Broddflugan Bob Dylan

Bob Dylan hlýtur Nóbelsverðlaunin í bókmenntum þetta árið fyrir áhrifamikla texta sína. Hann hefur ekki sent frá sér neina yfirlýsingu og er að fara spila á tónleikum í kvöld. Ferill hans er með ólíkindum.

Bob Dylan
Auglýsing

Árið er 1963. Robert Zimmerman, öðru nafni Bob Dylan, send­i þá frá sér plöt­una Times They Are Chang­ing, sem var hans þriðja í röð­inni. Hann var 22 ára þegar platan kom út, og hafði í fartesk­inu sker­andi beitta texta og ein­staka hæfi­leika. Þeir voru aug­ljósir og höfðu raunar verið frá því hann kom fyrst fram sem ung­ling­ur.

Inn að beini

Textar ristu inn að beini hjá vald­höf­un­um, þjöpp­uð­u kyn­slóð­unum saman sem risu upp víða í Banda­ríkj­un­um, þar sem kyn­þátta­hyggja og klofn­ingur vegna Víetnam­stríðs­ins og aðdrag­anda þess, hafði mikil áhrif á sam­fé­lags­gerð­ina.

Á þessum tíma mynd­aði Dylan sterk og djúp­stæð tengsl við ­banda­rískan tíð­ar­anda og fólk úr öllum stétt­um, um öll Banda­rík­in. Þau tengsl áttu svo eftir að ber­ast út fyrir ríkin og um heim all­an.

Auglýsing



Það nötr­aði og skalf í húsum vald­haf­anna þegar hann steig á svið með gít­ar­inn, ein­stæðan söng og texta sem sögðu sögur sem fólk tengdi við. Hann skap­aði sinn eigin stíl, var sannur frum­kvöð­ull á sviði þjóð­laga­listar sem fylgt hefur Banda­ríkj­unum alla tíð.

Stóð með svörtum mitt í hatr­inu

Sér­stak­lega náði Dylan að hreyfa við rétt­inda­bar­áttu svartra ­með lögum sínum og flutn­ingi, mann­rétt­inda­bar­áttu vítt og breitt, auk þess að ­skapa far­veg – nán­ast einn síns liðs – fyrir sam­taka­mátt lista­manna þeg­ar ­stríðs­rekstri Banda­ríkj­anna í Víetnam var mót­mælt. Á árunum frá 1963 og fram yfir­ 1975 þá var hann svo áhrifa­mik­ill, að fá dæmi eru fyrir því nokkru sinni að tón­list­ar­maður hafi náð að mynda slík tengsl við landa sína og áheyr­end­ur.

Í morg­un­þætti útvarps­stöðvar hér á Seatt­le-­svæð­inu í morg­un­ voru Nóbels­verð­laun Bob Dylan mál mál­anna, og var þá fer­ill hans rifj­aður upp. Til­kynnt var um það í Stokk­hólmi í morgun að verð­launin færu til Dylan þetta árið. Rökin sem einkum var vísað til, voru textar hans sem höfðu mikil áhrif á banda­ríkska þjóð­laga­senu og sam­fé­lagið allt. 



The New Yor­ker segir í pistli af þessu til­efni að nú eigi fólk að njóta þess­ara tíma­móta með því að hlusta.



Dylan hefur engin við­töl veitt, og gerir það sárasjald­an, en hann er með tón­leika í Las Vegas í kvöld. Engin yfir­lýs­ing hefur enn borist frá honum vegna verð­laun­anna. Hann hefur alltaf farið sínar eigin leið­ir. Stundum valdið deil­u­m og farið á móti straumn­um, en eng­inn getur efasta um sjálf­stæði hans sem lista­manns.

Erfitt að átta sig á á­hrif­unum

Sam­tíð­ar­menn hans sögðu ómögu­legt fyrir yngra fólk í dag að átta sig á því hvernig Dylan hefði hreyft við fólki á miklum umrót­ar­tímum í Banda­ríkj­un­um.

Ný sam­fé­lags­gerð var að tekin að mót­ast eftir Krepp­una miklu og seinna stríð, og ógn­vekj­andi kyn­þátta­hat­ur, stríðs­rekstur og djúp­stæð­ar­ ­deilur höfðu aug­ljós áhrif á hann sem lista­mann. Nokkrum mán­uðum eftir að Times T­hey Are Chang­ing kom út var John F. Kenn­edy Banda­ríkja­for­seti skot­inn, 23. nóv­em­ber 1963, í Dalla­s. 

Tveimur árum seinna sendi hann frá sér sitt vin­sælasta lag, Like a Roll­ing Stone, sem kom út árið 1965. Fer­ill hans tók að teikn­ast upp inn í umrótið og var sum part hluti af því.

Stríðs­rekst­ur­inn í Víetnam hert­ist í kjöl­far dauða Kenn­edys og þjóðin var í sár­um. Til­gangs­leysi stríðs­ins og ótti almenn­ings var umfjöll­un­ar­efn­i lista­manna, ekki síst ungs fólks í New York, þangað sem Dylan flutti til að ­fylgja ferli sínum betur eftir ríf­lega tví­tug­ur. Þar næstum áþreif­an­legur sköp­un­ar­kraftur á þessum tíma.

Á árunum 1960 til 1980 urðu lög hans að eins kon­ar ­þjóð­söngvum bar­áttu­fólks um öll Banda­rík­in. Svartir náðu sér­stak­lega tengslum við Dylan-lög­in. Eftir að Martin Luther King var drep­inn í Memp­his, 4. apríl 1968, óm­uðu lög Dyl­ans oftar en ekki undir mót­mæl­um.

Eitt af hans fræg­ari lög­um, Hurricane, sem Dylan samdi með­ Jacques Levy, kom út árið 1975. Lagið var bar­áttu­lag fyrir boxar­ann Rubin „Hurricane“ Carter, sem mátti þola kyn­þátta­for­dóma og marg­vís­legt órétt­læti allan sinn ­fer­il. Denzel Was­hington lék Hurricane í sam­nefndri kvik­mynd sem kom út árið 1999.



Flutti hugs­anir sínar

Dylan hefur sjálfur fjallað um þennan tíma í bók sinn­i, Chron­icles Volume One, og segir í þeim að hann hafi aldrei haft það bak við eyrað að hann væri í ein­hverri bar­áttu. Hann sagð­ist hafa reynt að orða hugs­anir sínar og flytja þær eins og hann teldi best. Það væri allt og sumt.

Dylan hefur verið á tón­leika­túr svo til allan sinn fer­il, og ­spil­aði á tón­leikum um allan heim. Hann þykir sér­lund­aður og á það til að halda tón­leika sem gestir eiga erfitt með að átta sig á.

Þessi brodd­fluga tón­list­ar­heims­ins – og nú bók­mennt­anna – skilur eftir sig dýpri spor í banda­rísku þjóð­lífi en flestir ef ekki all­ir núlif­andi Banda­ríkja­menn. Síð­asti Banda­ríkja­mað­ur­inn til að vinna verð­laun­in var Toni Morri­son árið 1993.

Þegar til­kynnt var um að verð­launin færu til Bob Dylan, ­spurðu blaða­menn hvers vegna tón­list­ar­maður væri að fá bók­mennta­verð­laun­in. „Ti­mes T­hey Are Chang­ing“ var svar­ið.

Dylan, sem nú er 75 ára gam­all, hefur ekki sagt sitt ­síð­asta. Hann hefur sent frá sér 37 stúd­íó­plöt­ur, 11 tón­leika­plöt­ur, 58 smá­skífur og fjöld­ann allan af safn­plöt­um. Afköstin hafa verið með ólík­indum á ferli sem spannar nú 55 ár.

Það er tákn­rænt að til­kynnt um að Nóbels­verð­launin hafi fallið í hans skaut, á meðan hann var að und­ir­búa sig fyrir tón­leika. Hann er eig­in­lega alltaf í þeim aðstæð­um: Að fara spila á tón­leik­um.

Kannski hljóma þessar línur hér að neð­an. Beitt­ari og kjarn­yrt­ari verða text­arnir ekki.



Times They Are Chang­ing

Come gather 'round people where ever you roam And admit that the waters around you have grown And accept it that soon you'll be drenched to the bone If your time to you is worth savin' Then you better start swimm­in' or you'll sink like a sto­ne, For the times they are a' chang­in'!
Come writers and crit­ics who proph­esy with your pen And keep your eyes wide the chance won't come again And don't speak too soon for the wheel's still in spin And ther­e's no tell­in' who that it's nam­in' For the loser now will be later to win For the times they are a' chang­in'!
Come senators, con­gress­men ple­ase heed the call Don't stand in the doorway don't block up the hall For he that gets hurt will be he who has stalled Ther­e's a battle outside and it's rag­in' It'll soon shake your windows and rattle your walls For the times they are a' chang­in'!
Come mothers and fathers throug­hout the land And don't crit­icize what you can't und­er­stand Your sons and your daughters are beyond your comm­and Your old road is rapidly agin' Ple­ase get out of the new one if you can't lend your hand For the times they are a' chang­in'!
The line it is drawn the curse it is cast The slow one now will later be fast As the pres­ent now will later be past The order is rapidly fad­in' And the first one now will later be last For the times they are a' chang­in'!

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Brynjar Níelsson
Villuljós
Kjarninn 30. maí 2020
Sigrún Guðmundsdóttir
Okkar SORPA
Kjarninn 30. maí 2020
Laugavegurinn er ein allra vinsælasta gönguleið landsins en gengið er frá Landmannalaugum.
Landinn óður í útivist
Uppselt er í margar ferðir Ferðafélags Íslands og félagið hefur þurft að bæta við ferðum. Níu af hverjum tíu ætla að ferðast innanlands í sumar samkvæmt könnun Ferðamálastofu.
Kjarninn 30. maí 2020
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þingmaður Pírata, er á meðal þeirra þingmanna sem skrifaðir eru á álitið.
Vilja viðurlög vegna brota sem varða verulega almannahagsmuni
Stjórnarandstöðuþingmenn vilja að aðstoðarmenn ráðherra þurfi að bíða í sex mánuði eftir að þeir ljúki störfum áður en þeir gerist hagsmunaverðir.
Kjarninn 30. maí 2020
Hoppuðu áfram eftir að heimsfaraldurinn skall á
Nýsköpunarfyrirtækið Kara Connect fékk óvæntan meðbyr þegar heimsfaraldurinn fór að geisa og ætlar að nýta sér aðstæðurnar til þess að vaxa hraðar en áætlað var. Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir framkvæmdastjóri Köru Connect ræddi við Kjarnann.
Kjarninn 30. maí 2020
Leiðtogar ríkisstjórnar Íslands.
34 milljarðar króna í að viðhalda störfum en 27 milljarðar króna í að eyða þeim
Hlutabótaleiðin mun líkast til kosta 45 sinnum meira en upphaflega var lagt upp með. Hún hefur, að mati ríkisendurskoðunar, verið misnotuð á margan hátt til að ná út fé úr ríkissjóði. Nú býðst sömu fyrirtækjum sem hana nýttu ríkisstyrkir til að reka fólk.
Kjarninn 30. maí 2020
Stækkuð og lituð mynd af frumu (bleikur litur) sem er verulega sýkt af SARS-CoV-2 veirunni (grænn litur).
„Eins og líkaminn væri vígvöllur“
Það er varla annað hægt en að bera óttablandna virðingu fyrir lífveru sem hefur eignast tugmilljónir afkomenda um allan heim á nokkrum mánuðum, segir mannerfðafræðingurinn Agnar Helgason sem sjálfur smitaðist og hefur teiknað upp ættartré veirunnar.
Kjarninn 29. maí 2020
Yfir 4.000 manns hafa látist í Svíþjóð vegna COVID-19. Flest hafa smitin verið í höfuðborginni Stokkhólmi.
Skilja Svíþjóð út undan
Landamæri Danmerkur og Noregs að Svíþjóð verða ekki opnuð um miðjan júní. Þau verða hins vegar opnuð gagnvart Íslandi. Utanríkisráðherra Svíþjóðar segir ákvörðunina pólitíska – ekki vísindalega.
Kjarninn 29. maí 2020
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None