Frjósemi á Íslandi aldrei verið minni

Frjósemi íslenskra kvenna var 1,75 börn á hverja konu, og hefur aldrei mælst minni frá því að mælingar hófust árið 1853. Rétt um fjögur þúsund börn fæddust á Íslandi í fyrra.

Færri börn fæddust á Íslandi í fyrra en árið á undan.
Færri börn fæddust á Íslandi í fyrra en árið á undan.
Auglýsing

Frjósemi kvenna á Íslandi er minni en nokkru sinni fyrr, og færri börn fæddust hér á landi í fyrra en árið á undan. 4.034 börn fæddust hér á landi í fyrra, en þau voru 4.129 árið á undan. Eftir hrun fór fjöldi fæðinga yfir fimm þúsund börn árið 2009. 

Þetta kemur fram í nýjum tölum frá Hagstofunni. Helsti mælikvarði á frjósemi er fjöldi lifandi fæddra barna á ævi hverrar konur. Yfirleitt er miðað við það að frjósemi þurfi að vera 2,1 barn á hverja konu til þess að viðhalda mannfjöldanum til lengri tíma litið, en þetta hlutfall á Íslandi er komið niður í 1,75 barn á hverja konu. Frjósemin hefur aldrei mælst lægri frá því að mælingar hófust árið 1853. Árið 2015 mældist frjósemin 1,81 barn á hverja konu, sem er næstlægsta frjósemi sem mælst hefur hér á landi. 

Frjósemi hér á landi hefur verið með því mesta sem þekkist í Evrópu á síðustu árum. Frjósemin í Evrópusambandsríkjunum 28 var til dæmis 1,58 að meðaltali árið 2015. 

Auglýsing

Meðalaldur mæðra hefur farið jafnt og þétt hækkandi undanfarna áratugi og konur eignast nú sitt fyrsta barn síðar á ævinni en áður. Fram yfir 1980 var meðalaldur frumbyrja undir 22 árum, en hefur hækkað og var orðinn 27,7 ár í fyrra. Algengasti barneignaaldurinn er 25 til 29 ára og á því aldursbili fæddust 109 börn á hverjar þúsund konur í fyrra. Fæðingartíðni mæðra undir tvítugu var 6,5 börn á hverjar þúsund konur sem er mjög lágt miðað við þegar hún fór hæst. 

Fæðingarorlofstölur sýna fækkun fæðinga

Nýjar tölur frá Fæðingarorlofssjóði, sem Kjarninn greindi frá í gær, sýna sömu þróun. Í fyrra tóku 3.867 mæður fæð­ing­ar­or­lof, miðað við rétt tæplega 4.000 árið á undan. Ekki eiga allar mæður rétt á fæðingarorlofi, en sumar eiga rétt á fæðingarstyrk. 

Litlar breytingar hafa orðið á fæðingarorlofstöku mæðra undanfarin ár, en þær taka að meðaltali 182 daga í fæðingarorlof með börnum sínum. 96 pró­sent mæðra taka meira fæð­ing­ar­or­lof en þá þrjá mán­uði sem þær einar eiga rétt á að taka, og aðeins eitt pró­sent þeirra tekur minna. Mæður axla því ennþá meginábyrgð á umönnun barna þar til dagvistunarúrræði taka við, og hluti af vandanum er sá að engin trygging er fyrir slíkum úrræðum þegar fæðingarorlofi lýkur hér á landi, eins og BSRB benti á í umfjöllun sinni um tölur Fæðingarorlofssjóðs. 

Feðrum fækkar og þeir taka minna orlof

Þeim feðrum sem taka fæðingarorlof hefur hins vegar farið ört fækkandi undanfarin ár, eftir að hámarksgreiðslur frá Fæðingarorlofssjóði voru skertar verulega. Flestir sem að fæð­ing­ar­or­lofs­málum koma eru sam­mála um það að ákvörðun stjórn­valda um að skerða hámarks­greiðslur úr Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði veru­lega eftir hrun hafi haft mikil áhrif, sér­stak­lega á töku feðra á fæð­ing­ar­or­lofi. Meðal ann­ars hefur Kristín Ást­geirs­dótt­ir, fram­kvæmda­stýra Jafn­rétt­is­stofu, sagt að þetta ein­staka kerfi, sem búið var að byggja upp á Íslandi hvað varðar fæð­ing­ar­or­lof karla, sé að molna niður fyrir framan okk­ur. Þetta hafi áhrif á ákvörðun fólks um að eignast börn. 

Frá því að farið var að skerða hámarks­greiðslur úr sjóðnum eftir hrun hefur hlut­fall þeirra karla sem taka fæð­ing­ar­or­lof farið úr 90 pró­sent­um, árið 2008, í 74% í fyrra. Hlut­fallið í fæð­ing­ar­or­lofi feðra hefur ekki verið lægra á þessu tíma­bili en í fyrra, og það hefur lækkað hratt á milli ára. Árið 2015 nýttu 80 pró­sent feðra fæð­ing­ar­or­lof sem þeir áttu rétt á að ein­hverju leyti.

Að sama skapi taka feður sífellt færri daga í fæð­ing­ar­or­lofi, en í fyrra tóku feður að með­al­tali 75 daga í fæð­ing­ar­or­lof, en árið 2015 var með­al­talið 84 dag­ar, og fyrir hrun var það 101 dagur að með­al­tali. Ein­göngu ell­efu pró­sent feðra taka meira en þá þrjá mán­uði sem þeir eiga rétt á sam­kvæmt lög­um, en þetta hlut­fall var komið í 23 pró­sent árið 2008. Nú er einnig svo komið að helm­ingur feðra sem taka fæð­ing­ar­or­lof taka minna en þeir eiga rétt á, en hlut­fallið hefur aldrei verið hærra. Árið 2008 tóku aðeins 22% feðra styttra orlof en þrjá mán­uð­i. 

Búið að hækka á ný 

Talið er full­víst að skerð­ingar á hámarks­greiðslum úr Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði eftir hrun hafi haft mikil áhrif á fæð­ing­ar­or­lofstöku feðra og fæð­ing­ar­tíðni. Í októ­ber síð­ast­liðnum tók Eygló Harð­ar­dótt­ir, þáver­andi félags- og hús­næð­is­mála­ráð­herra, þá ákvörðun að hækka hámarks­greiðsl­urnar úr Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði í 500 þús­und krón­ur, en fram að því hafði hámarkið um langt skeið verið 370 þús­und krón­ur, en eftir hrun fór þessi upp­hæð lægst niður í 300 þús­und krón­ur. 

BSRB hefur bent á að fæð­ing­ar­or­lof má taka allt að 24 mán­uða aldri barns og því muni fyrstu for­eldrar sem njóta nýrra hámarks­greiðslna ekki koma inn í mæl­ing­arnar fyrr en í fyrsta lagi 15. októ­ber 2018. Því munu áhrifin ekki koma fram strax. 

Starfs­hópur um fram­­­tíð­­­ar­­­stefnu í fæð­ing­­­ar­or­lofs­­­málum skil­aði til­­­lögum til Eyglóar í mars í fyrra. Þar var lagt til að hámarks­­­greiðslur yrðu hækk­­­aðar upp í 600 þús­und krón­­­ur, að fyrstu 300 þús­und krónur tekna verði óskertar en 80 pró­­­sent af tekjum umfram það. Þá lagði hóp­­­ur­inn til að hámarks­­­greiðsl­­­urnar myndu breyt­­­ast í sam­ræmi við launa­­­vísi­­­tölu hvers árs og að breyt­ing­­­arnar myndu taka gildi um síð­ustu ára­mót. Auk þess var lagt til að fæð­ing­­­ar­or­lof yrði 12 mán­uðir í stað níu frá og með byrjun árs 2019 og að leik­­­skóla­d­völ yrði tryggð í fram­haldi af fæð­ing­­­ar­or­lofi.

Eygló ætl­aði að leggja fram frum­varp sem byggð­ist á þessum til­lögum en af því varð ekki. 

Núver­andi ráð­herra þess­ara mála, Þor­steinn Víglunds­son, ætlar að leggja fram frum­varp í haust þar sem hámarks­greiðsl­urnar verða hækk­aðar í 600 þús­und krónum í þremur skref­um. Hann hefur hins vegar ekki áform um að lengja fæð­ing­ar­or­lofið í 12 mán­uði, heldur sagt að for­gangs­at­riðið sé að hækka greiðsl­ur. Stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn hafa aftur á móti lagt fram frum­varp um leng­ingu orlofs­ins í 12 mán­uði, og það frum­varp er til með­ferðar í vel­ferð­ar­nefnd Alþing­is. 

Í stjórn­­­ar­sátt­­mála nýrrar rík­­is­­stjórnar kemur þó fram að vinna þurfi mark­visst að því að tryggja börnum leik­­skóla- eða dag­vist þegar fæð­ing­­ar­or­lofi slepp­ir, með sam­eig­in­­legu átaki ríkis og sveit­­ar­­fé­laga. Ekki kemur fram með hvaða hætti þetta á að gera, né hvort stjórn­­völd vilji þá að slík vistun yrði í boði frá níu mán­aða aldri. Ekk­ert um þetta er sýn­i­­legt í fjár­­­mála­á­ætl­­un­inni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Nichole Leigh Mosty
Ég vil tala um innflytjendur.
Leslistinn 8. maí 2021
Jón Sigurðsson
Ein uppsprettulind mennskunnar
Kjarninn 8. maí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, er einn þeirra sex sem eru með stöðu sakbornings í rannsókn héraðssaksóknara á viðskiptaháttum fyrirtækisins.
Fjallað um rannsókn á Samherja í skráningarlýsingu Síldarvinnslunnar
Hlutafjárútboð Síldarvinnslunnar hefst á mánudag. Á meðal þeirra sem ætla að selja hlut í útgerðinni í því er Samherji, sem verður þó áfram stærsti eigandi Síldarvinnslunnar. Fjallað er um rannsókn yfirvalda á Samherja í skráningarlýsingu.
Kjarninn 8. maí 2021
Nornahár og nornatár
Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa reglulega hraunmola á Kjarnann. Þetta er sá fimmti. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt.
Kjarninn 8. maí 2021
Þögnin rofin á ný
Hundruð íslenskra kvenna hafa í vikunni stigið fram opinberlega með sínar erfiðustu minningar, í kjölfar þess að stuðningsbylgja reis upp með þjóðþekktum manni sem tvær konur segja að brotið hafi á sér. Lærði samfélagið lítið af fyrri #metoo-bylgjunni?
Kjarninn 8. maí 2021
Benedikt Gíslason, bankastjóri Arion banka.
Arion banki að ná markmiðum sínum og ætlar að dæla fé til hluthafa á næstu árum
Umfram eigið fé Arion banka var 41 milljarður króna í lok mars síðastliðins. Bankinn ætlar að greiða hluthöfum sínum út um 50 milljarða króna á næstu árum. Hann hefur nú náð markmiði sínu um arðsemi tvo ársfjórðunga í röð.
Kjarninn 8. maí 2021
Meira eftir höfundinnÞórunn Elísabet Bogadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None