Konungur skipaskurðanna 150 ára

Þótt flestir tengi nafnið Súes við skipaskurð eru þeir færri sem þekkja sögu þessa lengsta skipaskurðar í heimi. Nú eru 150 ár síðan hann var opnaður.

Súes-skurðurinn árið 1869
Súes-skurðurinn árið 1869
Auglýsing

Árið 1798 stóð Napól­eon Bónap­ar­te, sem þá var for­ingi í franska hern­um, í ströngu í Egypta­landi þar sem hann átti í stríði við Breta. Egypta­land var bresk nýlenda og Bretar voru á þessum tíma ein helsta ógn Frakka. Egypta­lands­för Napól­e­ons reynd­ist engin frægð­ar­för en þegar Napól­eon kom til Frakk­lands var honum fagnað sem þjóð­hetju.

Á meðan Napól­eon var að kljást við Breta sendi hann hóp sér­fræð­inga til að kanna mögu­leika þess að grafa skurð sem myndi tengja Rauða­hafið við Mið­jarð­ar­haf­ið. Sér­fræð­ing­arnir komust að þeirri nið­ur­stöðu að yfir­borð Rauða­hafs­ins væri að minnsta kosti níu metrum hærra en yfir­borð Mið­jarð­ar­hafs­ins. Skurður sem tengdi saman höfin tvö myndi valda því að sjór úr Rauða haf­inu myndi flæða yfir hið víð­feðma óseyra­svæði Níl­ar­fljóts við Mið­jarð­ar­hafið (strand­lína svæð­is­ins er um 240 km) og valda þar gríð­ar­legum skemmd­um. Óseyr­arnar eru mik­il­vægt rækt­un­ar­land og nið­ur­staða sér­fræð­ing­anna varð til þess að Napól­eon féll frá öllum hug­myndum um skipa­skurð­inn.

Nýjar mæl­ingar 1847

Ekki var langt liðið á nítj­ándu öld­ina þegar umræður um hugs­an­legan skipa­skurð hófust enda höfðu ýmsir efast um mæl­ingar sér­fræð­inga Napól­e­ons. Á árunum eftir 1840 fóru fram ítar­legar mæl­ingar sem leiddu í ljós að hæð­ar­munur á yfir­borði Rauða­hafs­ins og Mið­jarð­ar­hafs­ins var nán­ast eng­inn. Skriður komst þó ekki fyrir alvöru á málið fyrr en árið 1854. Þá sömdu Frakkar undir stjórn Ferdin­and de Lesseps, fyrr­ver­andi diplómats í frönsku utan­rík­is­þjón­ust­unni, við land­stjóra Egypta um stofnun félags sem fengi nafnið Suez Canal Company. Félag­inu yrði falið að standa fyrir lagn­ingu skipa­skurðar milli Rauða­hafs­ins og Mið­jarð­ar­hafs­ins.

Auglýsing

Breskir ráða­menn voru mjög and­snúnir lagn­ingu skurð­ar­ins, töldu þessar fyr­ir­ætl­anir lið í því að veikja yfir­ráð Breta á heims­höf­un­um. Þegar Suez Canal Company, sem var form­lega stofnað 1858, aug­lýsti hlutafé í félag­inu til sölu köll­uðu bresk dag­blöð það „sví­virði­lega til­raun til að svíkja fé út úr heið­ar­legu fólki.“ Bretar áttu síðar eftir að átta sig á mik­il­vægi skipa­skurð­ar­ins og keyptu árið árið 1875 rúm­lega 40 pró­senta hlut Egypta. Frakkar áttu eftir sem áður meiri­hluta í félag­inu.

Fram­kvæmdir tóku næstum ára­tug

Árið 1861, að loknum margs­konar und­ir­bún­ingi, hófst vinna við lagn­ingu skurð­ar­ins. Þótt stór­virkar vinnu­vélar nútím­ans væru ekki komnar til sög­unnar voru þó til ýmis­konar tæki, gröfur og kran­ar. Slík tæki voru þó ekki notuð í upp­hafi, hakar, skóflur og hjól­börur voru þau tæki sem tug­þús­undir Egypta, sem haldið var í nauð­ung­ar­vinnu, þurftu að not­ast við. Verk­inu mið­aði lítið og árið 1863 bönn­uðu egypsk stjórn­völd nauð­ung­ar­vinnu. Suez Canal Company sá fram á, ef halda ætti verk­inu áfram, að grípa yrði til stór­tæk­ari aðferða, þar sem stór­virkar vélar kæmu í stað handa­fls. Verk­inu lauk árið 1869 og skurð­ur­inn var form­lega tek­inn í notkun 17. nóv­em­ber það ár.

Ein og hálf milljón manna og 75 millj­ónir rúmmetra af sand­i Margir hafa skrifað um Súes-­skurð­inn á liðnum árum, meðal þeirra er Dan­inn Hans F. Burchart, fyrr­ver­andi pró­fess­or. Bók hans „Hi­stor­ien om Suez-kana­len“ rekur sögu skipa­skurð­ar­ins, frá upp­hafi til dags­ins í dag. Til marks um stærð verk­efn­is­ins má nefna að fjar­lægja þurfti um 75 millj­ónir rúmmetra sands, það jafn­gildir 3.5 millj­ónum vöru­bíls­hlassa nútím­ans, ekki kemur fram í bók­inni hvað það jafn­gildi mörgum hjól­böru­hlössum!

Sam­tals vann um það bil ein og hálf milljón manna við lagn­ingu skurð­ar­ins. Ekki sneru þeir allir lif­andi heim því í áður­nefndri bók kemur fram að sam­tals hafi um 120 þús­und manns lát­ist meðan á fram­kvæmdum stóð. Það er gríð­ar­lega há tala og Hans F. Burcharth segir í bók sinni að ástæð­urnar hafi verið slys, sjúk­dómar (til dæmis kól­era) og ömur­legar aðstæð­ur, ekki síst nær­ing­ar­skort­ur.

Listamaður teiknar Súes-skurðinn árið 1882 Mynd: Wiki Commons

Ein­stefnu­skurður

Súes-­skurð­ur­inn var upp­haf­lega ekki breið­ari en svo að skip gátu ekki mæst, nema á sér­stökum útskot­um. Sigl­ingin gegnum skurð­inn tók í upp­hafi um það bil 40 klukku­stund­ir, örfá skip fóru í gegn á degi hverjum og sigl­inga­hrað­inn mjög tak­mark­aður til að hindra að öldu­kast frá skipum fram­kall­aði hrun úr sand­bökkum skurð­ar­ins. Dýptin var ein­ungis um 8 metrar og breiddin hvergi meiri en um það bil 60 metr­ar. Smám saman var unnið að breikkun og dýpkun og um 1960 gátu að jafn­aði 46 til 48 skip farið um skurð­inn á degi hverj­um.

Nasser og þjóð­nýt­ingin

Þann 26. júlí árið 1956 til­kynnti Nasser for­seti Egypta­lands að frá og með þeim degi væri Súes-­skurð­ur­inn þjóð­ar­eign Egypta. Bretar og Frakk­ar, eig­endur skurð­ar­ins (Suez Canal Company) brugð­ust ókvæða við og herir beggja landa, ásamt her Ísra­els réð­ust til atlögu gegn Egypta­landi síðar það ár. Banda­ríkja­menn og Rússar voru mjög ósáttir við fram­ferði Breta, Frakka og Ísra­ela sem drógu heri sína til baka og Súes-­skurð­ur­inn hefur síðan verið undir stjórn Egypta sem greiddu umtals­verðar bætur vegna yfir­tök­unn­ar. Nasser styrkti mjög stöðu sína og varð nú hinn ókrýndi for­ingi Arabaríkj­anna. Í kjöl­far þess­ara atburða var Súes-­skurð­ur­inn lok­aður frá í októ­ber 1956 fram í mars 1957.

Sex daga stríð­ið, Súes-­skurð­ur­inn og guli flot­inn

Í maí 1967 skip­aði Nass­er, sem var for­seti Egypta­lands frá 1956 til dauða­dags 1970, frið­ar­gæslu­liði Sam­ein­uðu þjóð­anna á Sína­í-skaga að hafa sig á brott. Honum höfðu borist fregnir af því að Ísra­elar hygð­ust ráð­ast á Egypta­land. Enn er deilt um atburða­rás­ina sem varð til þess að 5. júní réð­ust Ísra­elar á egypska flug­her­inn.­Sex daga stríð­ið, Súes skurð­ur­inn og guli flot­inn

Átökin stóðu í sex daga og lauk með sigri Ísra­ela. Saga þess­ara stríðs­á­taka verður ekki rakin hér, um stríðið hafa verið skrif­aðar margar bæk­ur, en átökin ollu því að Súes skurð­ur­inn var lok­aður fyrir umferð í heil átta ár, frá 5. júní 1967 til 10. júní 1975. Egyptar höfðu lokað inn­sigl­ing­unum beggja vegna skurð­ar­ins með því að sökkva þar skipum og koma fyrir tund­ur­dufl­um.

Fimmtán flutn­inga­skip voru á stóru stöðu­vatni (Gr­eat Bitter Lake) nokkurn veg­inn á miðjum skurð­in­um. Þessi skip komust hvorki lönd né strönd, í bók­staf­legri merk­ingu í heil átta ár. Allan tím­ann var hluti áhafna skip­anna um borð, þrjá mán­uði í senn. Skipin voru kölluð „Guli flot­inn“ sökum sands­ins sem safn­að­ist á þau. Þegar skurð­ur­inn var opn­aður á ný gátu ein­ungis tvö skip­anna, bæði þýsk, siglt af stað fyrir eigin vél­ar­afli.

Súes-­skurð­ur­inn í dag

Loftmynd af Súes-skurðinum Mynd: NASA

Þessi 193 kíló­metra langi skurður var nán­ast bylt­ing í sigl­ingum milli Asíu og Evr­ópu þegar hann var opn­aður árið 1869. Sigl­inga­leiðin stytt­ist um rúm­lega 8 þús­und kíló­metra. Á þeim 150 árum sem liðin eru frá opnun hans hafa orðið miklar breyt­ingar á flestum svið­um, ekki síst sam­göngum á sjó. Nú fara dag­lega 100 skip um skurð­inn, en þótt hann hafi verið breikk­aður og dýpk­aður að hluta er hann of mjór og grunnur fyrir risatank­skip sam­tím­ans, sem verða sífellt stærri. Árið 2014 kynnti stjórn skurð­ar­ins (Eg­ypt‘s Suez Canal Aut­hority) áætlun um breikkun skurð­ar­ins sem jafn­framt yrði dýpk­að­ur. Þeim fram­kvæmdum á að ljúka árið 2023 en fram­kvæmda­stjóri rekstr­ar­fé­lags Súes-­skurð­ar­ins sagði nýlega í blaða­við­tali að þar yrði ekki látið staðar numið „Súes verður í fram­tíð­inni jafn mik­il­væg sam­gönguæð og hann hefur verið frá upp­hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.

Auguste Bart­holdi og styttan

Árið 1865, þegar sýnt þótti að Súes-­skurð­ur­inn yrði að veru­leika, kynnti franski mynd­höggv­ar­inn Fré­d­ér­ic–Auguste Bart­holdi egypskum stjórn­völd­um, og Ferdin­and de Lesseps yfir­manni fram­kvæmd­anna, hug­mynd sína um mynda­styttu sem reist skyldi við Mið­jarð­ar­haf­senda skurð­ar­ins. Hug­mynd lista­manns­ins var að styttan skyldi vera um það bil 30 metra hátt kven­líkneski (móðir lista­manns­ins var fyr­ir­mynd and­lits­ins) klætt að egypskum hætti, með kyndil í hendi. Kynd­ill­inn skyldi jafn­framt vera sigl­inga­viti.

Ekki fékk þessi hug­mynd náð fyrir augum ráða­manna en lista­mað­ur­inn gafst ekki upp og svo fór að árið 1886 var stytt­an, lítið eitt hærri og á háum stöpli, reist við inn­sigl­ing­una til New York. Styttan var gjöf Frakka til Banda­ríkja­manna. Á ensku heitir hún form­lega „Li­berty Enlighten­ing the World“ en ætíð kölluð „The Statue of Liber­ty“ frels­is­stytt­an.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Birgir Birgisson
Að finna upp hjólið
Kjarninn 16. janúar 2021
Óendurvinnanlegur úrgangur á bilinu 40 til 100 þúsund tonn á ári fram til ársins 2045
Skýrsla um þörf fyrir sorpbrennslustöðvar á Íslandi hefur litið dagsins ljós. Umhverfis- og auðlindaráðherra fagnar úttektinni og segir að nú sé hægt að stíga næstu skref.
Kjarninn 16. janúar 2021
Gauti Jóhannesson er forseti bæjarstjórnar í Múlaþingi og fyrrverandi sveitarstjóri Djúpavogshrepps.
Forseti bæjarstjórnar Múlaþings íhugar alvarlega að sækjast eftir þingsæti
Gauti Jóhannesson fyrrverandi sveitarstjóri á Djúpavogi segir tímabært að Sjálfstæðisflokkurinn eignist þingmann frá Austurlandi og íhugar framboð til Alþingis. Kjarninn skoðaði framboðsmál Sjálfstæðisflokks í Norðausturkjördæmi.
Kjarninn 16. janúar 2021
Guðjón S. Brjánsson sá þingmaður sem keyrði mest allra árið 2020
Í fyrsta sinn í mörgu ár er Ásmundur Friðriksson ekki sá þingmaður sem keyrði mest. Hann dettur niður í annað sætið á þeim lista. Kostnaður vegna aksturs þingmanna dróst saman um fimmtung milli ára.
Kjarninn 16. janúar 2021
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfis- og auðlindaráðherra.
Könnun: Fleiri andvíg en fylgjandi frumvarpi Guðmundar Inga um Hálendisþjóðgarð
Samkvæmt könnun frá Gallup segjast 43 prósent andvíg frumvarpi umhverfis- og auðlindaráðherra um stofnun Hálendisþjóðgarðs, en 31 prósent fylgjandi. Rúmlega fjórir af tíu segjast hafa litla þekkingu á frumvarpinu.
Kjarninn 16. janúar 2021
Örn Bárður Jónsson
Má hefta tjáningarfrelsi og var rétt að loka á Trump?
Kjarninn 16. janúar 2021
Bræðraborgarstígur 1 brann í sumar. Þorpið hefur keypt rústirnar og húsið við hliðina, Bræðraborgarstíg 3.
Keyptu hús og rústir á Bræðraborgarstíg á 270 milljónir og sækja um niðurrif eftir helgi
Loks hillir undir að brunarústirnar á Bræðraborgarstíg 1 verði rifnar. Nýir eigendur, sem gengið hafa frá kaupsamningi, vilja gera eitthvað gott og fallegt á staðnum í kjölfar harmleiksins sem kostaði þrjár ungar manneskjur lífið síðasta sumar.
Kjarninn 16. janúar 2021
Frá spítala í Manaus í gær. Þar skortir súrefni, sem hefur valdið ónauðsynlegum dauðsföllum bæði COVID-sjúklinga og annarra.
„Brasilíska afbrigðið“: Bretar herða reglur og súrefnið klárast í stórborg í Amazon
Faraldsfræðingur í Manaus í Brasilíu segir borgina að verða sögusvið eins sorglegasta kafla COVID-19 faraldursins hingað til. Súrefni skortir og nýburar eru fluttir í burtu. Á sama tíma grípa Bretar til hertra aðgerða til að verjast nýjum afbrigðum.
Kjarninn 15. janúar 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar