Hjartahlaupararnir

Fimmtíu þúsund Danir eru dag og nótt fúsir að hlaupa af stað og aðstoða fólk sem fengið hefur hjartaáfall. Slík aðstoð getur skipt sköpum meðan beðið er eftir sjúkrabíl og lækni.

Hjartahlaupari
Auglýsing

Frá síð­ustu alda­mót­um, einkum þó á síð­asta ára­tug, hefur sjúkra­húsum í Dan­mörku fækkað mik­ið. Árið 2007 voru sam­tals 76 sjúkra­hús í land­inu öllu en í dag eru þau 56. Jafn­framt eru þau sjúkra­hús sem hafa sól­ar­hrings neyð­ar­vakt nú 21 tals­ins, en árið 2007 voru þau 40.

Eins og ofan­greindar tölur bera með sér hefur sjúkra­hús­þjón­usta í Dan­mörku breyst mik­ið. Sjúkra­hús­unum hefur fækkað en þau sem eftir standa eru mun öfl­ugri en áður og betur í stakk búin til að takast á við sífellt flókn­ari, sér­hæfð­ari og erf­ið­ari verk­efni.

Ákvarð­anir um fækkun sjúkra­húsa hafa verið mjög umdeild­ar. Eng­inn vill missa sjúkra­húsið úr sínu nágrenni en hin öra tækni­þró­un, með auknum kostn­aði (meðal ann­ars vegna hærri með­al­ald­urs þegn­anna) hefur leitt til þess­arar breyt­ing­ar. Breyt­ingin hefur í för með sér að nú er, fyrir marga, mun lengri leið á sjúkra­hús­ið. Þetta á einkum við um dreif­býl­ið.

Auglýsing

Lengri bið eftir sjúkra­bílnum

Í Dan­mörku er rekstur sjúkra­bíla í höndum einka­fyr­ir­tækja, rekst­ur­inn jafnan boð­inn út til nokk­urra ára í senn. Sama gildir um sjúkra­þyrl­ur. Fyr­ir­tækin sem ann­ast rekst­ur­inn reyna að gæta ítr­ustu hag­kvæmni og á síð­ustu árum hefur „út­gerð­ar­stöðv­un­um“ ef svo má að orði kom­ast fækkað nokk­uð. Það getur þýtt lengri bið eftir sjúkra­bíl, eða þyrlu og sú bið getur skipt sköp­um. Ekki síst þegar um er að ræða hjarta­á­fall. 

Í Danmörku er rekstur sjúkrabíla í höndum einkafyrirtækja, reksturinn jafnan boðinn út til nokkurra ára í senn. Mynd: EPA

Sjúkra­flutn­inga­fyr­ir­tækin full­yrða að fækkun stöðv­anna hafi lítil sem engin áhrif, sam­göngur verði sífellt betri og bíl­arnir því fljót­ari í för­um. Skýrslur sýna að á und­an­förnum árum hefur tím­inn sem sjúkra­bíll­inn er á leið á áfanga­stað víða lengst, en hvergi styst. Aðal­á­stæður þess að ferða­tími sjúkra­bíl­anna hefur lengst eru tvær: síaukin umferð á veg­unum og lengri leið á næsta sjúkra­hús. Síð­ar­nefnda ástæðan gildir líka um þyrlurn­ar.

Hjarta­stuð­tækin

Flestir kann­ast við hjarta­stuð­tækin svo­nefndu. Þau voru fundin upp fyrir nokkrum ára­tug­um, áður var hjarta­hnoð og blást­urs­að­ferð helstu aðferðir til end­ur­lífg­un­ar. Fyrst í stað var notkun hjarta­stuð­tækj­anna bundin við sjúkra­hús og lækna­stof­ur. Um síð­ustu alda­mót komu á mark­að­inn hjarta­stuð­tæki sem voru mun ódýr­ari og hand­hæg­ari en þau sem áður höfðu þekkst. Og það sem meira var, þessi tæki voru svo ein­föld í notkun að þau kröfð­ust engrar kunn­áttu not­and­ans. Í dag er þessi tæki mjög víða að finna, á heim­ilum og vinnu­stöð­um. Í Dan­mörku eru nú um það bil 22 þús­und hjarta­stuð­tæki og fer ört fjölg­andi. En þótt tækin séu til staðar er þörfin fyrir þá sem kunna „hjálp í við­lög­um“ áfram mik­il. Um fjögur þús­und Danir fá árlega hjarta­stopp, utan sjúkra­húsa.

Hjarta­hlaupararnir og hjarta­stuð­tækin

Tryg er nafnið á einu stærsta trygg­inga­fé­lagi Dan­merk­ur. Í tengslum við félagið er sjóð­ur, Tryg­Fonden. Þessi sjóður sinnir alls kyns verk­efnum sem lúta, á einn eða annan hátt, að öryggi og vel­ferð borg­ar­anna. Sjóð­ur­inn hefur gefið hund­ruð hjarta­stuð­tækja til stofn­ana í Dan­mörku, þar á meðal skóla og hjúkr­un­ar­heim­ila.

Þann 1. sept­em­ber árið 2017 voru stofn­uð, undir stjórn Tryg­Fonden sam­tök sem nefn­ast Hjer­teløbere, Hjarta­hlauparar. Fyrst í stað var starf­semin bundin við suð­ur- og vest­ur­hluta Sjá­lands en hefur síðan breiðst út til ann­arra lands­hluta. Þeir sem vilja ganga til liðs við sam­tökin þurfa að vera fúsir til að hlaupa af stað þegar kall kemur og fá enn­fremur þjálfun í ,,hjálp í við­lög­um“. Ætl­unin var að koma upp þéttu neti hjarta­hlaupara um land allt. Danir sýndu þessu mik­inn áhuga og nú eru Hjarta­hlaupararnir um það bil 56 þús­und, og fer fjölg­andi. Tryg­Fonden hefur enn­fremur unnið að skrán­ingu hjarta­stuð­tækja í því skyni að vita nákvæm­lega hvar slík tæki er að finna.

Hvernig virkar þetta?

Til að útskýra hvernig hjarta­hlaupara­kerfið virkar er kannski nær­tæk­ast að taka dæmi, yfir­fært á Ísland.

Mað­ur, staddur í afmæl­is­veislu í húsi í efri byggðum Kópa­vogs fær hjarta­á­fall. Strax er hringt í neyð­ar­núm­erið eftir sjúkra­bíl og um leið er stað­setn­ing­in, í efri byggðum Kópa­vogs, sjálf­krafa til­kynnt til Hjarta­hlaupara­nets­ins. Sam­tímis er sent út sms boð, gegnum næsta end­ur­varpsmast­ur, til fimmtán til tutt­ugu hjarta­hlaupara, sem staddir eru á svæð­inu, innan 1500 metra. Ef eng­inn þeirra svarar er svæðið stækkað í 3 kíló­metra. Pípið í sím­anum er öðru­vísi en venju­legt sms merki og hjarta­hlaupararnir rjúka upp til handa og fóta til aðstoðar mann­inum með hjarta­á­fallið en heim­il­is­fangið fá þeir líka sent með sms skila­boð­un­um. Jafn­framt fá hjarta­hlaupararnir boð um hvar næsta hjarta­stuð­tæki sé að finna. Hjarta­hlaup­ari sem staddur er í nágrenni tæk­is­ins grípur það með sér og kemur svo til aðstoð­ar. Reynslan sýnir að venju­lega eru fimm til tíu hjarta­hlauparar sem bregð­ast við.

Í stuttu máli sagt hefur þetta virkað mjög vel. Í nær helm­ingi til­vika hafa hjarta­hlaupararnir verið komnir tals­vert á undan sjúkra­bílnum og það hefur skipt sköp­um.

Enn í mótun

Í við­tali við dag­blaðið Berl­ingske sagði tals­maður Tryg­Fonden að hjarta­hlaupara­kerfið væri enn í mót­un. Hann kvaðst þess full­viss að hjarta­h­laup­urum ætti eftir að fjölga til muna á næstu árum. Aðsókn að nám­skeiðum fyrir hjarta­hlaupara væri mikil sem væri jákvætt.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 30. þáttur: „Hnattræni þróunariðnaðurinn er mjög yfirgrípandi hugtak yfir mjög fjölbreytilegan geira“
Kjarninn 5. október 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri er formaður peningastefnunefndar.
Stýrivextir hækka í níunda skiptið í röð – Nú upp í 5,75 prósent
Stýrivextir hafa verið hækkaðir upp í 5,75 prósent. Greiðslubyrði margra heimila mun fyrir vikið þyngjast. Ákvarðanir í atvinnulífi, á vinnumarkaði og í ríkisfjármálum munu skipta miklu um þróun vaxta á næstu misserum, að sögn peningastefnunefndar.
Kjarninn 5. október 2022
Bjarni Benediktsson, Katrín Jakobsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, formenn ríkissjórnarflokkanna, sendu frá sér yfirlýsingu í apríl þar sem segir að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum ríkissin í Íslandsbanka að sinni. Sú yfirlýsing stendur enn.
Standa enn við að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum í Íslandsbanka
Fjármálaráðherra sagði mikilvægt að halda áfram að selja hlut ríkisins í Íslandsbanka við kynningu fjárlagafrumvarpsins. Í yfirlýsingu stjórnarflokkanna frá því í vor segir að ekki verði ráðist í sölu á frekari hlutum bankans að sinni. Hún gildir enn.
Kjarninn 5. október 2022
Eyþór Arnalds var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs hagnaðist um 388,4 milljónir vegna afskriftar á láni frá Samherja
Eigið fé félags Eyþórs Arnalds fór úr því að vera neikvætt um 305 milljónir í að vera jákvætt um 83,9 milljónir í fyrra. Félag í eigu Samherja afskrifaði seljendalán sem veitt var vegna kaupa í útgáfufélagi Morgunblaðsins.
Kjarninn 4. október 2022
Neyðarúrræði en ekki neyðarástand
Fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hefur verið opnuð í skrifstofuhúsnæði í Borgartúni þar sem Vegagerðin var áður til húsa. Hægt verður að taka á móti 150 manns að hámarki og miðað er við að fólk dvelji ekki lengur en þrjár nætur.
Kjarninn 4. október 2022
Örn Bárður Jónsson
Um skjálífi og skjána
Kjarninn 4. október 2022
Þrjú félög voru skráð á markað í sumar. Þeirra stærst er Alvotech, sem var skráð á First North markaðinn í júní. Hér sést Róbert Wessman, stofnandi og stjórnarformaður félagsins, hringja inn fyrstu viðskipti með bréfin.
Virði skráðra félaga í Kauphöllinni lækkað um 254 milljarða króna á tveimur mánuðum
Það sem af er ári hefur Úrvalsvísitala Kauphallarinnar lækkað um 28,3 prósent. Hún hækkaði um rúmlega 20 prósent árið 2020 og 33 prósent í fyrra. Leiðrétting er að eiga sér stað á virði skráðra félaga.
Kjarninn 4. október 2022
Steingrímur J. Sigfússon
Einu sinni var Póstur og Sími
Kjarninn 4. október 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar