Frjósemi á Íslandi aldrei verið minni

Frjósemi íslenskra kvenna var 1,75 börn á hverja konu, og hefur aldrei mælst minni frá því að mælingar hófust árið 1853. Rétt um fjögur þúsund börn fæddust á Íslandi í fyrra.

Færri börn fæddust á Íslandi í fyrra en árið á undan.
Færri börn fæddust á Íslandi í fyrra en árið á undan.
Auglýsing

Frjó­semi kvenna á Íslandi er minni en nokkru sinni fyrr, og færri börn fædd­ust hér á landi í fyrra en árið á und­an. 4.034 börn fædd­ust hér á landi í fyrra, en þau voru 4.129 árið á und­an. Eftir hrun fór fjöldi fæð­inga yfir fimm þús­und börn árið 2009. 

Þetta kemur fram í nýjum tölum frá Hag­stof­unni. Helsti mæli­kvarði á frjó­semi er fjöldi lif­andi fæddra barna á ævi hverrar kon­ur. Yfir­leitt er miðað við það að frjó­semi þurfi að vera 2,1 barn á hverja konu til þess að við­halda mann­fjöld­anum til lengri tíma lit­ið, en þetta hlut­fall á Íslandi er komið niður í 1,75 barn á hverja konu. Frjó­semin hefur aldrei mælst lægri frá því að mæl­ingar hófust árið 1853. Árið 2015 mæld­ist frjó­semin 1,81 barn á hverja konu, sem er næst­lægsta frjó­semi sem mælst hefur hér á land­i. 

Frjó­semi hér á landi hefur verið með því mesta sem þekk­ist í Evr­ópu á síð­ustu árum. Frjó­semin í Evr­ópu­sam­bands­ríkj­unum 28 var til dæmis 1,58 að með­al­tali árið 2015. 

Auglýsing

Með­al­aldur mæðra hefur farið jafnt og þétt hækk­andi und­an­farna ára­tugi og konur eign­ast nú sitt fyrsta barn síðar á ævinni en áður. Fram yfir 1980 var með­al­aldur frumbyrja undir 22 árum, en hefur hækkað og var orð­inn 27,7 ár í fyrra. Algeng­asti barn­eigna­ald­ur­inn er 25 til 29 ára og á því ald­urs­bili fædd­ust 109 börn á hverjar þús­und konur í fyrra. Fæð­ing­ar­tíðni mæðra undir tví­tugu var 6,5 börn á hverjar þús­und konur sem er mjög lágt miðað við þegar hún fór hæst. 

Fæð­ing­ar­or­lofs­tölur sýna fækkun fæð­inga

Nýjar tölur frá Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði, sem Kjarn­inn greindi frá í gær, sýna sömu þró­un. Í fyrra tóku 3.867 mæður fæð­ing­­ar­or­lof, miðað við rétt tæp­lega 4.000 árið á und­an. Ekki eiga allar mæður rétt á fæð­ing­ar­or­lofi, en sumar eiga rétt á fæð­ing­ar­styrk. 

Litlar breyt­ingar hafa orðið á fæð­ing­ar­or­lofstöku mæðra und­an­farin ár, en þær taka að með­al­tali 182 daga í fæð­ing­ar­or­lof með börnum sín­um. 96 pró­­sent mæðra taka meira fæð­ing­­ar­or­lof en þá þrjá mán­uði sem þær einar eiga rétt á að taka, og aðeins eitt pró­­sent þeirra tekur minna. Mæður axla því ennþá meg­in­á­byrgð á umönnun barna þar til dag­vist­un­ar­úr­ræði taka við, og hluti af vand­anum er sá að engin trygg­ing er fyrir slíkum úrræðum þegar fæð­ing­ar­or­lofi lýkur hér á landi, eins og BSRB benti á í umfjöllun sinni um tölur Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóðs. 

Feðrum fækkar og þeir taka minna orlof

Þeim feðrum sem taka fæð­ing­ar­or­lof hefur hins vegar farið ört fækk­andi und­an­farin ár, eftir að hámarks­greiðslur frá Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði voru skertar veru­lega. Flestir sem að fæð­ing­­ar­or­lofs­­málum koma eru sam­­mála um það að ákvörðun stjórn­­­valda um að skerða hámarks­­greiðslur úr Fæð­ing­­ar­or­lofs­­sjóði veru­­lega eftir hrun hafi haft mikil áhrif, sér­­stak­­lega á töku feðra á fæð­ing­­ar­or­lofi. Meðal ann­­ars hefur Kristín Ást­­geir­s­dótt­ir, fram­­kvæmda­­stýra Jafn­­rétt­is­­stofu, sagt að þetta ein­staka kerfi, sem búið var að byggja upp á Íslandi hvað varðar fæð­ing­­ar­or­lof karla, sé að molna niður fyrir framan okk­­ur. Þetta hafi áhrif á ákvörðun fólks um að eign­ast börn. 

Frá því að farið var að skerða hámarks­­greiðslur úr sjóðnum eftir hrun hefur hlut­­fall þeirra karla sem taka fæð­ing­­ar­or­lof farið úr 90 pró­­sent­um, árið 2008, í 74% í fyrra. Hlut­­fallið í fæð­ing­­ar­or­lofi feðra hefur ekki verið lægra á þessu tíma­bili en í fyrra, og það hefur lækkað hratt á milli ára. Árið 2015 nýttu 80 pró­­sent feðra fæð­ing­­ar­or­lof sem þeir áttu rétt á að ein­hverju leyti.

Að sama skapi taka feður sífellt færri daga í fæð­ing­­ar­or­lofi, en í fyrra tóku feður að með­­al­tali 75 daga í fæð­ing­­ar­or­lof, en árið 2015 var með­­al­talið 84 dag­­ar, og fyrir hrun var það 101 dagur að með­­al­tali. Ein­­göngu ell­efu pró­­sent feðra taka meira en þá þrjá mán­uði sem þeir eiga rétt á sam­­kvæmt lög­­um, en þetta hlut­­fall var komið í 23 pró­­sent árið 2008. Nú er einnig svo komið að helm­ingur feðra sem taka fæð­ing­­ar­or­lof taka minna en þeir eiga rétt á, en hlut­­fallið hefur aldrei verið hærra. Árið 2008 tóku aðeins 22% feðra styttra orlof en þrjá mán­uð­i. 

Búið að hækka á ný 

Talið er full­víst að skerð­ingar á hámarks­­greiðslum úr Fæð­ing­­ar­or­lofs­­sjóði eftir hrun hafi haft mikil áhrif á fæð­ing­­ar­or­lofstöku feðra og fæð­ing­­ar­­tíðni. Í októ­ber síð­­ast­liðnum tók Eygló Harð­­ar­dótt­ir, þáver­andi félags- og hús­næð­is­­mála­ráð­herra, þá ákvörðun að hækka hámarks­­greiðsl­­urnar úr Fæð­ing­­ar­or­lofs­­sjóði í 500 þús­und krón­­ur, en fram að því hafði hámarkið um langt skeið verið 370 þús­und krón­­ur, en eftir hrun fór þessi upp­­hæð lægst niður í 300 þús­und krón­­ur. 

BSRB hefur bent á að fæð­ing­­ar­or­lof má taka allt að 24 mán­uða aldri barns og því muni fyrstu for­eldrar sem njóta nýrra hámarks­­greiðslna ekki koma inn í mæl­ing­­arnar fyrr en í fyrsta lagi 15. októ­ber 2018. Því munu áhrifin ekki koma fram strax. 

Starfs­hópur um fram­­­­tíð­­­­ar­­­­stefnu í fæð­ing­­­­ar­or­lofs­­­­málum skil­aði til­­­­lögum til Eyglóar í mars í fyrra. Þar var lagt til að hámarks­­­­greiðslur yrðu hækk­­­­aðar upp í 600 þús­und krón­­­­ur, að fyrstu 300 þús­und krónur tekna verði óskertar en 80 pró­­­­sent af tekjum umfram það. Þá lagði hóp­­­­ur­inn til að hámarks­­­­greiðsl­­­­urnar myndu breyt­­­­ast í sam­ræmi við launa­­­­vísi­­­­tölu hvers árs og að breyt­ing­­­­arnar myndu taka gildi um síð­­­ustu ára­­mót. Auk þess var lagt til að fæð­ing­­­­ar­or­lof yrði 12 mán­uðir í stað níu frá og með byrjun árs 2019 og að leik­­­­skóla­d­völ yrði tryggð í fram­haldi af fæð­ing­­­­ar­or­lofi.

Eygló ætl­­aði að leggja fram frum­varp sem byggð­ist á þessum til­­lögum en af því varð ekki. 

Núver­andi ráð­herra þess­­ara mála, Þor­­steinn Víglunds­­son, ætlar að leggja fram frum­varp í haust þar sem hámarks­­greiðsl­­urnar verða hækk­­aðar í 600 þús­und krónum í þremur skref­­um. Hann hefur hins vegar ekki áform um að lengja fæð­ing­­ar­or­lofið í 12 mán­uði, heldur sagt að for­­gangs­at­riðið sé að hækka greiðsl­­ur. Stjórn­­­ar­and­­stöð­u­­þing­­menn hafa aftur á móti lagt fram frum­varp um leng­ingu orlofs­ins í 12 mán­uði, og það frum­varp er til með­­­ferðar í vel­­ferð­­ar­­nefnd Alþing­­is. 

Í stjórn­­­­­ar­sátt­­­mála nýrrar rík­­­is­­­stjórnar kemur þó fram að vinna þurfi mark­visst að því að tryggja börnum leik­­­skóla- eða dag­vist þegar fæð­ing­­­ar­or­lofi slepp­ir, með sam­eig­in­­­legu átaki ríkis og sveit­­­ar­­­fé­laga. Ekki kemur fram með hvaða hætti þetta á að gera, né hvort stjórn­­­völd vilji þá að slík vistun yrði í boði frá níu mán­aða aldri. Ekk­ert um þetta er sýn­i­­­legt í fjár­­­­­mála­á­ætl­­­un­inni.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir
Nýsköpunarmiðstöð Íslands lögð niður um næstu áramót
Niðurstaða greiningarvinnu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins er sú að hluta verkefna Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands megi framkvæma undir öðru rekstrarformi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ríkisstjórnin vill auka gagnsæið hjá 30 óskráðum en þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum
Í drögum að nýju frumvarpi, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til að auka traust á íslenskt atvinnulíf, er lagt til að skilgreining á „einingum tengdum almannahagsmunum“ verði víkkuð verulega út og nái meðal annars til stóriðju og sjávarútvegsrisa.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Virkjanir undir 10 MW hafa verið kallaðar smávirkjanir.
Vilja einfalda lög og reglur um smávirkjanir
Þingmenn Framsóknarflokksins segja umsóknarferli varðandi minni virkjanir fjárfrekt og langt og að smávirkjanir séu umhverfisvænir orkugjafar þar sem þær stuðli „að minni útblæstri óæskilegra efna sem hafa áhrif á hitastig jarðar“.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Aðalsteinn Leifsson
Aðalsteinn Leifsson nýr ríkissáttasemjari
Félags- og barnamálaráðherra hefur skipað Aðalstein Leifsson framkvæmdastjóra hjá EFTA sem ríkissáttasemjara frá og með 1.apríl næstkomandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Stefán Eiríksson, sem nýverið var valinn af stjórn RÚV til að stýra fyrirtækinu til næstu fimm ára hið minnsta.
Verðandi útvarpsstjóri vill opna safn RÚV fyrir fjölmiðlum og almenningi
Stefán Eiríksson vill að allt efni sem er til staðar í safni RÚV, og er ekki bundið rétthafatakmörkunum, verði opið og aðgengilegt öllum almenningi og öðrum fjölmiðlum til frjálsra nota.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ástráður með það til skoðunar að stefna íslenska ríkinu ... aftur
Ástráður Haraldsson hefur fjórum sinnum sóst eftir því að komast að sem dómari við Landsrétt. Þrívegis hefur honum verið hafnað en ekki hefur verið tekin ákvörðun um eina umsókn hans. Ástráður telur sig hafa mátt þola ítrekuð réttarbrot.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Mannréttindadómstóll Evrópu: Ríkið þarf að greiða Elínu bætur
Mannréttindadómstóll Evrópu hefur kveðið upp dóm í máli Elínar Sigfúsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs Landsbankans, gegn íslenska ríkinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Margar konur af erlendum uppruna vissi ekki af kvennafrídeginum 2018 og unnu á meðan íslenskar konur tóku þátt.
Konur af erlendum uppruna vinna meira, eru í einhæfari störfum og á lægri launum
Ný skýrsla unnin fyrir félagsmálaráðuneytið sýnir að líta þurfi til margra þátta þegar hugað er að því hvar kreppir að varðandi stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Meira eftir höfundinnÞórunn Elísabet Bogadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None