„Go´daw, jeg hedder Lars Larsen, jeg har et godt tilbud“

Danski milljónamæringurinn Lars Lar­sen lést á heim­ili sínu í síðustu viku, 71 árs að aldri. Hann var á meðal auðugustu manna í Danmörku og jafnframt þeirra þekktustu. Kjarninn rifjar hér upp sögu hans.

Lars Larsen
Lars Larsen
Auglýsing

Auð­kýf­ing­­ur­inn Lars Lar­­sen lést á heim­ili sínu í Sil­ke­­borg í Dan­mörku í byrjun síð­ustu viku. Hann var 71 árs þegar hann lést en fyrir tveim­ur mán­uðum lét hann af stjórn­­­ar­­for­­mennsku í versl­un­­ar­keðj­unni JYSK vegna veik­inda. Jacob Bruns­­borg, sonur Lars, tók þá við stjórn­­­ar­­for­­mennsku í fyr­ir­tæk­inu en hann hafði greinst með lifr­ar­krabba­mein nokkru áður. Borg­þór Arn­gríms­son fjall­aði um Lars árið 2014 fyrir Kjarn­ann og verður hér rifjuð upp sú umfjöll­un. 

Lars Larsen, Dyne Larsen eða Rúm­fata-L­ar­sen kom í heim­inn þann 6. ágúst árið 1948. Hann var yngstur fjög­urra systk­ina sem fædd­ust á fimm árum en sá skuggi hvíldi þó yfir þess­ari fjölgun í fjöl­skyld­unni að heim­il­is­fað­ir­inn, Lars Krist­inus Larsen, lést áður en dreng­ur­inn fædd­ist, aðeins 55 ára gam­all, og móð­ir­in, Signe Vera Kirstine Han­sen, ákvað að sá stutti skyldi bera nafn föð­ur­ins og hann var því skírður Lars Krist­in­us. 

Þegar þau Lars eldri og Signe kynnt­ust var hann kom­inn undir fimm­tugt en hún tíu árum yngri. Þau voru bæði af fátæku fólki komin en tókst að kaupa jörð við þorpið Arn­borg á Mið-Jót­landi og lifðu fyrst og fremst af kart­öflu­rækt. Lars eldri tók tals­verðan þátt í félags­mál­um, sat í safn­að­ar­nefnd og í stjórn sjúkra­sam­lags­ins á svæð­inu. Signe var mjög trúuð og hafði starfað með Hjálp­ræð­is­hernum áður en hún gift­ist.

Auglýsing

Skyldi verða kaup­maður

Frá­fall hús­bónd­ans var reið­ar­slag fyrir fjöl­skyld­una. Ekkj­an ­reyndi að halda búskapnum áfram en neydd­ist fljót­lega til að ­selja jörð­ina. Hún keypti minni jörð og reyndi líka fyrir sér í hót­el­rekstri en hún var heilsu­veil og eftir skamman tíma var hót­elið selt. Signe keypti þá litla sæl­gæt­is­verslun í Hurup á Norð­ur­-Jót­landi. Lars sagð­ist fá vatn í munn­inn þegar hann minn­ist sæl­gæt­is­ins en sér, og öðrum, hafi snemma orð­ið ­ljóst að bóndi yrði hann ekki.

Skóla­gangan hófst 5. ágúst 1956, þá var Lars sjö ára en dag­inn eftir varð hann átta ára. Hann segir í ævi­sögu sinni að vegna reglna um að börn skyldu byrja í skóla þegar þau væru sjö ára, miðað við fæð­ing­ar­dag en ekki fæð­ing­ar­ár, hafi hann verið elstur í bekknum og það hafi oft komið sér vel.

Framan af gekk sæl­gæt­is­versl­unin prýði­lega en síðan tók að halla undan fæti. Signe var illa haldin af gigt og auk þess sótti á hana þung­lyndi sem ágerð­ist hratt. Lars segir í ævi­sögu sinni að þegar hann var 12 ára hafi móðir hans verið orðin óvinnu­fær og dvalist lang­tímum saman á sjúkra­hús­um. Börnin bjuggu þó áfram í litla hús­inu sem móðir hans hafði keypt, þau stund­uðu ýmiss konar íhlaupa­vinnu til að afla tekna. Eldri systk­inin hættu í skól­anum þegar skyldu­nám­inu lauk, eftir sjö­unda bekk, en fyrir hvatn­ingu skóla­stjór­ans hélt Lars áfram og lauk gagn­fræða­prófi árið 1966. Hann hafði mik­inn áhuga á að verða kenn­ari en eldri bróð­ir­inn Hans sagði að það væri ekki rétta starf­ið, hann ætti að verða kaup­mað­ur.

Lars fékk starf sem lær­lingur í versl­un­inni Magasin H&L í Thi­sted, þar voru seldar sængur og kodd­ar, dýn­ur, gard­ín­ur, kjóla­efni og margt fleira. Á þessum tíma kynnt­ist hann hjúkr­un­ar­fræði­nem­anum Kristine Bruns­borg, sem varð eig­in­kona hans.

Löng röð fyrir utan búð­ina

Árin hjá H&L voru lær­dóms­rík og Lars vakti athygli yfir­manna sinna fyrir dugnað og útsjón­ar­semi. Einu sinni gerð­ist það að Lars var sendur til að líta á rúm­dýnur hjá nokkrum fram­leið­end­um, en þar sá hann meðal ann­ars nokkrar dýnur sem höfðu orðið fyrir lít­ils­háttar hnjaski þegar flutn­inga­bíll valt.

Lars keypti dýn­urnar og margt fleira á mjög lágu verði. Svo mikið reyndar að það hefði dugað til að fylla versl­un­ina hjá H&L tíu sinn­um. Svo var aug­lýst að vörur sem sumar væru eilítið útlits­gall­aðar yrðu seldar í versl­un­inni föstu­dag og laug­ar­dag. Þegar starfs­fólkið mætti til vinnu á föstu­deg­inum var löng röð fyrir utan búð­ina og allt seld­ist upp á þessum tveim dög­um. Þarna, sagði Lars, fékk hann kannski hug­mynd­ina að JYSK. 

Nokkru síðar sagði Lars upp starf­inu hjá H&L og þau Kristine, sem ætíð var kölluð Kris, fluttu til Ála­borg­ar. Hún hafði fengið starf á sjúkra­húsi og Lars fékk vinnu í verslun sem seldi gard­ínur og glugga­tjöld. Árið 1974 fékk hann vinnu hjá annarri verslun sem seldi rúm, rúm­fatn­að, gard­ínur og áklæði.

Auglýsing

Vildu hafa gæs í lógóinu

Árið 1979 ákvað Lars Larsen að nú væri komið að honum sjálfum að ráða ferð­inni. Í sam­vinnu við tvo félaga sína ákvað hann að opna verslun í Árós­um. Þeir tóku á leigu 500 fer­metra skemmu við Sil­ke­borg­vej, svo­lítið fyrir utan mið­bæ­inn. Hús­næðið var ódýr­ara en við aðal­versl­un­ar­götur bæj­ar­ins og þarna voru næg bíla­stæði. Þeir félagar ákváðu að versl­unin skyldi heita Jysk sen­getøjsla­ger. Þeir voru jú allir frá Jót­landi og seinna orðið í nafn­inu lýsti vör­unum en end­ingin „la­ger“ gaf jafn­framt til kynna að þetta væri öðru­vísi versl­un.

Nokkrar aug­lýs­inga­stofur sem þeir leit­uðu til sögðu að nafnið væri allt of langt og þegar þeir félagar sögðu að þeir vildu hafa gæs og eitt­hvað sem tákn­aði rúm sem lógó versl­un­ar­innar sögðu aug­lýs­inga­stof­urn­ar: „Nei, takk.“ Ein lítil stofa tók verk­efnið að lokum að sér og gerði eins og Lars og félagar vildu, hann­aði merkið og jafn­framt aug­lýs­ing­ar, sem voru í senn ein­faldar og lýsandi.

Þann 2. apríl 1979 klukkan 8 um morg­un­inn var versl­unin við Sil­ke­borg­vej opn­uð, en þá biðu á annað hund­rað manns við dyrnar og nán­ast allt seld­ist upp á fyrsta degi. „Við höfðum gert eitt­hvað rétt,“ sagði Lars síðar í við­tali. Hálfum mán­uði síðar var verslun númer tvö opnuð í Hadsund á Jót­landi. Nokkrum dögum síðar var svo opnuð verslun í Ála­borg.

Vel þekktur í Dan­mörku

Lars varð fljót­lega lands­þekkt­ur, hann kom sjálfur fram í aug­lýs­ingum fyr­ir­tæk­is­ins sem voru bæði ein­faldar og ódýr­ar, svo ein­faldar að aug­lýs­inga­fram­leið­endur hlógu. Þeir hefðu þó getað sparað sér hlát­ur­inn því text­inn sem Lars fór með, „Go´daw, jeg hedder Lars Larsen, jeg har et godt til­bu­d,“ hitti algjör­lega í mark og bæði versl­an­irnar og mann­inn þekkir hvert ein­asta danskt manns­barn.

Árið 1983 keypti Lars Larsen hlut beggja félaga sinna og hefur síðan verið eig­andi fyr­ir­tæk­is­ins. Árið 2001 var nafn­inu breytt og það heitir nú JYSK. Gæsin er enn hluti af merkis fyr­ir­tæk­is­ins en rúm­gafl­inn er horf­inn.

JYSK lógó

Fyrsta verslun Jysk sen­getøjsla­ger utan Dan­merkur var opnuð í Þýska­landi 1984, nú eru þar hund­ruð JYSK-versl­an­ir. Alls eru versl­anir JYSK nú um 2000 tals­ins í 35 lönd­um. Nokkur hluti þess­ara versl­ana er í eigu ann­arra – til að mynda Rúm­fatalager­inn á Íslandi – sem hafa sér­stakan samn­ing við JYSK. Vöru­úr­valið er í dag miklu meira en það var í upp­hafi, en Lars sagði í við­tali að versl­anir JYSK væru fyrir almenn­ing sem gæti fengið flesta hluti til heim­il­is­ins, annað en mat­vöru, á hag­stæðu verði. „Hús­gögnin eru ekki hönn­un­ar­vara en duga vel til síns brúks og kosta lít­ið,“ bætti hann við. Mikið af fram­leiðsl­unni verður til í verk­smiðjum JYSK víða um lönd en annað er keypt af öðrum fram­leið­end­um.

JYSK rek­ur nú rúm­­lega 2.800 versl­an­ir í 52 lönd­um í Evr­­ópu, Mið-Aust­­ur­lönd­um og Asíu, þar með talið versl­an­ir Rúm­fa­tala­­ger­s­ins á Íslandi. Tekj­ur keðj­unn­ar nema um 26 millj­­örðum danskra króna á ári, jafn­­v­irði 480 millj­­arða ís­­lenskra, sam­kvæmt árs­­skýrslu fyr­ir­tæk­is­ins.

Vinnan áhuga­málið

Lars lét sér ekki nægja að beina kröftum sínum að JYSK. Hann keypti einnig hús­gagna- og hús­bún­að­ar­versl­an­irnar ILVA og IdeMöbler en vöru­úr­valið þar var annað en í versl­unum JYSK og verðið hærra. Boli­a-hús­bún­að­ar­versl­an­irn­ar, sem skiptu tugum og eru í nokkrum Evr­ópu­löndum auk Dan­merk­ur, voru einnig í eigu Rúm­fata-L­ar­sens. Árið 1990 stofn­aði hann ferða­skrif­stof­una Larsen rejser en sá rekstur gekk ekki vel og árið 1998 keypti ferða­skrif­stofan Kuoni Larsen rejser.

Árið 2004 gaf Lars Larsen út æviminn­ingar sín­ar, sem hann skrif­aði sjálf­ur. „Go´daw, jeg hedder Lars Larsen – Jeg har et godt til­bu­d“, var dreift inn á öll heim­ili í Dan­mörku. Lars sagði þar að þrátt fyrir fátækt og erf­ið­leika í æsku hefði hann átt gott líf og verið gæfu­mað­ur. Hann sagði að eig­in­konan Kris, sem enn vann í versl­un­inni í Sil­ke­borg, hefði verið sinn stóri happ­drætt­is­vinn­ing­ur. Þau áttu tvö börn; son­ur­inn Jacob vann hjá JYSK en dóttirin Mette var kúa­bóndi. Sjálfur vann Lars alla daga í fyr­ir­tæk­inu. Blaða­maður dag­blaðs­ins Berl­ingske spurði Lars Larsen eitt sinn hvort ekki væri tími til kom­inn að þriðji rík­asti maður Dan­merkur færi að slaka á og sinna áhuga­mál­um. „Sinna áhuga­mál­un­um, það hef ég gert síðan 1979 og ætla að halda því áfram,“ svar­aði Lars og bætti við: „Það er ríki­dæmi.“

Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Guðmundur Kristjánsson er stærsti eigandi Útgerðarfélags Reykjavíkur sem er stærsti eigandi Brim.
Útgerðarfélag Reykjavíkur hagnaðist um 1,5 milljarð í fyrra
Stærsti eigandi Brim, sem hét áður HB Grandi, bókfærði eignarhlut sinn í félaginu á rúmlega 15 prósent hærra verði en skráð markaðsverð hlutarins var á reikningsskiladegi. Eignir Brim voru metnar á um 60 milljarða króna um síðustu áramót.
Kjarninn 15. september 2019
Eiríkur Ragnarsson
RÚV á kannski heima á auglýsingamarkaði eftir allt saman
Kjarninn 15. september 2019
Vinningstillaga Henning Larsen arkitektastofunnar að því hvernig Vinge ætti að líta út. Veruleikinn í dag er allt annar.
Danska skýjaborgin Vinge
Það er ekki nóg að fá háleitar hugmyndir, það þarf líka einhvern til að framkvæma þær. Þessu hafa bæjaryfirvöld í Frederikssund á Sjálandi fengið að kynnast, þar sem draumsýn hefur breyst í hálfgerða martröð.
Kjarninn 15. september 2019
Ásaka Glitni um að klippa sjö sentimetra neðan af samningum
Deilumál milli Útgerðarfélags Reykjavíkur og Glitnis vegna afleiðusamninga upp á tvo milljarða króna sem gerðir voru í aðdraganda hrunsins standa enn yfir. Útgerðarfélagið kærði Glitni til lögreglu í fyrra fyrir að klippa neðan af samningunum.
Kjarninn 15. september 2019
Engar áreiðanlegar tölur til um fjölda einstaklinga með heilabilun
Heilabilunarsjúkdómar eru mjög algengir á Íslandi en engar áreiðanlegar tölur eru til um fjölda þeirra einstaklinga sem greinst hafa með heilabilun. Tólf þingmenn kalla eftir því að landlækni sé skylt að halda sérstaka skrá um sjúkdóminn.
Kjarninn 14. september 2019
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar