skipt­ing hefð­i ekki auk­ist á tíunda ára­tugnum þá hefði um 200 millj­ónir manns til við­bót­ar ekki lent undir fátækrar­mörk­um. Ef meiri­hluti þess hag­vaxtar sem varð í heim­inum á tíma­bil­inu hefði lent í vösum fátækra þá hefði fjöldi þeirra sem hefðu getað náð yfir fátækra­mörk vaxið í um 700 millj­ón­ir.

Málið sé því ein­falt. Stærstu sig­ur­veg­ar­arnir í þeim kapital­íska leik sem leik­inn er í hag­kerfum heims­ins eru ríkust­u þátt­tak­end­urnir í hon­um.

Mis­skipt­ing auðs eykst líka hratt á Íslandi

Það er ekki bara út í hinum stóra heimi sem auður hinna ríku er að vaxa hratt. Þótt dregið hafi saman í launa­mun milli stétta hins íslenska sam­fé­lags þá gleym­ist oft að umtals­verður hluti þjóð­ar­innar er alls ekk­ert launa­fólk, heldur eigna­fólk. Það hefur tekjur sínar af því að ávaxta þær eignir og kaupa nýjar, sem geta mögu­lega ávaxt­ast í fram­tíð­inni. Þegar horft er á þann nýja auð sem verður til á Íslandi árlega, út frá þeim tölum sem aðgengi­legar eru opin­ber­lega hér­lend­is, kemur í ljós að eign­ar­fólkið er að taka til sinn þorra hans.

Í lok sept­em­ber 2015 ­greindi Kjarn­inn frá því að sá fimmt­ung­ur Ís­lend­inga sem hafði hæstar ­tekjur á árinu 2014, alls tæp­lega 40 þús­und manns, jók hreina eign sína um 142,2 millj­arða króna á því ári. Tæpur helm­ingur aukn­ingar á auði íslenskra heim­ila á því ári féll í skaut þessa hóps.

Tekju­hæsta tíund lands­manna, 19.711 manns, sá auð sinn vaxa um 88,2 millj­arða króna á árin­u 2014. Á sama tíma óx hrein eign þess helm­ings þjóð­ar­innar sem er með lægst­u ­tekj­urn­ar, alls um eitt hund­rað þús­und manns, um 72 millj­arða króna, eða 16,2 millj­arða króna minna en rík­asti hluti þjóð­ar­inn­ar.

Rík­asta eitt pró­sentið þénar helm­ing fjár­magnstekna

Kjarn­inn greindi síðan frá því í nóv­em­ber í fyrra að tekju­hæsta eitt pró­sent lands­manna, alls 1890 manns, þén­aði 42,4 millj­arða króna í fjár­magnstekjur á árinu 2014. Alls námu fjár­magnstekjur sem ein­stak­lingar og sam­skatt­aðir greiddu á því ári 90,5 millj­örðum króna og því fékk þessi litli hópur sam­tals 47 pró­sent þeirra tekna í sinn hlut. Um tvær af hverjum þremur krónum sem rík­asta pró­sent lands­manna þénar er vegna fjár­magnstekna. Þetta má lesa úr stað­tölum skatta vegna árs­ins 2014 sem birtar hafa verið á vef emb­ættis rík­is­skatt­stjóra.

Fjár­magnstekjur eru tekjur sem ein­stak­lingar hafa af fjár­magns­eignum sín­um. Þ.e. ekki laun­um. Þær tekjur geta verið ýmis kon­ar. Til dæmis tekjur af vöxtum af inn­láns­reikn­ingum eða skulda­bréfa­eign, tekjur af útleigu hús­næð­is, arð­greiðsl­ur, hækkun á virði hluta­bréfa eða hagn­aður af sölu fast­eigna eða verð­bréfa.

Ljóst er að auður þessa hóps, sem er allra virkastur á Íslandi á verð­bréfa­mark­aði, hefur auk­ist mjög á árinu 2015. Hluta­bréf hækk­uðu nefni­lega gíf­ur­lega í verði á síð­asta ári.

Á árinu 2015 hækk­aði úrvals­vísi­talan, sem er ­sam­sett af þeim átta félögum sem hafa mestan selj­an­leika á Nas­daq Iceland-hluta­bréfa­mark­aðn­um, um 43 pró­sent. Mark­aðsvirði félaga sem skráð eru á mark­að­inn jókst um 340 millj­arða króna, úr 634 millj­örðum króna í 974 millj­arða króna. Ljóst er að góður hluti þeirrar virð­is­aukn­ingar lenti hjá rík­asta pró­senti Íslend­inga.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meryl Streep er ein af aðalleikurum myndarinnar.
Mossack Fonseca kærir Netflix
Mossack Fonseca, lögmannsstofan alræmda, hefur kært Netflix vegna kvikmyndar streymisveitunnar um Panamaskjölin.
Kjarninn 17. október 2019
Fimmtungur Íslendinga býr við leka- og rakavandamál
Hlutfall þeirra sem telja sig búa við leka- og/eða rakavandamál hér á landi er þrefalt hærra hér en í Noregi.
Kjarninn 17. október 2019
Boris Johnson, forsætisráðherra Breta.
Nýr Brexit-samningur samþykktur
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, og Jean-Clau­de Juncker, for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar Evrópusambandsins, tilkynntu í morgun að nýr útgöngusamningur milli Bretlands og Evrópusambandsins væri í höfn.
Kjarninn 17. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ríkið sem vildi ekki sjá peningaþvættið heima hjá sér
Kjarninn 17. október 2019
Leikhúsið
Leikhúsið
Leikhúsið - Sex í sveit
Kjarninn 17. október 2019
Lögmenn bera mun meira traust til dómstóla
Lögmenn og ákærendur bera mun meira traust til dómstóla heldur en almenningur. Yfir 80 prósent lögmanna og ákærenda voru sammála því að dómarar og starfsmenn dómstóla ynnu störf sín af heilindum, virðingu og heiðarleika.
Kjarninn 17. október 2019
Heiða Sigurjónsdóttir
Alþjóðadagur málþroskaröskunar 18. október 2019
Leslistinn 17. október 2019
Segir Bandaríkin og Bretland vilja Ísland á lista yfir ósamvinnuþýð ríki
Það mun skýrast í lok viku hvort Íslandi muni takast að forðast það að lenda á lista með ríkjum með vafasamt stjórnarfar vegna lélegra varna landsins gegn peningaþvætti. Nánast ekkert var í lagi hérlendis í þeim vörnum áratugum saman.
Kjarninn 17. október 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None