Þegar Danir ætluðu að gera Bandaríkjamönnum greiða og grípa Snowden

Dularfull flugvél lenti á Kastrup flugvelli í Kaupmannahöfn í júní 2013. Bandaríkjamenn vildu láta handsama Edward Snowden ef hann myndi lenda í Danmörku.

Edward Snowden
Auglýsing

Sunnudaginn 25. júní 2013 lenti lítil flugvél á Kastrup flugvelli við Kaupmannahöfn. Venjulega þykir slíkt ekki í frásögur færandi enda fara hundruð flugvéla um Kastrup á degi hverjum. Nokkrir blaðamenn, sem voru á flugvellinum í allt öðrum erindagjörðum veittu vélinni athygli þegar hún lenti og þótti hálf dularfullt að henni var, strax eftir lendingu, ekið á sérstakt svæði á flugvellinum. Þetta svæði er yfirleitt ekki notað nema í sérstökum tilvikum og einkennilegt þótti blaðamönnunum að bifreið frá lögreglunni ók fast upp að vélinni þannig að engin leið var að sjá hvort einhverjir, og þá hverjir, færu frá borði. Þótt blaðamennirnir spyrðust fyrir fengu þeir engin svör. Löngu síðar kom í ljós að ferðalag þessarar flugvélar var dularfullt í meira lagi.

Keypti tíu flugmiða

Þremur dögum fyrr, 22. júní, hafði maður að nafni Edward Snowden verið staddur í Hong Kong og keypt þar tíu flugmiða. Til Indlands, Rússlands og átta annarra áfangastaða. Edward þessi Snowden var á flótta og tilgangurinn með að kaupa svona marga flugmiða var að villa um fyrir bandarísku leyniþjónustunni sem var að eltast við hann. Hún vildi nefnilega hafa hendur í hári hans. Honum tókst reyndar, óviljandi, að villa um fyrir leyniþjónustunni. Réttara væri kannski að segja að hún hafi villt um fyrir sjálfri sér. Leyniþjónustan hafði, með fulltingi bandarískra stjórnvalda, óskað eftir því við stjórnvöld í Hong Kong að maður að nafni Edward JAMES Snowden yrði kyrrsettur og handtekinn. 

Það var þetta millinafn, James, sem varð til þess að Edward Snowden, með millinafnið Joseph, var ekki handtekinn í Hong Kong og gat óáreittur farið um borð í flugvél til Moskvu. Edward Joseph Snowden sagði síðar í viðtali að hann hafi vel vitað að hringurinn væri farinn að þrengjast ég reyndi bara að brosa og vera afslappaður þegar ég innritaði mig” Hann vissi ekkert um nafnabrenglið hjá bandarísku leyniþjónustunni. Af miðunum tíu  sem Snowden hafði keypt í Hong Kong ákvað hann að nota miðann til Rússlands, nánar tiltekið til Moskvu. Þegar vélin frá Hong Kong lenti í Moskvu komst Snowden að því að bandarísk stjórnvöld höfðu ógilt vegabréf hans, meðan hann sat í flugvélinni.

Auglýsing


Strandaður í Moskvu

Það að bandarísk stjórnvöld höfðu ógilt vegabréf Snowdens þýddi að hann komst hvergi. Á þessum tíma var ekki sérlega kært með stjórnvöldum í Moskvu og Bandaríkjunum og þess vegna kom það nokkuð á óvart að bandarísk stjórnvöld skyldu, með því að ógilda vegabréfið, neyða rússnesk yfirvöld til að sitja uppi með Snowden.

Hvað hafði Snowden gert af sér?

Ástæða þess að Edward Snowden komst í heimsfréttirnar og varð óvinur Bandaríkjanna númer eitt (eins og þarlendir fjölmiðlar kölluðu hann) var að hann hafði „lekið” fjölmörgum upplýsingum um starfsemi bandarísku þjóðaröryggisstofnunarinnar NSA. Meðal annars um að stofnunin hefði fylgst með daglegu lífi tugþúsunda bandarískra borgara, án þeirra vitundar. Snowden hafði verið starfsmaður bandarísku leyniþjónustunnar, CIA og þannig haft aðgang að margvíslegum upplýsingum sem að mati bandarískra stjórnvalda vörðuðu þjóðaröryggi. Upplýsingunum kom Snowden til samtakanna WikiLeaks sem birtu þær á vefsíðu sinni.

Sótti um hæli í 21 landi   

Edward Snowden var nú innlyksa í flugstöðinni í Moskvu. Þótt í sjálfu sér væsti ekki um hann ætlaði hann ekki að gera flugstöðina að heimili sínu. Hann sótti því um pólitískt hæli í að minnsta kosti 21 landi, þar á meðal Rússlandi. Stjórnvöld þar buðu honum hæli gegn því að hann myndi láta rússnesku leyniþjónustunni í té allar þær upplýsingar sem hann byggi yfir. Þessu tilboði hafnaði Snowden. Nokkrum dögum síðar tilkynnti Vladimir Putin forseti að Snowden væri ekki velkominn til Rússlands, uppljóstrarinn dvaldi því áfram í flugstöðinni í Moskvu, komst hvergi.

Uppákoman með forseta Bólivíu

Þann 3. júlí 2013 var einkaþota bólivíska forsetans Evo Morales, sem var á leið frá Moskvu til Bólivíu, neydd til að lenda í Vín í Austurríki. Bandarísk stjórnvöld töldu að Snowden væri um borð í vélinni og Frakkland, Portúgal og fleiri lönd neituðu um flugleyfi (yfirflugsleyfi) í loftrými sínu vegna þrýstings frá Bandaríkjamönnum. Snowden var ekki um borð í vélinni en þessi uppákoma hleypti illu blóði í Rússa og Snowden var veitt tímabundið hæli í Rússlandi, síðar var það leyfi framlengt til ársins 2017.

Danmörk og Snowden

Á meðan Edward Snowden stoppaði í Hong Kong og ekkert var vitað um fyrirætlanir hans hafði bandaríska leyniþjónustan samband við dönsk lögregluyfirvöld. Bandaríkjamenn töldu líklegt að Snowden myndi ferðast til Kaupmannahafnar og vildu tryggja að hann yrði kyrrsettur þar og sendur rakleiðis til Bandaríkjanna. Þremur dögum eftir að Snowden kom til Moskvu lenti flugvélin sem getið var í upphafi þessa pistils í Kaupmannahöfn. Þótt blaðamenn veittu henni athygli grunaði þá ekki að hún ætti, ef til þess kæmi, að flytja Snowden til Bandaríkjanna. Vélin stóð á Kastrup í nokkra daga en þegar ljóst var að Snowden væri genginn Bandaríkjamönnum úr greipum fór hún aftur vestur um haf.

Svíar komast yfir bréf

Í byrjun desember á liðnu ári var í fréttaskýringaþætti í sænska sjónvarpinu, SVT, greint frá bréfi sem fréttamenn sjónvarpsins höfðu komist yfir. Bréfið sem var frá bandaríska dómsmálaráðuneytinu og leyniþjónustunni hafði verið sent til lögregluyfirvalda í Danmörku, Svíþjóð, Finnlandi og Noregi. Í bréfinu stóð að bandarísk yfirvöld krefðust þess að Snowden yrði umsvifalaust handtekinn ef hann kæmi til einhvers áðurnefndra landa og Bandaríkin myndu þá þegar í stað fara fram á framsal hans. Áðurnefnd flugvél átti svo að flytja hann til Bandaríkjanna.

Danskir þingmenn krefjast svara

Eftir að sænska sjónvarpið, og síðar einnig norska sjónvarpið, NRK, greindu frá bréfinu sem áður var getið kröfðust nokkrir danskir þingmenn þess að fá upplýsingar um þátt Dana og hvort danska stjórnin og lögreglan hefðu samþykkt beiðni Bandaríkjamanna. Þingmennirnir bentu á að hefði slík beiðni verið samþykkt bryti það í bága við mannréttindasáttmála sem Danmörk væri aðili að. „Getur það verið að Danmörk hafi ætlað sér að brjóta mannréttindi til að þóknast Bandaríkjamönnum?” spurði Nikolaj Villumsen þingmaður Einingarlistans. Og krafðist svara. Fyrrverandi og núverandi ráðherrar svöruðu engu.

Danskir þingmenn sætta sig ekki við að ráðherrar þegi, eða svari út og suður, og ætli þannig að humma óþægileg mál fram af sér. Þingmenn Eingarlistans, og einnig þingmenn annarra flokka, kröfðust þess aftur og aftur að fá svör við spurningum um þátt dönsku stjórnarinnar varðandi Snowden.

Síðastliðinn föstudag sendi Søren Pind dómsmálaráðherra frá sér yfirlýsingu þar sem frá því er greint að dönsk dómsmálayfirvöld hafi á sínum tíma heimilað lendingu bandarískrar flugvélar og að Snowden kæmist í hendur Bandaríkjamanna ef hann kæmi til Danmerkur.

Margir danskir þingmenn eru mjög ósáttir við framgöngu danskra dómsmálayfirvalda og krefjast þess að fá nánari skýringar og umræður um málið í þinginu. Augljóst sé að dönsk stjórnvöld hafi ekki vílað fyrir sér að brjóta grundvallarmannréttindi til þess að þóknast Bandaríkjamönnum, ef Snowden hefði komið til Danmerkur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Til að fá að fljúga með flugfélaginu Play verða farþegar að skila inn vottorði um neikvæða niðurstöðu úr PCR-prófi eða hraðprófi.
Hafa þurft að vísa vottorðalausum farþegum frá
Flugfélagið Play hefur fengið jákvæð viðbrögð við þeirri ákvörðun að meina farþegum um flug sem ekki hafa vottorð um neikvætt COVID próf. Fyrirkomulagið verður enn í gildi hjá Play þrátt fyrir að vottorðalausum muni bjóðast sýnataka á landamærunum.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kamilla Jósefsdóttir og Alma Möller landlæknir.
Sértæk bóluefni gegn delta-afbrigði „okkar helsta von“
Frá því að fjórða bylgja faraldursins hófst hér á landi hafa sextán sjúklingar legið á Landspítala með COVID-19. Tíu eru inniliggjandi í dag, þar af tveir á gjörgæslu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kort Sóttvarnastofnunar Evrópu sem uppfært var í dag.
Ísland orðið appelsínugult á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu
Mikil fjölgun greindra smita hér á landi hefur haft það í för með sér að Ísland er ekki lengur grænt á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu. Væru nýjustu upplýsingar um faraldurinn notaðar yrði Ísland rautt á kortinu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Jóhann Björn Skúlason, yfirmaður smitrakningateymis almannavarna.
Smitrakningunni „sjálfhætt“ ef fjöldi smita vex gríðarlega úr þessu
Miklar annir eru nú hjá smitrakningarteymi almannavarna. Á bilinu 180-200 þúsund notendur eru með smitrakningarforrit yfirvalda í símum sínum og það gæti reynst vel ef álagið verður svo mikið að rakningarteymið hafi ekki undan. Sem gæti gerst.
Kjarninn 29. júlí 2021
Ari Trausti Guðmundsson
Faraldur er ekki fyrirsjáanlegur
Kjarninn 29. júlí 2021
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
„Ekki má hringla með marklínuna“
Dómsmálaráðherra vonar að stjórnarandstöðunni „auðnist ekki að slíta í sundur þá einingu sem ríkt hefur meðal landsmanna í baráttunni gegn veirunni“. Samhliða útbreiddri bólusetningu þurfi að slá nýjan takt og „leggja grunn að eðlilegu lífi á ný“.
Kjarninn 29. júlí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson forstjóri Samherja.
Samherji kannar hvernig afsökunarbeiðnir leggjast í landann
Þátttakendur í viðhorfahópi Gallup fengu í vikunni sendar spurningar um Samherja. Fyrirtækið, sem baðst tvívegis afsökunar fyrr í sumar, virðist fylgjast grannt með almenningsálitinu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Ríkisstjórnin héldi ekki þingmeirihluta sínum ef niðurstöður kosninga yrðu í takt við nýja könnun Maskínu.
Ríkisstjórnarflokkarnir fengju einungis 30 þingmenn samkvæmt nýrri könnun Maskínu
Í nýrri könnun Maskínu fyrir fréttastofu Stöðvar 2, Bylgjunnar og Vísis dalar fylgi Sjálfstæðisflokksins um tæp þrjú prósentustig. Ríkisstjórnin myndi ekki halda þingmeirihluta sínum, samkvæmt könnuninni.
Kjarninn 28. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None