Megrunarkúr danska útvarpsins

Á næstu árum minnka fjárveitingar til danska útvarpsins, DR, um samtals 20% prósent. Fjármálaráðherrann kallar þetta megrunarkúr, stjórnarandastaðan aðför.

Höfuðstöðvar DR í Kaupmannahöfn.
Höfuðstöðvar DR í Kaupmannahöfn.
Auglýsing

Þegar nýr rekstr­ar­samn­ingur dönsku ljós­vaka­miðl­anna tekur gildi í árs­byrjun 2019 verður hann tals­vert breyttur frá núver­andi samn­ingi. Rekstr­ar­samn­ingar þessir hafa verið til fjög­urra ára í senn, núver­andi samn­ingur var gerður í stjórn­ar­tíð Helle Thorn­ing-Schmidt, árið 2014. Sá samn­ingur var gerður með svo­nefndu „breiðu sam­komu­lagi“ sem þýðir að meiri­hluti stjórn­ar­and­stöð­unnar studdi hann.

Danska rík­is­út­varpið hóf útsend­ingar 1. apríl 1925, og hét þá Stats­radi­of­on­ien. Sjón­varps­út­send­ingar hófust árið 1951 og í upp­hafi var sent út þrisvar í viku. Árið 1959 var nafn­inu breytt í Dan­marks Radio, DR. Frá upp­hafi hefur DR verið fjár­magnað með afnota­gjaldi, sem var í byrjun 10 krónur á hvert heim­ili í land­inu og var óbreytt til árs­ins 1949. Þessu verður nú breytt, afnota­gjaldið hverfur en þess í stað tek­inn upp svo­nefndur nef­skatt­ur. Hann er, einsog heitið gefur til kynna, ein­stak­lings­skattur sem allir er náð hafa 18 ára aldri greiða, með ákveðnum und­an­tekn­ingum fyrir aldr­aða. Breyt­ingin hefur í för með sér að ein­stak­lingur sem býr einn borgar lægra gjald en á meðan afnota­gjaldið (sem mið­að­ist við heim­ili) var við lýði. Tveir sem búa saman borga svipað og heim­ilið gerði áður, ef þrír, eldri en 18 ára, eru í heim­ili verður sam­an­lagður nef­skattur þeirra hærri en afnota­gjaldið var. Nef­skatt­ur­inn á að koma í veg fyrir að ein­stak­lingar geti komið sér hjá að borga en all­stór hópur fólks, skiptir tugum þús­unda, hefur ekki greitt afnota­gjald­ið. Afnota­gjald­ið, sem ekki rennur óskipt til DR, verður á þessu ári dkr. 2.527. – (ca 42 þús. íslenskar), af þess­ari upp­hæð er sölu­skatt­ur­inn kr. 505.- (8.340.-). Til DR fara kr. 1.684.- (27.820.-), afgangur  rennur til svæð­is­stöðva, kvik­mynda­sjóðs og afmark­aðra verk­efna.

Nef­skattur og nið­ur­skurður

Deilur um DR eru ekki nýjar af nálinni. Árið 2007 var niðurskurði og uppsögnum harðlega mótmælt. Mynd: EPA.Breyt­ingin úr afnota­gjaldi í nef­skatt á ekki að breyta miklu varð­andi tekj­urnar rík­is­ins. Sam­kvæmt ákvörðun rík­is­stjórn­ar­innar verður nef­skatt­ur­inn hjá ein­stak­lingi dkr. 1.285.- ( 21.160.- ). Fram­lagið til DR minn­kar, einsog áður sagði um 700 millj­ónir (20%) á næstu fimm árum, fram­lög til ann­arrar fjöl­miðla­starf­semi, sem áður komu frá afnota­gjald­inu hald­ast nær óbreytt. Mis­mun­ur­inn (nið­ur­skurð­ur­inn hjá DR) gengur að stærstum hluta móti horfnum sölu­skatti (eng­inn sölu­skattur á nef­skatt­in­um) en afgang­ur­inn á að gagn­ast elli­líf­eyr­is­þegum og einnig verður hluta upp­hæð­ar­innar varið í að styrkja aðra fjöl­miðla­starf­semi, einsog það var orðað í til­kynn­ingu rík­is­stjórn­ar­inn­ar. Dönskum fjöl­miðla­mönnum þótti athygl­is­vert að það var Krist­ian Jen­sen fjár­mála­ráð­herra sem kynnti ákvörðun rík­is­stjórn­ar­innar (með stuðn­ingi Danska þjóð­ar­flokks­ins DF) en ekki Mette Bock menn­ing­ar­mála­ráð­herra en mál­efni fjöl­miðla heyra undir hana. Ráð­herr­arnir sögðu að DR ætti að verða hnit­mið­aðra en það er í dag og menn­ing­ar­mála­ráð­herr­ann sagði að DR ætti að vera viti, bara minni en núna. Nefndi ekki að minni viti lýsir skemmra út á alþjóða­haf fjöl­miðl­un­ar­inn­ar. Blaða­maður Information sagði að erlendir fjöl­miðl­arisar væru ugg­laust mjög ánægðir með þau sókn­ar­færi sem þeir sæju framund­an.

Auglýsing

Vildi skera meira

Danski þjóð­ar­flokk­ur­inn, vildi skera fram­lög til DR niður um 25%. Þar á bæ vissu menn að þá kröfu myndu stjórn­ar­flokk­arnir (sem reiða sig á stuðn­ing DF) ekki sam­þykkja og Peter Skaarup þing­flokks­for­maður DF gat ekki leynt ánægju sinni þegar ákvörðun rík­is­stjórn­ar­innar var kynnt. DF hefur lengi haft horn í síðu DR og margoft sakað stofn­un­ina um að vera flokknum andsnúið í frétta­flutn­ingi.

Skatta­lækk­anir – Skatta­hækk­anir

Þegar fjár­mála­ráð­herr­ann kynnti breyt­ing­arnar og fyr­ir­hug­aðan nið­ur­skurð á fram­lagi til DR lagði hann mikla áherslu á að breyt­ingin væri líka skatta­lækk­un. Skatta­lækkun sem kæmi mörgum til góða. Ráð­herr­ann nefndi þar tölur máli sínu til stuðn­ings.  Síð­ast­lið­inn föstu­dag, nokkrum dögum eftir að ráð­herr­ann kynnti breyt­ing­arn­ar, sendi Rann­sókn­ar­stofn­unin Cepos (sjálf­stæð stofn­un, tæn­ket­ank) frá sér álits­gerð þar sem nið­ur­staðan er þver­öf­ug. Breyt­ingin leiði, þegar litið er til lengri tíma, til skatta­hækk­ana. Cepos er virt stofnun og þegar greint var frá nið­ur­stöðum hennar brugð­ust tals­menn Danska Þjóð­ar­flokks­ins og Frjáls­ræð­is­banda­lags­ins (eins rík­is­stjórn­ar­flokk­anna) strax við og sögðu að lík­leg­ast væri rétt að fara betur í saumana á þessu máli öllu. Þeir sögðu jafn­framt að ef í ljós kæmi að nið­ur­staða Cepos væri rétt yrði að skoða allt varð­andi nef­skatts­breyt­ing­una upp á nýtt.

Stjórn­ar­and­staðan

Innan stjórn­ar­and­stöðu­flokk­anna eru skoð­anir skipt­ar. Sós­í­alde­mókrat­ar, stærsti flokk­ur­inn á þingi, höfðu lýst sig hlynnta því að dregið yrði úr umfangi DR, en ekk­ert í lík­ingu við það sem nú virð­ist blasa við. Rík­is­stjórnin hefur boðið stjórn­ar­and­stöðu­flokk­unum að taka þátt í sam­starfi um nýja rekstr­ar­samn­ing­inn, með því skil­yrði að þeir sam­þykki 20% nið­ur­skurð­inn. Fyrir stjórn­ina er mik­il­vægt að stjórn­ar­and­staðan standi að samn­ingnum því það þýðir að ekki verður hróflað við samn­ingnum út gild­is­tím­ann, fram til árs­ins 2023. Ef stjórn­ar­and­staðan stendur ekki að samn­ingnum er hún óbundin af honum ef stjórn­ar­skipti verða eftir næstu kosn­ingar sem að óbreyttu verða á næsta ári. Svo skammt er um liðið síðan ákvörð­unin um nið­ur­skurð­inn var til­kynnt að ekki er ljóst hvað stjórn­ar­and­staðan ger­ir. Stjórn­mála­skýr­andi dag­blaðs­ins Berl­ingske sagði að nú færi kannski tími póli­tískra hrossakaupa í hönd og þá gæti það til dæmis gerst að samið yrði um minni nið­ur­skurð gegn stuðn­ingi Sós­í­alde­mókrata við samn­ing­inn.

Hvað gerir DR?

Þess­ari spurn­ingu er auðsvar­að: það veit eng­inn. Á þessu ári hefur DR til ráð­stöf­unar um það bil 3.8 millj­arða danskra króna (62.6 millj­arðar íslenskir) en sú upp­hæð lækkar sem­sagt, í áföngum niður í 3.1 millj­arð (51 millj­arð íslenskan) á næstu árum. Þetta eru miklir pen­ingar en rétt er að geta þess í leið­inni að DR hefur engar tekjur af aug­lýs­ing­um.

Fyrir þessa pen­inga rekur DR sex sjón­varps­rás­ir, átta útvarps­rásir og auk þess marg­verð­laun­aðar hljóm­sveitir og kóra. Tvær sjón­varps­rásanna eru ætl­aðar börnum upp að tólf ára aldri og Danski Þjóð­ar­flokk­ur­inn gerði að skil­yrði varð­andi nið­ur­skurð­inn að ekki yrði hróflað við barna­efn­inu, þar yrði ekki skor­ið.

Mynd: Wiki CommonsMestu útgjöldin tengj­ast aðal­sjón­varps­rásinni, DR1. Þar er dag­legur úsend­ing­ar­tími lengst­ur, þar eru „stóru“ dönsku þátt­arað­irnar sýnd­ar. Í stuttu máli sú rás sem mest er lagt í, enda sú sem lang flestir horfa á.  

Í við­tölum hefur útvarps­stjór­inn, Marie Rør­bye Rønn, sagt óhjá­kvæmi­legt að jafn mik­ill nið­ur­skurður og rík­is­stjórnin stefnir að komi niður á dag­skránni. Ein af rök­semdum Danska þjóð­ar­flokks­ins fyrir nið­ur­skurð­inum er að DR eigi ekki að eyða miklu fé í skemmti­efni, það geti aðrir fjöl­miðlar gert jafn vel. Útvarps­stjór­inn segir að þjóð­ar­sjón­varp eigi að vera fyrir alla, þar eigi að vera frétta- og fræðslu­efni af öllu tagi, þjóð­fé­lags­um­ræða, inn­lendar og erlendar kvik­myndir og skemmti­efni. ,,Þessa blöndu kalla ég almanna­þjón­ustu“ sagði útvarps­stjór­inn.  

DR er horn­steinn í sam­fé­lag­inu  

Í dönskum fjöl­miðlum hefur und­an­farna daga mikið verið fjallað um DR og hvernig stofn­unin muni takast á við þessar miklu breyt­ingar sem í vændum eru. Margir hafa bent á að þeir sjón­varps­mynda­flokkar sem hafi orðið vin­sælir víða um heim hafi nær allir orðið til fyrir til­stilli DR. Hafi komið Dan­mörku á sjón­varps­heimskortið eins og margir hafa nefnt. Per Stig Møller fyrr­ver­andi menn­ing­ar­mála- og utan­rík­is­ráð­herra Íhalds­flokks­ins  sagði í blaða­við­tali að DR væri ekki galla­laust. Þar mætti ýmis­legt betur fara En stofn­unin væri, og hefði alla tíð ver­ið, einn af horn­stein­unum í dönsku sam­fé­lagi og ætti að vera það áfram. Í skoð­ana­könn­unum hafa Danir árum saman tekið undir það við­horf.

Kristbjörn Árnason
Pantaðar pólitískar tillögur frá OECD og AGS
Leslistinn 18. september 2019
Nú geta mötuneyti sýnt kolefnisspor máltíða
Kolefnisreiknivélin Matarspor sem reiknar og sýnir kolefnisspor máltíða og ber það saman við akstur fólksbíla stendur nú mötuneytum og matsölustöðum til boða gegn greiðslu. Reiknivélin á að auðvelda fólki að taka upplýstar ákvarðanir um eigin neyslu.
Kjarninn 18. september 2019
Aukið flæði bankaupplýsinga það sem koma skal
Með nýrri Evróputilskipun gefst fólki tækifæri til að velja að deila fjármálagögnum sínum með fyrirtækjum sem hyggjast bjóða þeim upp á fjármálatengda þjónustu. Samkvæmt Persónuvernd er mikilvægt að fyrirtæki útskýri vel skilmála fyrir viðskiptavinunum.
Kjarninn 18. september 2019
Bandarískum ferðamönnum fækkar mest
Bandaríkjamenn þykja verðmætir ferðamenn þar sem þeir eyða hlutfallslega miklu þrátt fyrir að stoppa stutt. Þeim hefur þó fækkað verulega frá falli WOW air og voru brottfarir Bandaríkjamanna frá landinu 36 prósent færri í ágúst en í fyrra.
Kjarninn 18. september 2019
Fasteignaverð hækkað lítið eitt á undanförnu ári
Fasteignamarkurðinn hefur kólnað umtalsvert, undanfarin misseri.
Kjarninn 17. september 2019
Fjögur samtök hlutu viðurkenningu Íslandsdeidlar Amnesty.
Skipuleggjendur loftslagsverkfallanna hlutu viðurkenningu Amnesty
Fjögur samtök hlutu viðurkenningu Íslandsdeildar Amnesty International fyrir forystu hérlendis í baráttunni gegn loftslagsbreytingum. Allsherjarverkfallsvika fyrir loftslagið hefst núna á föstudaginn.
Kjarninn 17. september 2019
Skeljungur kaupir Basko á 30 milljónir og yfirtöku skulda
Basko, fyrirtæki sem var áður stýrt af nýráðnum forstjóra Skeljungs, hefur verið selt til Skeljungs. Hlutur í Eldum Rétt verður undanskilin kaupunum.
Kjarninn 17. september 2019
Telja Jónas hæfastan
Dómnefnd um hæfni umsækjenda um embætti dómara hefur skilað umsögn sinni um umsækjendur um embætti dómara sem mun hafa starfsstöð við Héraðsdóm Reykjaness en sinna störfum við alla héraðsdómstóla.
Kjarninn 17. september 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar