Leysingavatn flæðir yfir ísinn á Suðurskautslandinu

Fljótandi vatn er mun meira á Suðurskautslandinu en áður var talið. Ný heildstæð rannsókn hefur kortlagt vatnsflauminn á ísbreiðunni.

Fágæt mynd af jökulfossi á Suðurskautinu.
Fágæt mynd af jökulfossi á Suðurskautinu.
Auglýsing

Fyrsta heild­stæða rann­sóknin sem er gerð hefur verið á straum­vatni á Suð­ur­skauts­land­inu bendir til þess að árs­tíða­bundið leys­inga­vatn sé mun meira á Suð­ur­skaut­inu en áður var talið. Nið­ur­stöð­urnar eru sagðar breyta hug­myndum vís­inda­manna á því hversu við­kvæmur jök­ull­inn á Suð­ur­skaut­inu sé fyrir hita­breyt­ingum fram­tíð­ar.

Rann­sóknin var unnin af hópi vís­inda­manna frá The Earth Institute við Col­umbia Háskóla í Banda­ríkj­unum og mið­aði hún að því að mæla leys­inga­vatnið á Suð­ur­skauts­land­inu. Mikið af þessu vatni rennur til sjávar ofan af jökl­inum sem þekur allt Suð­ur­skauts­land­ið. Leys­inga­vatn hefur jafn­framt runnið eftir mörgum far­vegum síðan snemma á síð­ustu öld.

Með bættri tækni er nú hægt að fá gleggri mynd af því hvert þetta leys­inga­vatn rennur og sú mynd er ekki fal­leg. „Þetta er ekki að ger­ast í fram­tíð­inni – þetta er mjög útbreitt núna og hefur verið það um ára­tuga skeið,“ er haft eftir Jon­athan Kingsla­ke, jökla­fræð­ingi í rann­sókn­ar­hópn­um.

Auglýsing

Hóp­ur­inn kort­lagði affall vatns frá ísbreið­unni á eitt kort. Margir þess­ara „ósa“ ef svo má að orði kom­ast hafa verið þekktir í lengri tíma en aldrei hefur það verið tekið saman með heild­stæðum hætti hversu víða vatnið rennur ofan af jökl­in­um.

Á mynd­inni hér að neðan merkir hver rauður kross sjálf­stætt affall eða ós.

Suðurskautslandið.

Stuðst var við myndir af yfir­borði ísbreið­unnar til þess að kort­leggja vatns­strauma á yfir­borð­inu, skil­greina saf­nár og ósa. Rann­sóknin leiddi í ljós að nærri 700 sjálf­stæð safn­kerfi eru að finna á ísbreið­unni sem renna svo hring­inn í kringum Suð­ur­skauts­landið til sjáv­ar.

Vatns­flaum­ur­inn á ísbreið­unni hefur jafn­framt skapað risa­vaxin lón sem spanna fleiri kíló­metra í þver­mál. Rann­sóknin hefur einnig leitt í ljós að vatn á fljót­andi formi er að finna í meira en 1.300 metra hæð yfir sjáv­ar­máli. Það var talið ómögu­legt að finna fljót­andi vatn í svo mik­illi hæð á Suð­ur­skaut­inu.

„Ég held að flestir jarð­skauta­fræð­ingar hafi talið renn­andi vatn vera tölu­vert fágætt á yfir­borði Suð­ur­skauts­ins. En við fundum mikið af því, á mjög stórum svæð­u­m,“ segir Kingsla­ke.

Kingslake segir gögnin sem aflað hefur verið vera of rýr til þess að hægt sé að segja hvort vatns­flaum­ur­inn hafi auk­ist síð­ustu sjö ára­tug­ina. „Við höfum enga ástæðu til þess að ætla það. En án frek­ari gagna­öfl­unar getum við ekki sagt til um það. Nú er það mjög mik­il­vægt til fram­tíðar að kom­ast að því hvernig þessi kerfi muni breyt­ast við frek­ari hlýn­un, og hverslags áhrif þetta mun hafa á ísbreið­una.“

Hlýnun knýr frek­ari hlýnun

Höf­undar rann­sókn­ar­innar fjalla um hvernig bráðnun jök­ul­íss veldur enn frek­ari bráðn­un. Flest þeirra safn­kerfa sem kort­lögð voru á ísbreið­unni hófust nærri fjallstindum sem rísa upp úr jökl­in­um, eða á svæðum þar sem kröftugir vindar hafa blásið snjó ofan af blá­leitum ísn­um. Þessi svæði eru dekkri en hvítur snjór­inn og draga þess vegna meiri orku úr sól­ar­geisl­unum sem veldur bráðn­un. Vatnið rennur svo yfir ísinn og bræðir far­veg niður í móti og í gegnum snjó­inn sem liggur yfir öllu.

Jök­ul­fossar á Nan­sen-ís­breið­unni



Ef hita­spár þess­arar aldar ganga eftir fyrir Suð­ur­skauts­landið mun þetta ferli eiga sér stað í mun meira mæli. „Þessi rann­sókn sýnir okkur að mun meiri bráðnun á sér stað en við héld­um,“ er haft eftir Robin Bell, jarð­skauta­fræð­ingi við Col­umbia, á vef Col­umbia. „Við hærra hita­stig mun þetta aðeins aukast.“

Vana­lega frýs leys­inga­vatnið aftur á vet­urna svo bráðnun af völdum þess er talin vera smá­vægi­leg. Suð­ur­skauts­jök­ull­inn er hins vegar að bráðna og áhyggjur jökla­fræð­ing­anna sem komu að rann­sókn­inni bein­ast að þeim breyt­ingum sem eru að eiga sér stað. Mesta ístapið úr jökl­inum á sér stað við sporða hans, þar sem stórir ísjakar brotna frá jökl­inum vegna hlýrra haf­strauma og fljóta burt út á hafið þar sem þeir bráðna á end­an­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórður Snær Júlíusson
Skammist ykkar
Kjarninn 28. mars 2020
Skúli Eggert Þórðarson ríkisendurskoðandi skrifar undir umsögn stofnunarinnar.
Ríkisendurskoðun vill skýrara orðalag um endurgreiðsluskyldu á brúarlánum
Orðalagið „að tryggja eftir föngum endurgreiðslu“, getur mögulega falið í sér að skuldari sem fái brúarlán tryggt af hinu opinbera líti svo á að í lánveitingunni felist ekki fortakslaus krafa um endurgreiðslu ef greiðslufall verður hjá honum.
Kjarninn 28. mars 2020
Nokkrar jákvæðar fréttir í miðjum faraldri kórónuveiru
Ógnvekjandi fréttir dynja á okkur þessa dagana. Þeim ber að taka alvarlega. En það finnst vonarglæta inn á milli talna um dauðsföll og útbreiðslu veirunnar skæðu.
Kjarninn 27. mars 2020
Ráðherrar í ríkisstjórninni fá ekki launahækkun í sumar eins og til stóð að þeir myndu fá.
Frysta laun þingmanna, ráðherra og háttsettra embættismanna til áramóta
Laun forsætisráðherra verða áfram rétt yfir tvær milljónir króna, laun hefðbundins ráðherra rúmlega 1,8 milljónir króna og þingfarakaupið án ýmissa viðbótargreiðslna sem geta lagst ofan á það 1,1 milljón króna, eftir að launahækkunum þeirra var frestað.
Kjarninn 27. mars 2020
Lögreglan hefur heimild til þess að sekta fólk um allt að 500 þúsund krónur fyrir brot gegn sóttvarnaráðstöfunum.
Sektir vegna brota á sóttvarnaráðstöfunum geta numið allt að hálfri milljón
Brot gegn gildandi reglum um sóttkví geta kostað fólk allt að 250 þúsund krónur og þeir sem fara gegn reglum um einangrun gætu þurft að greiða hálfa milljón í sekt, samkvæmt nýjum fyrirmælum ríkissaksóknara til lögreglustjóra landsins.
Kjarninn 27. mars 2020
Margrét Bjarnadóttir
Hvers vegna leikhús?
Kjarninn 27. mars 2020
Þorsteinn Már sest aftur í forstjórastólinn hjá Samherja
Þorsteinn Már Baldvinsson hefur ákveðið að setjast aftur í forstjórastólinn hjá Samherja og starfar þar við hlið Björgólfs Jóhannssonar þar til annað verður ákveðið.
Kjarninn 27. mars 2020
Fleiri vantreysta bönkunum en treysta þeim í tengslum við viðbrögð vegna útbreiðslu kórónuveirunnar, samkvæmt könnun MMR.
Fáir treysta fjármálakerfinu í tengslum við viðbrögð við faraldrinum
Almannavarnir og heilbrigðisstofnanir njóta yfirgnæfandi trausts landsmanna hvað viðbrögð við kórónuveirunni varðar. Á móti segjast fleiri vantreysta fjármálakerfinu en bera til þess traust, samkvæmt nýrri könnun MMR.
Kjarninn 27. mars 2020
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None