Hinir ofurríku verða mjög hratt miklu ríkari...líka á Íslandi

peningar
Auglýsing

Í nýrri skýrslu mann­úð­ar­sam­tak­anna Oxfam, sem byggir meðal ann­ars á tölum frá Credit Su­is­se, sem birt var í dag kemur fram að nú sé rík­asta eitt pró­sent fólks í heim­inum orðið rík­ara en öll restin til sam­ans. Á árinu 2015 var staðan þannig að 62 ein­stak­lingar –ein­um ­færri en sitja á Alþingi Íslend­inga – áttu sam­tals jafn mik­inn auð og sá helm­ingur mann­kyns sem á minnst, eða sam­tals 3,6 millj­arðar manna. 

Á Íslandi er þessi þróun einnig að eiga sér stað. Á árinu 2014 fór helm­ingur alls nýs auðs sem varð til á Íslandi til þess fimmt­ungs lands­manna sem hafði hæstar tekj­ur. Þær tölur eru likast til van­metnar og lík­lega hefur auður þess hóps vaxið mun meira en þær gefa til kynna. Ýmis gögn styðja það, til dæmis sú stað­reynd að rík­asta eitt pró­sent lands­manna, alls um 1.890 manns, þén­uðu um helm­ing allra fjár­magnstekna sem urðu til á árinu 2014. 

62 ein­stak­lingar eiga 229 þús­und millj­arða króna

Oxfam hefur um ára­bil gefið úr skýrslu í jan­úar sem sýnir efna­hags­lega mis­skipt­ingu í heim­in­um. Megin stef hennar í þetta skiptið er að mis­skipt­ingin hefur náð nán­ast súr­r­eal­ískum hæð­um, sem end­ur­spegl­aðst í því að nokkrir tugir ein­stak­linga er orðið rík­ara en helm­ingur mann­kyns sam­an­lagt, og að bilið er að aukast hraðar en jafn­vel svart­sýn­ustu menn áttu von á.

Auglýsing

Þessi þröngi hópur ein­stak­linga, alls 62 ein­stak­ling­ar, hefur aukið auð sinn um 44 ­pró­sent síðan á árinu 2010. Hann á nú 1,76 þús­und millj­arða dala, eða 229 ­þús­und millj­arða íslenskra króna. Auður þess­arra 62 ein­stak­linga hefur því ­vaxið um 65 þús­und millj­arða króna á fimm árum. 

Á sama tíma hefur auður þess helm­ings jarð­ar­búa sem á minnst af eignum dreg­ist saman um 41 pró­sent, eða um 130 þús­und millj­arða króna. Þetta eru stjarn­fræði­legar tölur og erfitt fyr­ir­ flesta að setja þær í sam­hengi. Það er þó til að mynda hægt að benda á að lands­fram­leiðsla Íslend­inga árið 2014 nam 1.989 millj­örðum króna, eða 0,8 ­pró­sent af eignum ofan­greindra 62 ein­stak­linga.

Brauð­mola­kenn­ingin virkar ekki

Í skýrslu Oxfam kemur fram að frá ald­ar­mótum hefur sá helm­ingur jarð­ar­búa sem á minnst fengið til sín um eitt pró­sent af þeim auð sem orðið hefur til á síð­ast­liðnum 15 árum. Helm­ingur þess við­bót­ar­auðs hefur ratað til þess eins pró­sents ein­stak­linga í heim­inum sem eru rík­ast­ir.

Brauð­mola­kenn­ing­in, um að aukin auður þeirra rík­ustu hafi já­kvæð áhrif á lífs­gæði og auðs­söfnun allra hinna, virð­ist því ekki eiga sér­ ­stoð í raun­veru­leik­an­um. Skýrslu­höf­undar segja að aukin efna­hags­legur ójöfn­uð­ur­ grafi undan efna­hags­legri og félags­legri sam­heldn­i.Á­hrif þessa sístækk­andi bils ­séu sér­stak­lega alvar­leg hjá fátæk­asta fólki heims. Oxfam bendir á að þótt fjöld­i heims­búa sem sé undir fátækrar­mörkum hafi dreg­ist saman á tíunda ára­tug síðust­u ald­ar, sam­hliða mik­illi aukn­ingu í auð­söfnun þeirra ríkustu, þá sé það ekki rök­stuðn­ing­ur ­fyrir því að brauð­mola­kenn­ingin virki. Sam­tökin benda á að ef mis­skipt­ing hefð­i ekki auk­ist á tíunda ára­tugnum þá hefði um 200 millj­ónir manns til við­bót­ar ekki lent undir fátækrar­mörk­um. Ef meiri­hluti þess hag­vaxtar sem varð í heim­inum á tíma­bil­inu hefði lent í vösum fátækra þá hefði fjöldi þeirra sem hefðu getað náð yfir fátækra­mörk vaxið í um 700 millj­ón­ir.

Málið sé því ein­falt. Stærstu sig­ur­veg­ar­arnir í þeim kapital­íska leik sem leik­inn er í hag­kerfum heims­ins eru ríkust­u þátt­tak­end­urnir í hon­um.

Mis­skipt­ing auðs eykst líka hratt á Íslandi

Það er ekki bara út í hinum stóra heimi sem auður hinna ríku er að vaxa hratt. Þótt dregið hafi saman í launa­mun milli stétta hins íslenska sam­fé­lags þá gleym­ist oft að umtals­verður hluti þjóð­ar­innar er alls ekk­ert launa­fólk, heldur eigna­fólk. Það hefur tekjur sínar af því að ávaxta þær eignir og kaupa nýjar, sem geta mögu­lega ávaxt­ast í fram­tíð­inni. Þegar horft er á þann nýja auð sem verður til á Íslandi árlega, út frá þeim tölum sem aðgengi­legar eru opin­ber­lega hér­lend­is, kemur í ljós að eign­ar­fólkið er að taka til sinn þorra hans.

Í lok sept­em­ber 2015 ­greindi Kjarn­inn frá því að sá fimmt­ung­ur Ís­lend­inga sem hafði hæstar ­tekjur á árinu 2014, alls tæp­lega 40 þús­und manns, jók hreina eign sína um 142,2 millj­arða króna á því ári. Tæpur helm­ingur aukn­ingar á auði íslenskra heim­ila á því ári féll í skaut þessa hóps.

Tekju­hæsta tíund lands­manna, 19.711 manns, sá auð sinn vaxa um 88,2 millj­arða króna á árin­u 2014. Á sama tíma óx hrein eign þess helm­ings þjóð­ar­innar sem er með lægst­u ­tekj­urn­ar, alls um eitt hund­rað þús­und manns, um 72 millj­arða króna, eða 16,2 millj­arða króna minna en rík­asti hluti þjóð­ar­inn­ar.

Rík­asta eitt pró­sentið þénar helm­ing fjár­magnstekna

Kjarn­inn greindi síðan frá því í nóv­em­ber í fyrra að tekju­hæsta eitt pró­sent lands­manna, alls 1890 manns, þén­aði 42,4 millj­arða króna í fjár­magnstekjur á árinu 2014. Alls námu fjár­magnstekjur sem ein­stak­lingar og sam­skatt­aðir greiddu á því ári 90,5 millj­örðum króna og því fékk þessi litli hópur sam­tals 47 pró­sent þeirra tekna í sinn hlut. Um tvær af hverjum þremur krónum sem rík­asta pró­sent lands­manna þénar er vegna fjár­magnstekna. Þetta má lesa úr stað­tölum skatta vegna árs­ins 2014 sem birtar hafa verið á vef emb­ættis rík­is­skatt­stjóra.

Fjár­magnstekjur eru tekjur sem ein­stak­lingar hafa af fjár­magns­eignum sín­um. Þ.e. ekki laun­um. Þær tekjur geta verið ýmis kon­ar. Til dæmis tekjur af vöxtum af inn­láns­reikn­ingum eða skulda­bréfa­eign, tekjur af útleigu hús­næð­is, arð­greiðsl­ur, hækkun á virði hluta­bréfa eða hagn­aður af sölu fast­eigna eða verð­bréfa.

Ljóst er að auður þessa hóps, sem er allra virkastur á Íslandi á verð­bréfa­mark­aði, hefur auk­ist mjög á árinu 2015. Hluta­bréf hækk­uðu nefni­lega gíf­ur­lega í verði á síð­asta ári.

Á árinu 2015 hækk­aði úrvals­vísi­talan, sem er ­sam­sett af þeim átta félögum sem hafa mestan selj­an­leika á Nas­daq Iceland-hluta­bréfa­mark­aðn­um, um 43 pró­sent. Mark­aðsvirði félaga sem skráð eru á mark­að­inn jókst um 340 millj­arða króna, úr 634 millj­örðum króna í 974 millj­arða króna. Ljóst er að góður hluti þeirrar virð­is­aukn­ingar lenti hjá rík­asta pró­senti Íslend­inga.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þriðjungsfjölgun í Siðmennt á rúmu einu og hálfu ári
Af trúfélögum bætti Stofnun múslima á Íslandi við sig hlutfallslega flestum meðlimum á síðustu mánuðum. Meðlimum þjóðkirkjunnar heldur áfram að fækka en hlutfallslega var mesta fækkunin hjá Zúistum.
Kjarninn 11. júlí 2020
Aldís Hafsteinsdóttir, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og bæjarstjóri Hveragerðis.
„Við þurfum fleiri ferðamenn“
Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga telur nauðsynlegt að fleiri ferðamenn komi til Íslands sem fyrst og vill breytingar á fyrirkomulagi skimana á Keflavíkurflugvelli.
Kjarninn 11. júlí 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Frekju og yfirgangi Ísraels engin takmörk sett
Kjarninn 11. júlí 2020
Sjávarútvegurinn hefur bætt við sig störfum á meðan hart hefur verið í ári hjá ferðaþjónustunni.
Ferðaþjónustan skreppur saman en sjávarútvegurinn er í sókn
Rúmlega helmingi færri störfuðu í ferðaþjónustu á síðasta ársfjórðungi miðað við árið á undan. Störfum í sjávarútvegi hefur hins vegar fjölgað um helming.
Kjarninn 11. júlí 2020
„Þegar dætrum mínum var ógnað, náðu þeir mér“
Þegar Guðrún Jónsdóttir gekk inn í Kvennaathvarfið árið 1988 til að taka sína fyrstu vakt mætti henni kasólétt kona með glóðarauga. Hún hafði gengið inn í heim sem hafði fram til þessa verið henni gjörsamlega hulinn. „Ég grét í heilan sólarhring.“
Kjarninn 11. júlí 2020
Eldishús með Aviary Pro 10 varpkerfi frá Hellmann sambærilegt kerfum sem verða í notkun að Vallá.
Stjörnuegg vill fjölga fuglum í allt að 95 þúsund að Vallá
Fyrirtækið Stjörnuegg hf. áformar breytingar á eldishúsum sínum að Vallá á Kjalarnesi sem yrðu til þess að hægt væri að koma þar fyrir 95 þúsund fuglum í stað 50 þúsund nú. Slíkum fjölda fylgja um 3.500 tonn af hænsnaskít á ári.
Kjarninn 11. júlí 2020
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Kvótaþak óbreytt í tillögum – sem og hvað aðilar þurfi að eiga hvor í öðrum til að teljast tengdir
Lokaskýrsla verkefnastjórnar um bætt eftirlit með fiskveiðiauðlindinni hefur litið dagsins ljós og hefur hún verið afhent Kristjáni Þór Júlíussyni, sjávarútvegsráðherra. Einn stjórnarmeðlimur setur sérstakan fyrirvara við skýrsluna.
Kjarninn 10. júlí 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 39. þáttur: Naumlega sloppið!
Kjarninn 10. júlí 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None