Loftbardagi árið 1917

Frásögn þýska orrustuflugmannsins Ernst Udet af loftbardaga úr fyrri heimsstyrjöld 1917 er ævintýri líkust. Flosi Þorgeirsson, sagnfræðingur og listamaður, dregur fram dramatíska frásögn af loftbardaganum.

Flosi Þorgeirsson
Ernst Udet.jpeg
Auglýsing

Frá­sögn þýska orr­ustuflug­manns­ins Ernst Udet af loft­bar­daga úr fyrri heims­styrj­öld 1917. Þýtt af grein­ar­rit­ara úr bók­inni Ace of the Iron Cross sem er ensk útgáfa af bók Udets, Mein Fli­eger­leben.

Ernst Udet var einn sig­ur­sæl­asti orr­ustuflug­maður Þjóð­verja í fyrri heims­styrj­öld. Aðeins Man­fred von Richt­hofen, rauði bar­ón­inn, grand­aði fleiri flug­vél­um. Alls vann Udet 62 loft­sigra. Hann lifið stríðið af og vann fyrir sér sem flug­maður og m.a. í kvik­mynd­um, bæði í Þýska­landi og Banda­ríkj­un­um. Hann fékk stöðu hjá Luftwaffe er nas­istar komust til valda en álagið varð honum að ofur­liði og hann framdi sjálfs­morð árið 1941. Hér fylgir lýs­ing hans á því er hann mætti Geor­ges Guy­nem­er, einum fræg­asta flug­manni franska flug­hers­ins, á vesur­víg­stöðv­unum 1917. 

Ýmis­legt á sér nú stað við víg­lín­una. Sagt er að óvin­ur­inn sé að und­ir­búa stór­sókn. Loft­belgi má sjá í löngum röðum víða. Þeir minna helst á ein­kenni­leg þykk ský. Þeir gefa upp stað­setn­ingu fót­göngu – og stór­skota­liðs okk­ar. Gott væri þó ekki nema einn þeirra springi í tætl­ur. Það yrði ágætis við­vörun til óvin­ar­ins.

Auglýsing

Ég legg af stað í bítið svo ég hafi sól­ina í bakið er ég ræðst gegn loft­belgn­um. Ég flýg hærra en ég hefi gert áður. Hæð­ar­mælir­inn sýnir 5000 metra. Loftið er þunnt og ískalt. Ver­öldin fyrir neðan mig minnir helst á risa­stórt fiska­búr. Fyrir ofan Lier­val, þar sem Rein­hold, félagi minn, féll í bar­daga fyrir skömmu síðan er óvina­vél á sveimi. Hún lík­ist helst lít­illi vatnafló þar sem hún skutl­ast í gegnum hrá­slaga­legt loft­ið. 

Úr vestri birt­ist nú lít­ill dep­ill á tölu­verðum hraða. Í fyrstu er hann smá­gerður og dökkur en stækkar óðum er hann nálg­ast. Þetta er frönsk óvina­vél af SPAD-­gerð. Eins og ég er hann einn á ferð, ráf­andi um him­in­inn í leit að bráð. Ég kem mér vel fyrir í sæt­inu. Bar­dagi er yfir­vof­andi. Við mætum hvor öðrum í sömu flug­hæð, aðeins hárs­breidd milli véla okk­ar. Við sveigjum báðir vélum okkar snöggt til vinstri. Hin flug­vélin er skín­andi ljós­brún í sól­inni. Nú hefst hring­flug­ið. Af jörðu niðri lítum við lík­lega út sem tveir stórir rán­fuglar í ein­hvers­konar pör­un­ar­flugi. Hér uppi er þetta hins vegar dauð­ans alvara. Sá sem fyrstur fær óvin­inn í bakið hefur tapað þar eð orr­ustu­vél­arnar geta aðeins skotið beint fram fyrir sig. Ólíkt könn­un­ar­vél­unum er aft­ur­hlut­inn er alveg varn­ar­laus. 

Stundum förum við svo nálægt hvor öðrum að ég get auð­veld­lega greint and­lit Frakk­ans, fölt og mjóslegið undir leð­ur­hjálm­in­um. Í fimmta skiptið er við mæt­umst sé ég að á vél­ar­hlið­inni rétt fyrir aftan væng­ina stendur eitt orð svart­letrað: “Vi­eux” eða “Gamli”. Nú veit ég hver þetta er, eng­inn annar en einn frækn­asti flug­maður Frakka, Geor­ges Guy­nem­er. Hann hefur þegar sent þrjá­tíu þýska flug­menn yfir móð­una miklu. Guy­nemer flýgur ætíð aleinn. Eins og allir hættu­legir rán­fuglar kemur hann æðandi með sól­ina í bak­ið, skýtur keppi­nauta sína í tætlur á sek­úndu­broti og hverfur á braut. Þannig tók hann Puz frá okk­ur. Guy­nemer er einn af þeim allra bestu. Ég geri mér grein fyrir að þetta verður upp á líf og dauða. 

Guynemer.Ég fer í hálfa lúppu til að freista þess að kom­ast að honum að ofan. Á auga­bragði hefur hann áttað sig á fyr­ir­ætlan minni og fer sjálfur í lúppu. Ég reyni að sveigja og Guy­nemer eltir mig. Er hann kemur úr beygj­unni nær hann mér í vél­byssu­miðið eitt augna­blik. Kúl­urnar rífa sig í gegnum hægri væng­inn og ég heyri klingj­andi hljóð er þeir skella á stál­vír­un­um. Ég reyni allt sem ég hef lært og kann. Þröngar beygjur og sveigj­ur, hend­ist til hlið­anna en hann er eldsnöggur að átta sig á öllu sem mér kemur til hugar og bregst við á sek­úndu­broti. Ískaldur raun­veru­leik­inn rennur upp fyrir mér. Guy­nemer er ein­fald­lega betri og flug­vél hans er öfl­ugri en mín. Ég neita að gef­ast upp og held áfram þess­ari dauð­ans bar­áttu. Nú kemur að annarri beygju. Eitt augna­blik hef ég hann í mið­inu og í flýti ýti ég á hnapp­inn á stýr­i­stöng­inni sem hleypir af vél­byss­unum en.....ekk­ert ger­ist.....­vél­byss­urnar þegja þunnu hljóð­i...skot­færa­hleðslan er stífl­uð!

Ég held dauða­haldi um stöng­ina með vinstri hendi og reyni að eiga við skot­færa­hleðsl­una með þeirri hægri. Það er til einskis, ég get ekki losað um stífl­una! 

Ég hug­leiði að taka dýfu og reyna að sleppa en geri mér um leið grein fyrir að það er von­laust. Færni keppi­nautar míns er slík að hann myndi auð­veld­lega ná mér og senda mig inn í eilífð­ina á auga­bragði. SPAD-flug­vélin er eflaust kraft­meiri en mín. Hann myndi ná mér. Áfram heldur dauða­leik­ur­inn. Við förum hring eftir hring og tökum krappar beygj­ur. Þetta er stór­kost­legt flug hjá okkur en mikið er í húfi. Aldrei hef ég átt í höggi við slíkan flug­mann! Í nokkrar sek­úndur ímynda ég mér að þetta sé ekki hinn alræmdi Guy­nemer og finnst sem ég sé að keppa við gamlan kunn­ingja yfir okkar eigin flug­velli. Þessi tál­sýn gufar þó fljótt upp og ískaldur raun­veru­leik­inn grípur mig hel­tökum á nýjan leik.

Í heilar átta mín­útur hring­sólum við í kringum hvorn ann­an. Þetta eru lengstu átta mín­útur sem ég hef lif­að. Ég sé hann nú á hvolfi fyrir ofan mig. Ég sleppi stjórn­stöng­inni eitt augna­blik og lem í bræði í skot­færa­hleðsl­una með báðum hnú­um. Vissu­lega er það frum­stæð aðferð en hefur stundum dug­að. 

Þetta sér Guy­nemer þar sem hann hangir í loft­inu fyrir ofan mig, það hlýtur að vera. Nú gerir hann sér grein fyrir hvað hrjáir þýska flug­mann­inn, að ég er í raun mátt­vana. Aftur birt­ist hann fyrir ofan mig og vél hans er næstum alveg á hvolfi. Þá ger­ist það: Hann réttir út hend­ina og veifar til mín og í nær sömu andrá tekur hann dýfu til vest­urs í átt að eigin víg­línu. Hann er far­inn áður en ég veit af.

Ég bíð ekki boð­anna og flýg þegar heim. Dof­inn. Alveg stjarf­ur.

Sumir hafa haldið því fram að Guy­nemer hafi sjálfur verið með stíflaða hleðslu. Aðrir hafa sagt að hann hafi hræðst það að ég myndi reyna að fljúga á vél hans í ein­skærri örvænt­ingu. Þessar útskýr­ingar fellst ég ekki á. Enn þann dag í dag trúi ég því að, þarna up í ísköldum háloft­un­um, hafi ég orðið þeirrar gæfu aðnjót­andi að kynn­ast sann­kall­aðri ridd­ara­mennsku. Guy­nemer hvarf seinna í bar­daga og hefur síðan aldrei til hans spurst. Eng­inn veit því hvar hann hvílir en í huga mínum hef ég þegar lagt blóm­vönd á leiði þessa stór­kost­lega flug­manns.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Konur í fangelsum
Kjarninn 14. október 2019
Eyþór Laxdal Arnalds, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs sem á í Morgunblaðinu með neikvætt eigið fé upp á 239 milljónir
Félagið sem heldur utan um eignarhald oddvita Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í útgáfufélagi Morgunblaðsins skuldar 360,5 milljónir króna en metur einu eign sina á 121,5 milljónir króna.
Kjarninn 14. október 2019
Þrátt fyrir að ellefu ár séu liðin frá því að Kaupþing fór á hausinn þá er bankinn samt sem áður ekki hættur að skila þeim sem vinna að eftirmálum þess þrots digrum launagreiðslum.
17 starfsmenn Kaupþings fengu 3,5 milljarða í laun í fyrra
Stjórn Kaupþings, sem telur fjóra til fimm einstaklinga, fékk 1,2 milljarð króna í laun á árinu 2018. Aðrir starfsmenn fengu líka verulega vel greitt. Meðalgreiðsla til starfsmanns var 17,4 milljónir króna á mánuði, sem eru margföld árslaun meðalmanns.
Kjarninn 14. október 2019
Þeir sem búa lengi erlendis missa kosningarétt og Kosningastofnun verður til
Umfangsmiklar breytingar eru í farvatninu á kosningalögum hérlendis. Nýjar stofnanir gætu orðið til, kosningaathöfnin sjálf gæti breyst, ákveðnum kosningum gæti verið flýtt og þeir sem hafa búið lengi samfleytt í útlöndum gætu misst kosningarétt sinn.
Kjarninn 14. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Yo yo: Verðbólga er kúl – lesið þessa grein
Kjarninn 13. október 2019
Guðmundur Halldór Björnsson
Dauðafæri fyrir íslensk fyrirtæki að ná auknum árangri?
Kjarninn 13. október 2019
Gagnrýna tækni sem ætlað er að hreinsa plast úr hafinu
Margir vonuðust til þess að nýstárleg aðferð frá fyrirtækinu Ocean Cleanup gæti nýst í baráttunni gegn plastmengun í hafinu. Vísindamenn hafa hins vegar gagnrýnt aðferðina harðlega vegna þeirra áhrifa sem hreinsunin hefur á lífverur sem festast í tækinu.
Kjarninn 13. október 2019
Svein Har­ald Øygard.
20 af 50 stærstu vogunarsjóðum heims komu til Íslands til að hagnast á hruninu
Sjóðir sem keyptu kröfur á íslenska banka á hrakvirði högnuðust margir hverjir gríðarlega á fjárfestingu sinni. Arðurinn kom m.a. úr hækkandi virði skuldabréf og skuldajöfnun en mestur var ágóðinn vegna íslensku krónunnar.
Kjarninn 13. október 2019
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar