Burt með gettóin

Síðastliðinn fimmtudag stormuðu átta danskir ráðherrar inn á Mjølnerparken á Norðurbrú í Kaupmannahöfn. Slíkt er ekki daglegur viðburður. Tilefnið var að kynna áætlun dönsku ríkisstjórnarinnar um að uppræta hin svokölluðu gettó.

girðing
Auglýsing

Undanfarið hefur umfjöllun um gettóin, vandræðahverfin, verið fyrirferðarmikil í dönskum fjölmiðlum. Ástæður þessarar umfjöllunar eru nokkrar. Þar má nefna átök glæpagengja sem hafa aðsetur á Norðurbrú í Kaupmannahöfn, í kringum áðurnefndan Mjølnerpark og vaxandi ótta almennings sem sakar stjórnvöld og lögreglu um úrræðaleysi. Þetta tengist líka umræðum um málefni flóttafólks og hælisleitenda (það fólk býr ekki í gettóunum) og hefur beint athyglinni að málefnum og stöðu innflytjenda og afkomenda þeirra sem margir hverjir búa í vandræðahverfunum. Sumum þeirra innflytjenda sem komu til Danmerkur fyrir mörgum árum, jafnvel áratugum, hefur gengið illa að fóta sig í dönsku samfélagi. Vilja helst halda þeim siðum og venjum sem ríktu í gamla heimalandinu, t.d. varðandi klæðaburð, trúariðkun, verkaskiptingu á heimilum o.s.frv.

Einskonar hliðarsamfélag

Orðið gettó, sem notað er í mörgum tungumálum, er aldagamalt en uppruninn óljós. Eitt elsta dæmi um slíkt hverfi er frá 11. öld, í Prag. Árið 1462 varð til í Frankfurt í Þýskalandi hverfi gyðinga, og í Feneyjum varð til slíkt hverfi snemma á 16. öld. Fram til þess tíma hafði gyðingum ekki verið heimilt að búa í Feneyjum en árið 1516 fengu þeir heimild til að búa í sérstöku hverfi í borginni, með ströngum skilyrðum. Það hverfi var nefnt gettó. Fleiri dæmi mætti nefna, til dæmis að árið 1692 lagði lögreglustjórinn í Kaupmannahöfn til að til yrði sérstakt gyðingahverfi í borginni en ekkert varð úr þeirri hugmynd. Á árum síðari heimsstyrjaldarinnar stofnuðu þýsku nasistarnir fjölmörg gyðinga-gettó, í löndum Austur-Evrópu.

Í dag er notkun orðsins ekki bundin við hverfi gyðinga, heldur er þar átt við einskonar hliðarsamfélag. Hverfi þar sem sem fólk af sama uppruna býr og mannlífið lýtur á ýmsan hátt öðrum lögmálum en annars gilda.

Auglýsing

Dönsk gettó

Árið 1964 var orðið gettó í fyrsta sinn nefnt í Danmörku. Þá fjallaði dagblaðið Berlingske Tidende (nú Berlingske) um afmarkaða bæjarhluta á Austurbrú, Norðurbrú og Vesturbrú. Þessi hverfi áttu það sameiginlegt að þar bjó fólk sem flutt hafði til Danmerkur, í leit að betra lífi. Íbúðirnar í þessum bæjarhlutum voru litlar og íbúarnir áttu það sameiginlegt að hafa lítið handa á milli.

Á sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar fluttu margir útlendingar til Danmerkur, í atvinnuleit. Tyrkir voru fjölmennastir. Margir þeirra settust að í hverfum í nágrenni Kaupmannahafnar, einkum vestan við borgina. Orðið gettó var ekki notað um þessi hverfi. Á þeim tíma þótti heppilegt að innflytjendur byggju á sama svæði, röksemdin var sú að þannig myndu þeir hjálpa hver öðrum, meðan þeir væru að koma sér fyrir og kynnast aðstæðum. Afleiðingin varð hinsvegar sú að þarna mynduðust hverfakjarnar þar sem íbúarnir voru nánast allir af sama þjóðerni. Þeir héldu sínum siðum, umgengust nær enga aðra en landa sína og lærðu aldrei dönsku. Í fréttaskýringaþætti sem nýlega var sýndur í danska sjónvarpinu kom fram að mörg dæmi eru um fólk af erlendum uppruna sem getur ekki tjáð sig á dönsku, jafnvel ekki um einföldustu atriði. Í dag eru allir á einu máli um að það sé mjög óæskilegt að svo margt fólk af öðru en dönsku þjóðerni setjist að á sama svæðinu.

Mikil fjölgun innflytjenda

Á undanförnum áratugum hefur innflytjendum sem sest hafa að í Danmörku fjölgað mikið. Víða í Danmörku hafa orðið til hverfi þar sem hlutfall innflytjenda og afkomenda þeirra er mjög hátt. Þrátt fyrir talsverðar umræður um að óæskilegt væri að til yrðu einskonar „innflytjendahverfi“ fjölgaði slíkum hverfum frá ári til árs og smám saman festist orðið gettó í sessi. Í áramótaræðu sinni árið 2004 ræddi Anders Fogh Rasmussen, þáverandi forsætisráðherra, um þessa óheillaþróun eins og hann komst að orði, sagði nauðsynlegt að grípa til ráðstafana, í Danmörku ættu allir að tilheyra sama samfélaginu. Þótt margir tækju undir þetta gerðist fátt.

Ráðherrar á leið á fréttamannafund í Kaupmannahöfn 1. mars vegna aðgerðanna. Mynd: EPA

Hvað er gettó?

Eftir bankahrunið 2008 jókst atvinnuleysi mikið í Danmörku. Það bitnaði ekki hvað síst á innflytjendum og afkomendum þeirra. Margt af því fólki stóð illa að vígi, hafði unnið láglaunastörf, margir með takmarkaða menntun, atvinnulausum fjölgaði mikið. Með tilheyrandi vandamálum.

Árið 2010 birti ríkisstjórn Lars Løkke Rasmussen áætlun um ýmis konar aðgerðir til að sporna við því sem ráðherrann kallaði „gettómyndun“. Fram til þess tíma hafði ekki verið til nein eiginleg skilgreining á því hvað gettó væri en stjórnin hafði nú látið vinna slíka greiningu. Þar voru tilgreind fimm atriði og ef þrjú þeirra, eða fleiri eiga við um viðkomandi hverfi flokkast það undir gettó:

  1. Meira en 40 prósent íbúa á aldrinum 18 til 64 ára eru án atvinnu eða stunda ekki nám.
  2. Hlutfall innflytjenda og afkomenda þeirra er meira en 50 prósent.
  3. 3 prósent 18 ára eða eldri hafa brotið lög um vopnaburð eða fíkniefna.
  4. 50 prósent íbúa á aldrinum 30 til 59 ára eru án lágmarksmenntunar.
  5. Laun fólks á aldrinum 15 til 64 ára, og ekki stundar nám, ná ekki 55 prósentum meðallauna samsvarandi hóps á sama atvinnusvæði.

Þetta er semsé sú skilgreining sem notuð hefur verið frá árinu 2010. Þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um aðgerðir breyttist fátt. Í dag eru hverfin sem flokkast undir gettó skilgreininguna talin vera 22, þau eru víða um land en þau stærstu í Kaupmannahöfn, Árósum og Óðinsvéum.

Burt með gettóin

Margir hafa á undanförnum árum ítrekað bent á nauðsyn þess að grípa til róttækra aðgerða, hamla gegn því að í borgum og bæjum landsins verði til sérsamfélög fólks af ákveðnum uppruna. Fólks sem nýtur góðs af „kerfinu“ en vill að öðru leyti sjálft ráða sínum málum að flestu leyti. Gagnrýnisraddirnar verða sífellt fleiri og háværari. Þetta hefur ekki farið fram hjá stjórnmálamönnunum. Og nú vill ríkisstjórnin grípa til aðgerða. Róttækra aðgerða. Áætlun ríkisstjórnarinnar, sem átta ráðherrar kynntu í Mjølnerparken síðastliðinn fimmtudag, er í tuttugu og tveimur liðum. Nokkur atriði vekja þar mesta athygli. Lars Løkke hafði fyrir nokkrum vikum sagt að nauðsynlegt væri að breyta íbúasamsetningunni í gettóunum og í því skyni teldi hann jafnvel rétt að rífa sumar íbúðablokkir og breyta öðrum. Með því væri unnt að lækka hlutfall íbúða í opinberri eigu (þar sem innflytjendafjölskyldur búa gjarna). Fjárhagsaðstoð til þeirra sem hyggjast flytja í gettóhverfi verði lækkuð, í því skyni að gera eftirsóknarverðara að setja sig annars staðar niður. Þeir sem njóta styrks til nýaðfluttra (aðlögunarstyrkur) fái ekki að setjast að í gettóum, styrkurinn verði þá felldur niður.

Mörg fleiri atriði eru í áætlun stjórnarinnar en það sem lang mesta athygli og umræður hefur vakið er sú tillaga að strangari refsing, nánar tiltekið tvöföld refsing, liggi við brotum sem framin eru í gettóum (eða á svæðum sem lögreglan tilgreinir) en í öðrum hverfum eða bæjarhlutum. Það skiptir ekki máli hvar sá brotlegi er búsettur, heldur hvar hann fremur afbrotið. Þetta telja margir sérfræðingar sem fjölmiðlar hafa rætt við algjörlega útilokað að geti staðist, refsing geti ekki verið strangari vegna brots sem framið er t.d í Mjølnerparken en samskonar brots í Gentofte (sem ekki er gettó). Í viðtali við dagblaðið Berlingske lýsti Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra undrun sinni á því að þetta atriði skyldi vekja svo mikla athygli. Margir þingmenn hafa lýst stuðningi við fyrirætlanir stjórnarinnar en efast um þetta tiltekna atriði. Flestir virðast á einu máli um að nauðsynlegt sé að grípa til ráðstafana til að snúa við blaðinu. Allt sem reynt hafi verið til þessa hafi reynst gagnslítið en ef látið verði reka á reiðanum vaxi vandinn og verði að lokum óleysanlegur Gordionshnútur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar