Hjartahlaupararnir

Fimmtíu þúsund Danir eru dag og nótt fúsir að hlaupa af stað og aðstoða fólk sem fengið hefur hjartaáfall. Slík aðstoð getur skipt sköpum meðan beðið er eftir sjúkrabíl og lækni.

Hjartahlaupari
Auglýsing

Frá síð­ustu alda­mót­um, einkum þó á síð­asta ára­tug, hefur sjúkra­húsum í Dan­mörku fækkað mik­ið. Árið 2007 voru sam­tals 76 sjúkra­hús í land­inu öllu en í dag eru þau 56. Jafn­framt eru þau sjúkra­hús sem hafa sól­ar­hrings neyð­ar­vakt nú 21 tals­ins, en árið 2007 voru þau 40.

Eins og ofan­greindar tölur bera með sér hefur sjúkra­hús­þjón­usta í Dan­mörku breyst mik­ið. Sjúkra­hús­unum hefur fækkað en þau sem eftir standa eru mun öfl­ugri en áður og betur í stakk búin til að takast á við sífellt flókn­ari, sér­hæfð­ari og erf­ið­ari verk­efni.

Ákvarð­anir um fækkun sjúkra­húsa hafa verið mjög umdeild­ar. Eng­inn vill missa sjúkra­húsið úr sínu nágrenni en hin öra tækni­þró­un, með auknum kostn­aði (meðal ann­ars vegna hærri með­al­ald­urs þegn­anna) hefur leitt til þess­arar breyt­ing­ar. Breyt­ingin hefur í för með sér að nú er, fyrir marga, mun lengri leið á sjúkra­hús­ið. Þetta á einkum við um dreif­býl­ið.

Auglýsing

Lengri bið eftir sjúkra­bílnum

Í Dan­mörku er rekstur sjúkra­bíla í höndum einka­fyr­ir­tækja, rekst­ur­inn jafnan boð­inn út til nokk­urra ára í senn. Sama gildir um sjúkra­þyrl­ur. Fyr­ir­tækin sem ann­ast rekst­ur­inn reyna að gæta ítr­ustu hag­kvæmni og á síð­ustu árum hefur „út­gerð­ar­stöðv­un­um“ ef svo má að orði kom­ast fækkað nokk­uð. Það getur þýtt lengri bið eftir sjúkra­bíl, eða þyrlu og sú bið getur skipt sköp­um. Ekki síst þegar um er að ræða hjarta­á­fall. 

Í Danmörku er rekstur sjúkrabíla í höndum einkafyrirtækja, reksturinn jafnan boðinn út til nokkurra ára í senn. Mynd: EPA

Sjúkra­flutn­inga­fyr­ir­tækin full­yrða að fækkun stöðv­anna hafi lítil sem engin áhrif, sam­göngur verði sífellt betri og bíl­arnir því fljót­ari í för­um. Skýrslur sýna að á und­an­förnum árum hefur tím­inn sem sjúkra­bíll­inn er á leið á áfanga­stað víða lengst, en hvergi styst. Aðal­á­stæður þess að ferða­tími sjúkra­bíl­anna hefur lengst eru tvær: síaukin umferð á veg­unum og lengri leið á næsta sjúkra­hús. Síð­ar­nefnda ástæðan gildir líka um þyrlurn­ar.

Hjarta­stuð­tækin

Flestir kann­ast við hjarta­stuð­tækin svo­nefndu. Þau voru fundin upp fyrir nokkrum ára­tug­um, áður var hjarta­hnoð og blást­urs­að­ferð helstu aðferðir til end­ur­lífg­un­ar. Fyrst í stað var notkun hjarta­stuð­tækj­anna bundin við sjúkra­hús og lækna­stof­ur. Um síð­ustu alda­mót komu á mark­að­inn hjarta­stuð­tæki sem voru mun ódýr­ari og hand­hæg­ari en þau sem áður höfðu þekkst. Og það sem meira var, þessi tæki voru svo ein­föld í notkun að þau kröfð­ust engrar kunn­áttu not­and­ans. Í dag er þessi tæki mjög víða að finna, á heim­ilum og vinnu­stöð­um. Í Dan­mörku eru nú um það bil 22 þús­und hjarta­stuð­tæki og fer ört fjölg­andi. En þótt tækin séu til staðar er þörfin fyrir þá sem kunna „hjálp í við­lög­um“ áfram mik­il. Um fjögur þús­und Danir fá árlega hjarta­stopp, utan sjúkra­húsa.

Hjarta­hlaupararnir og hjarta­stuð­tækin

Tryg er nafnið á einu stærsta trygg­inga­fé­lagi Dan­merk­ur. Í tengslum við félagið er sjóð­ur, Tryg­Fonden. Þessi sjóður sinnir alls kyns verk­efnum sem lúta, á einn eða annan hátt, að öryggi og vel­ferð borg­ar­anna. Sjóð­ur­inn hefur gefið hund­ruð hjarta­stuð­tækja til stofn­ana í Dan­mörku, þar á meðal skóla og hjúkr­un­ar­heim­ila.

Þann 1. sept­em­ber árið 2017 voru stofn­uð, undir stjórn Tryg­Fonden sam­tök sem nefn­ast Hjer­teløbere, Hjarta­hlauparar. Fyrst í stað var starf­semin bundin við suð­ur- og vest­ur­hluta Sjá­lands en hefur síðan breiðst út til ann­arra lands­hluta. Þeir sem vilja ganga til liðs við sam­tökin þurfa að vera fúsir til að hlaupa af stað þegar kall kemur og fá enn­fremur þjálfun í ,,hjálp í við­lög­um“. Ætl­unin var að koma upp þéttu neti hjarta­hlaupara um land allt. Danir sýndu þessu mik­inn áhuga og nú eru Hjarta­hlaupararnir um það bil 56 þús­und, og fer fjölg­andi. Tryg­Fonden hefur enn­fremur unnið að skrán­ingu hjarta­stuð­tækja í því skyni að vita nákvæm­lega hvar slík tæki er að finna.

Hvernig virkar þetta?

Til að útskýra hvernig hjarta­hlaupara­kerfið virkar er kannski nær­tæk­ast að taka dæmi, yfir­fært á Ísland.

Mað­ur, staddur í afmæl­is­veislu í húsi í efri byggðum Kópa­vogs fær hjarta­á­fall. Strax er hringt í neyð­ar­núm­erið eftir sjúkra­bíl og um leið er stað­setn­ing­in, í efri byggðum Kópa­vogs, sjálf­krafa til­kynnt til Hjarta­hlaupara­nets­ins. Sam­tímis er sent út sms boð, gegnum næsta end­ur­varpsmast­ur, til fimmtán til tutt­ugu hjarta­hlaupara, sem staddir eru á svæð­inu, innan 1500 metra. Ef eng­inn þeirra svarar er svæðið stækkað í 3 kíló­metra. Pípið í sím­anum er öðru­vísi en venju­legt sms merki og hjarta­hlaupararnir rjúka upp til handa og fóta til aðstoðar mann­inum með hjarta­á­fallið en heim­il­is­fangið fá þeir líka sent með sms skila­boð­un­um. Jafn­framt fá hjarta­hlaupararnir boð um hvar næsta hjarta­stuð­tæki sé að finna. Hjarta­hlaup­ari sem staddur er í nágrenni tæk­is­ins grípur það með sér og kemur svo til aðstoð­ar. Reynslan sýnir að venju­lega eru fimm til tíu hjarta­hlauparar sem bregð­ast við.

Í stuttu máli sagt hefur þetta virkað mjög vel. Í nær helm­ingi til­vika hafa hjarta­hlaupararnir verið komnir tals­vert á undan sjúkra­bílnum og það hefur skipt sköp­um.

Enn í mótun

Í við­tali við dag­blaðið Berl­ingske sagði tals­maður Tryg­Fonden að hjarta­hlaupara­kerfið væri enn í mót­un. Hann kvaðst þess full­viss að hjarta­h­laup­urum ætti eftir að fjölga til muna á næstu árum. Aðsókn að nám­skeiðum fyrir hjarta­hlaupara væri mikil sem væri jákvætt.

Bólusótt í hættu
Er réttlætanlegt að geyma veirur eins og bólusótt, sem geta valdið jafnmiklum mannskaða og raun ber vitni?
Kjarninn 21. september 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærðar græjur, Sambandið og Apple Arcade
Kjarninn 21. september 2019
Birgir Birgisson
Reið hjól
Kjarninn 21. september 2019
Þjálfa þarf peningahund til að berjast gegn peningaþvætti
Embætti tollstjóra skortir bæði þekkingu og úrræði til að geta almennilega haft eftirlit með smygli á reiðufé til Íslands. Á meðal þeirra úrræða sem lagt er til að ráðist verði í er að þjálfa peningahund.
Kjarninn 21. september 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að iðka mannréttindi
Kjarninn 21. september 2019
Athuga hvar eftirlitsaðilar gera ónauðsynlegar kröfur til matvæla
Umhverfisráðherra hefur hrundið af stað aðgerðum til að vinna gegn matarsóun á Íslandi. Meðal annars verður gerð athugun á því hvar eftirlitsaðilar gera mögulega ónauðsynlegur kröfur til matvælaöryggis sem ýtt gætu undir matarsóun.
Kjarninn 21. september 2019
Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
„Ljótur leikur hjá stjórnvöldum“
Formaður Viðreisnar gagnrýnir stjórnvöld harðlega fyrir viðbrögð við beiðni um skaðabætur.
Kjarninn 20. september 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar