Skattbyrði tekjulægstu hefur aukist langmest á Íslandi

Allir tekjuhópar borga stærra hlutfall af tekjum sínum í skatta en þeir gerðu fyrir tæpum 20 árum síðan. Byrði tekjulægstu hefur aukist mest, munurinn á skattbyrði þeirra og hinna ríkustu hefur minnkað og tekjujöfnunarhlutverk skattkerfis dregist saman.

7DM_4510_raw_1660.JPG
Auglýsing

skýrsla hag­deildar Alþýðu­sam­bands Íslands (ASÍ) um þróun skatt­byrði launa­fólks sýnir að skatt­byrði hefur auk­ist í öllum tekju­hópum hér­lendis frá árinu 1998 til loka árs 2016. Aukn­ingin er hins vegar lang­mest hjá tekju­lægstu hóp­un­um, mun­ur­inn á skatt­byrði tekju­lægstu hópanna og þeirra tekju­hærri hefur minnkað og dregið hefur úr tekju­jöfn­un­ar­hlut­verki skatt­kerf­is­ins.  Kaup­mátt­ar­aukn­ing síð­ustu ára hefur þannig síður skilað sér til launa­fólks með lægri tekjur en þeirra tekju­hærri vegna vax­andi skatt­byrði.

Í til­kynn­ingu vegna útgáfu skýrsl­unnar seg­ir: „Þegar skoðað er sam­spil tekju­skatts, útsvars og per­sónu­af­sláttar auk barna- og vaxta­bóta hefur t.d. skatt­byrði para á lág­marks­launum með tvö börn og lág­marks eigið fé í hús­næði (20 pró­sent) í heild­ina auk­ist um 21 pró­sentu­stig á umræddu tíma­bil­i.“

Per­sónu­af­sláttur fylgir ekki launa­þróun

Þessa þró­un, að skatt­byrði tekju­lægri hækki mest, má helst rekja til þess að per­sónu­af­sláttur hefur ekki fylgt launa­þró­un. Þá hafi stuðn­ingur vaxta­bóta­kerf­is­ins minnkað veru­lega á tíma­bil­inu og fækkað í þeim hópi sem fær greiddar vaxta­bæt­ur. Kjarn­inn greindi til að mynda frá því nýverið að almennar vaxta­bætur hafa lækkað um 7,7 millj­arða króna frá árinu 2010 og þeim þeim fjöl­skyldum sem fá þær hefur fækkað um rúm­lega 30 þús­und á saman tíma.

Auglýsing

Í skýrslu ASÍ segir einnig að íslenska barna­bóta­kerfið sé veikt og að það dragi ein­göngu úr skatt­byrði ein­stæðra for­eldra og allra tekju­lægstu para. Þá hafi húsa­leigu­bóta­kerfið  þró­ast með sama hætti og önnur til­færslu­kerfi og því hefur dregið úr stuðn­ingi við launa­fólk á leigu­mark­aði. Nýtt hús­næð­is­bóta­kerfi bæti nokkuð hag lág­launa ein­stak­linga og ein­stæðra for­eldra á leigu­mark­aði en lág­launa pör fá eftir sem áður lít­inn eða engan stuðn­ing vegna leigu­kostn­aðar.

Ríku verða rík­ari

Kjarn­inn hefur ítrekað greint frá því á und­an­förnum árum að mis­skipt­ing eigna er að aukast mjög hratt hér­lend­is. Í frétta­skýr­ingu sem birt­ist 4. októ­ber 2016 kom fram að  eigið fé Íslend­inga hefði tvö­­fald­­ast á sex árum, eða auk­ist um 1.384 millj­­arða króna.

Þessi nýi auður skipt­ist ekki jafnt á milli hópa. Af hreinni eign sem orðið hefur til frá árinu 2010 hafði rík­­asta tíu pró­­sent lands­­manna, alls 20.251 fjöl­skyld­ur, tekið til sín fjórar af hverjum tíu nýjum krónum sem orðið höfðu til í íslensku sam­­fé­lagi. Þessi hópur átti 1.880 millj­­arða króna í lok árs 2015, eða 64 pró­­sent af eignum lands­­manna.

Á sama tíma skuld­aði fátæk­­ari helm­ingur þjóð­­ar­inn­­ar, rúm­­lega 100 þús­und vinn­andi manns, 211 millj­­arða króna umfram eignir sín­­ar. Það þýðir að mun­­ur­inn á eig­in­fjár­­­stöðu fátæk­asta helm­ings þjóð­­ar­innar og rík­­­ustu tíu pró­­senta hennar var 2.091 millj­­arðar króna.

Opin­berar tölur van­­meta hversu mikið hinir ríku á Íslandi efn­­ast ár frá ári. Ástæðan er sú að þær mæla að fullu leyti t.d. hækkun fast­eigna­verðs (sem útskýrir 82 pró­­sent af allri eig­in­fjár­­aukn­ingu Íslend­inga á síð­­­ustu sex árum og nán­­ast alla eigna­aukn­ingu fátæk­­ari hluta lands­­manna) en færir eignir í verð­bréfum inn á nafn­virði. Og rík­ustu Íslend­ing­arnir eiga næstum öll verð­bréf á Íslandi.

Lít­ill hluti hefur nán­ast allar fjár­magnstekjur

7. októ­ber 2016 birti Kjarn­inn svo frétta­­skýr­ingu sem byggði á nýjum tölum Rík­­is­skatt­­stjóra um stað­­tölur skatta. Í þeim tölum var hægt að sjá út hversu mikið Íslend­inga þén­uðu í fjár­­­magnstekjur á árinu 2015. Það eru tekjur sem þeir höfðu af eignum sín­um: t.d. vöxtum af inn­­láns­­reikn­ingum eða skulda­bréfa­­­eign, tekjur af útleigu hús­næð­is, arð­greiðsl­­­ur, hækkun á virði hluta­bréfa eða hagn­aður af sölu fast­­­eigna eða verð­bréfa.

Í töl­unum kom í ljós að tekju­hæsta eitt pró­­sent lands­­manna þén­aði sam­tals 42 millj­­arða króna í fjár­­­magnstekjur á árinu 2015. Um er að ræða undir tvö þús­und fram­telj­end­­ur. Þessi hópur tók til sín 44 pró­­sent af öllum fjár­­­magnstekjum sem urðu til hér­­­lendis á árinu 2015. Það þýðir að 99 pró­­sent þjóð­­ar­innar skipti með sér 56 pró­­sent fjár­­­magnstekna.

3.862 fjöl­skyldur fengu hagnað upp á 29 millj­arða

Fyrr í þessum mán­uði greindi Kjarn­inn svo frá því að tekjur ein­stak­linga á Íslandi af arði námu 43,3 millj­örðum króna í fyrra. Þær juk­ust um 24,6 pró­sent milli ára og er arður nú orðin stærsti ein­staki liður fjár­magnstekja rík­is­sjóðs. Fjöldi þeirra sem töldu fram arð vegna árs­ins 2016 var 14.545 og fjölg­aði um 685 milli ára, eða um tæp­lega fimm pró­sent.

Sölu­hagn­aður jókst um 39,1 pró­sent milli ára þrátt fyrir að fjöl­skyldum sem töldu fram sölu­hagnað hafi ein­ungis fjölgað um 5,4 pró­sent. Það bendir til þess að fámennur hópur sé að taka til sín þorra þess arðs sem verður til í íslensku sam­fé­lagi.

Sölu­hagn­aður var alls 32,3 millj­arðar króna í fyrra og þar af nam sala hluta­bréfa 28,7 millj­örðum króna og hækk­aði um 38,3 pró­sent á milli ára. Á sama tíma fjölg­aði fjöl­skyldum sem telja fram sölu­hagnað vegna hluta­bréfa um ein­ungis 3,7 pró­sent í 3.682 alls. Fjöl­skyldur á Íslandi voru um 197 þús­und í fyrra. Það þýðir að tæp­lega tvö pró­sent fjöl­skyldna lands­ins greiði fjár­magnstekju­skatt vegna sölu­hagn­aðar á hluta­bréf­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Börkur Smári Kristinsson
Hvað skiptir þig máli?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrverandi forsætisráðherra.
Segir VG standa frammi fyrir prófraun í kjölfar Samherjamálsins
Fyrrverandi forsætisráðherra segir að grannt verði fylgst með viðbrögðum Katrínar Jakobsdóttur og VG í tengslum við Samherjamálið. Hún segir að setja verði á fót sérstaka rannsóknarnefnd sem fari ofan í saumana á málinu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Bára Halldórsdóttir
Klausturgate – ári síðar
Bára Halldórsdóttir hefur skipulagt málþing með það að markmiði að gefa þolendum „Klausturgate“ rödd og rými til að tjá sig og til þess að ræða Klausturmálið og eftirmál þess fyrir samfélagið.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Ragnar Þór Ingólfsson er formaður VR.
Vill að verkalýðshreyfingin bjóði fram stjórnmálaafl gegn spillingu
Formaður VR kallar eftir þverpólitísku framboði, sem verkalýðshreyfingin stendur að. „Tökum málin í eigin hendur og stigum fram sem sameinað umbótaafl gegn spillingunni,“ segir hann í pistli.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Ætlar enginn (virkilega) að gera neitt í þessu?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Fólk geti sett sig í spor annarra
Gylfi Zoega segir að hluti af því að hagkerfið geti virkað eins og það eigi að gera, sé að fólk og fjölmiðlar veiti valdhöfum aðhald.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Þórður Snær Júlíusson
Uppskrift að því að drepa umræðuna með börnum
Kjarninn 16. nóvember 2019
Rannsókn Alþingis á fjárfestingarleiðinni gæti náð yfir Samherja
Samherji flutti rúmlega tvo milljarða króna í gegnum fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands. Þeir peningar komu frá félagi samstæðunnar á Kýpur, sem tók við hagnaði af starfsemi Samherja í Namibíu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar