Vextir þurfa að lækka um 0,75 prósentustig til að kjarasamningar haldi

Meginvextir Seðlabanka Íslands þurfa að fara niður í 3,75 prósent fyrir september 2020, annars eru forsendur kjarasamninga brostnar. Um þetta var gert hliðarsamkomulag sem aðilar kjarasamninga eru meðvitaðir um.

mynd seðlabanki og vinnumarkaður.jpg
Auglýsing

Ef meg­in­vextir Seðla­banka Íslands, oft kall­aðir stýri­vext­ir, lækka ekki um 0,75 pró­sentu­stig fyrir sept­em­ber 2020 eru for­sendur kjara­samn­inga sem und­ir­rit­aðir voru í nótt brostn­ar.

Þegar kjara­samn­ing­arnir voru kynntir kom fram að ein af for­send­unum sem þeir hvíldu á væri sú að vextir myndu lækka „veru­­lega“ fram í sept­em­ber 2020 og hald­­ast lágir út samn­ings­­tím­ann.

­Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans var umtals­vert tek­ist á um þetta ákvæði við gerð kjara­samn­ing­anna og bár­ust meðal ann­ars mót­bárur frá Seðla­banka Íslands til samn­ings­að­ila í gær á meðan að verið var að ganga frá loka­út­gáfu samn­ing­anna. Það var hins vegar ófrjá­v­íkj­an­legt að mati hluta þess hóps sem fór fyrir stærstu stétt­ar­fé­lögum lands­ins að þetta ákvæði væri inni, sér­stak­lega ef semja ætti um hóf­legar launa­hækk­anir næsta árið vegna aðstæðna í efna­hags­líf­inu.

Á end­anum náð­ist sátt um að hafa orða­lagið með þeim hætti sem greint er frá hér að ofan og ekki til­greina neina sér­staka lækkun sem skil­yrði fyrir því að kjara­samn­ingar haldi. Kjarn­inn hefur hins vegar fengið það stað­fest að til sé hlið­ar­sam­komu­lag, svo­kallað „skúffu­sam­komu­lag“ sem er ekki hluti af opin­berum kjara­samn­ingi, sem feli í sér að vextir verði að lækka um 0,75 pró­sentu­stig fyrir sept­em­ber 2020, þegar fyrsta end­ur­skoðun sér­stakrar for­sendu­nefndar mun eiga sér stað, til að kjara­samn­ingar hald­i. 

Auglýsing
Í þeirri nefnd sitja þrír full­trúar atvinnu­rek­enda og þrír full­trúar verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar.

Meg­in­vextir Seðla­banka Íslands í dag eru 4,5 pró­sent og þeir þyrftu því að hafa lækkað í 3,75 pró­sent fyrir haustið 2020 til að kjara­samn­ingar haldi.

Afar umdeilt ákvæði

Það er ekki að ástæðu­lausu að þetta ákvæði var umdeilt. Seðla­banki Íslands er ekki aðili að gerð kjara­samn­inga og nýtur fulls sjálf­stæðis í störfum sínum sam­kvæmt lög­um. Meg­in­mark­mið hans er stöðugt verð­lag og til að ná því mark­miði skil­greinir Seðla­banki Íslands hlut­verk sitt þannig að hann eigi að reyna að halda verð­bólgu að jafn­aði sem næst 2,5 pró­sent verð­bólgu­mark­miði. Ekk­ert er að finna um hlut­verk hans við að liðka fyrir gerð kjara­samn­inga með vaxta­lækk­unum í lögum um starf­semi Seðla­bank­ans.

Skörp gagn­rýni hefur þegar komið fram á ákvæðið víða að. Gylfi Zoega, pró­fessor í hag­fræði við Háskóla Íslands og með­limur í pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands, sem ákveður hverjir meg­in­vextir bank­ans eru, sagði við Bloomberg fyrr í dag að þessi for­senda væri ekki í lagi. Það að setja Seðla­banka Íslands í stöðu þar sem hann getur ekki tek­ist á við hækk­andi verð­bólgu sé „st­urluð hug­mynd.“

Auglýsing
Gylfi Magn­ús­son, dós­ent við við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands og for­maður Banka­ráðs Seðla­banka Íslands, tók í svip­aðan streng. Hann sagði við Bloomberg að það væru mörg ákvæði samn­ing­anna sem væru skrýt­ing, til dæmis þau sem snéru að vöxtum og verð­trygg­ingu. Gylfi sagð­ist ekki sjá hvernig þessi ákvæði myndu gagn­ast laun­þeg­um.

Þor­steinn Víglunds­son, vara­for­maður Við­reisnar og fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri Sam­taka atvinnu­lífs­ins, sagði við RÚV í morgun að sú for­senda að skil­yrða kjara­samn­ing­anna við lækkun vaxta vegi að sjálf­stæði Seðla­banka Íslands. „Þarna finnst mér samn­ings­að­ilar vera að vega að sjálf­stæði bank­ans og mér þykir það ekki góður bragur af hálfu samn­ings­að­ila og stjórn­valda að það sé verið að gera kjara­samn­ing sem setur spjótin á seðla­bank­ann.“



Ekkert nýtt úr gömlu
Ekkert lát er á mótmælum almennings í Alsír. Eftir að forsetinn lét af völdum hefur reiði mótmælenda beinst að ráðherrum og öðrum valdamönnum.
Kjarninn 21. apríl 2019
Basil hassan
Dani undirbjó mörg hryðjuverk
Tilviljun réði því að hryðjuverk, sem Dani að nafni Basil Hassan undirbjó, mistókst. Ætlunin var að granda farþegaþotu. Basil Hassan hafði, ásamt samverkamönnum sínum, mörg slík hryðjuverk í hyggju.
Kjarninn 21. apríl 2019
Flóttafólk mótmælti 13. febrúar síðastliðinn.
Skert aðgengi fyrir flóttafólk að íslensku menntakerfi
Af 82 flóttamönnum sem tóku þátt í þarfagreiningu Rauða krossins í Reykjavík eru einungis 5% í námi, en 43% eiga í erfiðleikum með að komast í nám.
Kjarninn 20. apríl 2019
Guðni Karl Harðarson
Í krafti fjöldans
Kjarninn 20. apríl 2019
Skoða skattalegt umhverfi þriðja geirans
Starfshópur á að skoða hvort að skattalegar ívilnanir geti hvatt einstaklinga og fyrirtæki til að styrkja félög sem falla undir þriðja geirann. Dæmi um félög sem gætu notið góðs af mögulegum breytingum eru björgunarsveitir, íþróttafélög og mannúðarsamtök.
Kjarninn 20. apríl 2019
Það helsta hingað til: WOW air fer á hausinn með látum
Kjarninn tók saman helstu fréttamál íslensks samfélags á fyrstu mánuðum ársins 2019. Ein stærsta frétt ársins hingað til er án efa gjaldþrot WOW air eftir langvinnt dauðastríð sem fór fram fyrir opnum tjöldum.
Kjarninn 20. apríl 2019
Koma svo!
Koma svo!
Koma svo - Salt og ... paprika
Kjarninn 20. apríl 2019
Advania
Ríkið greiddi Advania rúman milljarð vegna tölvukerfa í fyrra
Upplýsingatæknifyrirtækið Advania fékk greiddan rúman milljarð fyrir rekstur og hýsingu tölvukerfa ríkisins árið 2018. Þar af greiddi ríkið 635 milljónir vegna tölvukerfisins Orra.
Kjarninn 20. apríl 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar