Tíu staðreyndir um íslenskan sjávarútveg og veiðigjaldið

Umræðu um umdeilt frumvarp um veiðigjöld var í vikunni frestað fram á næsta haust. Lækka átti veiðigjöld um 1,7 milljarð alls í ríkiskassann. Kjarninn fer yfir staðreyndri um íslenskan sjávarútveg, hið umdeilda frumvarp og málamiðlunina sem náðist.

skip
Auglýsing

1.

Ísland er meðal fremstu fisk­veiði­þjóða heims. Sjáv­ar­út­veg­ur­inn skilar næst mest útflutn­ings­verð­mætum inn í þjóð­ar­búið og er rót­grót­inn þáttur í íslensku atvinnu­lífi og menn­ingu. Kreppt hefur að grein­inni vegna styrk­ingar krón­unnar um tugi pró­senta á síð­ast­liðnum árum.

Auglýsing

2.

Þrátt fyrir nei­kvæð áhrif þess­arar þró­unar á rekstr­ar­nið­ur­stöðu sjáv­ar­út­veg­ar­ins er arð­semi grein­ar­innar góð og var hagn­aður sjáv­ar­út­vegs­fé­laga á árinu 2016 um 55 millj­arðar króna.

3.

Sam­an­lagðar  arð­greiðslur sjá­v­­­­­­ar­út­­­­­­­­­vegs­­­­­fyr­ir­tækja frá byrjun árs 2010 og út árið 2016 voru 65,8 millj­­­­­arðar króna. Eigið fé þeirra frá hruni og til loka árs 2016 batn­aði um 300 millj­­­­­arða króna. Því hefur hagur sjá­v­­­­­­ar­út­­­­­­­­­veg­­­­­ar­ins vænkast um 365,8 millj­­­­­arða króna á örfáum árum.

4.

Þennan við­­snún­­ing hafa eig­endur útgerð­anna meðal ann­­ars nýtt í að greiða hratt niður skuldir og í að auka fjár­­­fest­ingu í geir­an­­um. Skuldir sjá­v­­­ar­út­­­vegs­­fyr­ir­tækja voru 319 millj­­arðar króna í lok árs 2016 og höfðu þá lækkað um 175 millj­­arða króna frá hruni. Fjár­­­fest­ing í var­an­­legum rekstr­­ar­fjár­­mun­um, sem eru til að mynda ný skip, var 22 millj­­arðar króna á árinu 2016. Hún var um 25 millj­­arðar króna að með­­al­tali árin á und­­an.

5.

Sam­kvæmt lögum um veiði­gjald leggur Fiski­stofa veiði­gjald á og renna tekjur af því í rík­is­sjóð. Skráðir eig­endur íslenskra fiski­skipa sem stunda veiðar á nytja­stofnum sjávar bera gjald­ið. Veiði­gjald eru lagt á í þeim til­gangi að mæta kostn­aði rík­is­ins við rann­sókn­ir, stjórn, eft­ir­lit og umsjón með fisk­veiðum og fisk­vinnslu og tryggja þjóð­inni í heild hlut­deild í þeim arði sem nýt­ing sjáv­ar­auð­linda skap­ar. Reikni­stofn veiði­gjalds er hlut­fall af hreinum hagn­aði í fisk­veiðum og hluta af hagn­aði fisk­vinnslu.

6.

Hæstu veið­i­­­­­gjöldin greiddi sjá­v­­­­­ar­út­­­­­­­veg­­­­ur­inn vegna fisk­veið­i­­ár­s­ins 2012/2013, en þá greiddi útgerðin 12,8 millj­­­­arða króna í rík­­­­is­­­­sjóð vegna veið­i­­gjalda. Árin þar á eftir lækk­­­­uðu gjöldin skref fyrir skref niður í 4,8 millj­­­­arða árið 2016. Inn­­heimt veið­i­­­gjöld árs­ins 2017 voru 8,4 millj­­arðar króna. Frum­varp um end­­ur­út­­­reikn­ing gerir ráð fyrir því að inn­­heimt veið­i­­­gjöld árs­ins 2018 verði 8,6 millj­­arðar króna, en að teknu til­­liti til sér­­staks afsláttar fyrir minni sjá­v­­­ar­út­­­vegs­­fyr­ir­tæki verða þau 8,3 millj­­arðar króna. Í gild­andi fjár­­lögum var gert ráð fyrir því að veið­i­­­gjöld myndu skila tíu millj­­örðum krónum í rík­­is­­kass­ann í ár, og byggir það á því að álögð veið­i­­­gjöld vegna fisk­veið­i­­ár­s­ins 2017/2018 voru áætluð 10,8 millj­­arðar króna. Þorri þeirra átti því að skila sér til rík­­is­ins á þessu alm­an­aks­ári.

7.

Í frum­varpi meiri­hluta atvinnu­vega­nefndar um breyt­ingar á veiði­gjöldum var lagt til að heim­ild til álagn­ingar veiði­gjalda yrði fram­lengd, en hún hefði ellegar runnið út 31. ágúst. Einnig var kveðið á um almenna lækkun veiði­gjald­anna. Þannig skyldu veiði­gjöldin mið­ast við afkomu sjá­v­­­ar­út­­­vegs­ins árið á undan í stað þriggja ára aftur í tím­ann eins og verið hef­ur.  Þá fól frum­varpið einnig í sér sér­tæka lækkun veiði­gjalda til lít­illa útgerða með afsláttum til lít­illa og með­al­stórra útgerða.

8.

Hefði frum­varp þetta orðið að lögum myndi veið­i­­gjaldið sem útgerðir greiða til rík­­is­ins í ár, að teknu til­­liti til afslátt­­ar, lækka um 1,7 millj­­arðar króna og orðið 8,3 millj­­arðar króna. Það er svipað og inn­­heimt veið­i­­­gjöld voru árið 2017, þegar þau voru 8,4 millj­­arðar króna. Lækk­un­ina átti að fram­­kvæma þannig að stærstu útgerð­­ar­­fyr­ir­tækin fá mestu veið­i­­gjalda­­lækk­­un­ina í krónum talið. Um er að ræða krón­u­­tölu­­lækkun á allan veiddan afla en auk þess er svo­­kall­aður per­­són­u­af­­sláttur útgerða hækk­­aður á minni útgerð­­ir.

9.

Styrinn stendur fyrst og síð­ast um stór­út­gerð­irnar og raun­veru­lega stöðu grein­ar­inn­ar. Ljóst er að staða stærstu fyr­ir­tækj­anna er gríð­ar­lega sterk, á meðan sum þeirra minni berj­ast í bökk­um. Þá er einnig ágrein­ingur um hvort frek­ari sam­þjöppun í grein­inni er ákjós­an­leg og hvort og þá hvernig frek­ari nýliðun sem og byggða­sjón­ar­mið eigi að vega við ákvarð­ana­töku líkt og álagn­ingu veiði­gjald­anna. Í grein­ar­gerð með frum­varpi meiri­hluta atvinnu­vega­nefndar segir meðal ann­ars: „Sam­an­tekið má segja að gæta verði þess að veiði­gjald verði sann­gjarnt en í því felst ekki síst að líta eftir fremsta megni til bestu upp­lýs­inga hverju sinni um rekstr­ar­af­komu og greiðslu­getu sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja.“ Spurn­ingin er hvort það mark­mið tak­ist með umræddu frum­varpi.

10.

Á fimmtu­dag náð­ist sam­komu­lag á þing­inu um að draga frum­varpið til baka. Þess í stað var lagt fram nýtt frum­varp þar sem veiði­gjöldin verða „fram­lengd“ óbreytt. Frum­varpið er aftur lagt fram af atvinnu­vega­nefnd. Lögin munu falla úr gildi um ára­mótin í stað lok sum­ars en gert er ráð fyrir að sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra mæli fyrir nýju frum­varpi um heild­ar­end­ur­skoðun laga um veiði­gjald næsta haust. Í grein­ar­gerð með frum­varp­inu segir að gróft áætl­aðar tekjur rík­i­s­jóðs af veiði­gjaldi tíma­bils­ins 1. sept­em­ber til árs­loka 2018 muni nema 3,6 millj­örðum króna.

Meira eftir höfundinnFanney Birna Jónsdóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar